જામનગર લોકમેળા કૌભાંડ : ૪૧ લાખના ગેરવહીવટનો તોફાન, અધિકારીઓને નોટિસ – સવાલો પરત સવાલો

જામનગર મહાનગરપાલિકા દ્વારા આયોજિત શ્રાવણી લોકમેળા વર્ષોથી શહેરના સાંસ્કૃતિક કેલેન્ડરનો અગત્યનો ભાગ રહ્યો છે. દર વર્ષે હજારો લોકો મેળાનો આનંદ માણવા આવે છે, વેપારીઓ માટે ધંધાની તક ઊભી થાય છે, તેમજ પાલિકા માટે આવકનું મોટું સાધન બને છે. પરંતુ આ વર્ષે આ મેળો ઉલ્લાસ કરતાં વધુ વિવાદો માટે યાદ રહી ગયો છે.

વિપક્ષે ગંભીર આક્ષેપો કરીને પાલિકાના કાર્યપ્રણાલીને સવાલોના ઘેરામાં મૂક્યા છે. સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જાહેર કરેલી રૂ. ૨.૦૭ કરોડની આવકમાંથી માત્ર રૂ. ૧.૬૬ કરોડ જ તિજોરીમાં જમા થયાં છે. બાકી રહેલા રૂ. ૪૧ લાખ ક્યાં ગયા? આ પ્રશ્ને શહેરના લોકોમાં ભારે ચર્ચા જગાવી છે.

વિવાદની શરૂઆત

મેળા દરમ્યાન વેપારીઓ પાસેથી વસૂલાત ટેન્ડર દ્વારા થતી હોય છે. નિયમ અનુસાર, તમામ ધંધાર્થીઓએ નક્કી કરેલી રકમ ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ (DD) સ્વરૂપે જમા કરાવવી પડે છે. પરંતુ આ વખતે બે ચોંકાવનારી બાબતો