ગુજરાતમાં વધતા વાયુ પ્રદૂષણને નિયંત્રણમાં લેવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા છેલ્લા બે વર્ષમાં કુલ ₹૪૭૪ કરોડની ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવી છે. તેમાં વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન જ ₹૨૭૭.૪૨ કરોડ જેટલી મોટી રકમ આપવામાં આવી હતી. તેમ છતાં, આ ગ્રાન્ટમાંથી લગભગ ₹૭૧ કરોડ જેટલી રકમ હજી સુધી વપરાઈ નથી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
આ રકમનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે વિવિધ વિકાસકાર્યો, ટેકનોલોજી અપગ્રેડેશન, પર્યાવરણ મોનિટરિંગ અને શહેરોમાં સ્વચ્છ હવા સુનિશ્ચિત કરવા માટે કરવામાં આવવાનો હતો. પરંતુ કેટલાક પ્રોજેક્ટ્સ હજુ પ્રગતિ હેઠળ હોવાના કારણે આ ગ્રાન્ટનો એક ભાગ હજી સુધી વપરાઈ શક્યો નથી.
વાયુ પ્રદૂષણ એક ગંભીર પડકાર
ગુજરાત દેશના સૌથી ઝડપી વિકાસ પામતા રાજ્યોમાંનું એક છે. ઔદ્યોગિક વિકાસ, વાહનોની વધતી સંખ્યા અને શહેરીકરણને કારણે અહીં વાયુ પ્રદૂષણની સમસ્યા પણ વધતી જઈ રહી છે.
ખાસ કરીને અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા મોટા શહેરોમાં વાયુ પ્રદૂષણની સમસ્યા ગંભીર બની રહી છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વિવિધ યોજનાઓ હેઠળ રાજ્યોને નાણાકીય સહાય આપવામાં આવી રહી છે.
કેન્દ્ર સરકારની ગ્રાન્ટ
વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ગુજરાતને છેલ્લા બે વર્ષમાં કુલ ₹૪૭૪ કરોડની ગ્રાન્ટ આપવામાં આવી છે.
આ રકમનો મુખ્ય હેતુ શહેરોમાં પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે વિવિધ યોજનાઓ અમલમાં મૂકવાનો છે.
વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં વધુ ફાળવણી
વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ગુજરાતને ₹૨૭૭.૪૨ કરોડ જેટલી મોટી રકમ ફાળવવામાં આવી હતી.
આ રકમનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પ્રોજેક્ટ્સ માટે કરવામાં આવવાનો હતો.
₹૭૧ કરોડ વપરાયા નહીં
તેમ છતાં, ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ આ ગ્રાન્ટમાંથી આશરે ₹૭૧ કરોડ જેટલી રકમ હજી સુધી વપરાઈ નથી.
આ અંગે પ્રશ્નો પણ ઊભા થઈ રહ્યા છે કે ફાળવેલી રકમનો સમયસર ઉપયોગ કેમ ન થયો.
૪૨ પ્રોજેક્ટ્સ પ્રગતિ હેઠળ
અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ હાલમાં લગભગ ૪૨ પ્રોજેક્ટ્સ પ્રગતિ હેઠળ છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ થયા બાદ જ ગ્રાન્ટનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ શકશે.
કયા પ્રકારના પ્રોજેક્ટ્સ
વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે અમલમાં મૂકાયેલા પ્રોજેક્ટ્સમાં મુખ્યત્વે નીચેના કામોનો સમાવેશ થાય છે:
-
એર ક્વોલિટી મોનિટરિંગ સ્ટેશનોની સ્થાપના
-
રસ્તાઓ પર ધૂળ નિયંત્રણ માટે મશીનરી
-
ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને પ્રોત્સાહન
-
હરિયાળી વધારવાના કાર્યક્રમો
-
કચરાના વૈજ્ઞાનિક સંચાલન
એર ક્વોલિટી મોનિટરિંગ
વાયુ પ્રદૂષણ માપવા માટે શહેરોમાં આધુનિક એર ક્વોલિટી મોનિટરિંગ સ્ટેશનો સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.
આ સ્ટેશનો દ્વારા હવામાં રહેલા પ્રદૂષક તત્વોની માહિતી મેળવવામાં આવે છે.
વાહનોનો પ્રભાવ
શહેરોમાં વધતી વાહનોની સંખ્યા પણ વાયુ પ્રદૂષણનું મોટું કારણ બની રહી છે.
ખાસ કરીને ડીઝલ વાહનોમાંથી નીકળતા ધુમાડા હવામાં પ્રદૂષણ વધારવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ
ગુજરાત એક ઔદ્યોગિક રાજ્ય હોવાથી અનેક ઉદ્યોગોમાંથી પણ વાયુ પ્રદૂષણ થાય છે.
આથી ઉદ્યોગોને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે કડક નિયમોનું પાલન કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.
હરિયાળી વધારવાના પ્રયાસ
વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે શહેરોમાં વૃક્ષારોપણના કાર્યક્રમો પણ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
હરિયાળી વધારવાથી હવામાં રહેલા પ્રદૂષક તત્વોને ઘટાડવામાં મદદ મળે છે.
ધૂળ નિયંત્રણ માટે પગલાં
શહેરોમાં રસ્તાઓ પર ઉડતી ધૂળ પણ પ્રદૂષણનું એક મોટું કારણ છે.
આથી મિકેનિકલ રોડ સ્વીપિંગ મશીનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
કચરા વ્યવસ્થાપન
કચરાના યોગ્ય સંચાલનનો અભાવ પણ વાયુ પ્રદૂષણમાં વધારો કરે છે.
આથી કચરાના વૈજ્ઞાનિક સંચાલન માટે પણ ખાસ પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.
નાગરિકોની ભૂમિકા
વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે માત્ર સરકારના પ્રયાસો પૂરતા નથી.
નાગરિકોએ પણ તેમાં સહભાગી થવું જરૂરી છે.
ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને પ્રોત્સાહન
પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
આથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ વાહનો પર નિર્ભરતા ઘટી શકે છે.
જાગૃતિ અભિયાન
વાયુ પ્રદૂષણ અંગે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવા માટે વિવિધ અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે.
નિષ્ણાતોની ચિંતા
પર્યાવરણ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે ફાળવેલી રકમનો સમયસર ઉપયોગ થવો ખૂબ જરૂરી છે.
જો પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર પૂર્ણ ન થાય તો તેનો લાભ લોકોને મળતો નથી.
ભવિષ્ય માટે જરૂરી પગલાં
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે શહેરોમાં પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે લાંબા ગાળાની યોજના જરૂરી છે.
આ માટે સરકાર, ઉદ્યોગો અને નાગરિકો વચ્ચે સહકાર જરૂરી છે.
અંતિમ નિષ્કર્ષ
ગુજરાતમાં વધતા વાયુ પ્રદૂષણને નિયંત્રણમાં લેવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બે વર્ષમાં કુલ ₹૪૭૪ કરોડની ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવી છે.
પરંતુ આમાંથી ₹૭૧ કરોડ જેટલી રકમ હજી સુધી વપરાઈ નથી, કારણ કે ૪૨ પ્રોજેક્ટ્સ હાલમાં પ્રગતિ હેઠળ છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ થયા બાદ જ આ રકમનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ શકશે અને રાજ્યમાં વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવાના પ્રયાસોને વધુ ગતિ મળશે.
વાયુ પ્રદૂષણ એક ગંભીર પડકાર છે અને તેને નિયંત્રણમાં લેવા માટે સરકાર સાથે સાથે સમાજના દરેક વર્ગે જવાબદારીપૂર્વક કાર્ય કરવું જરૂરી છે.
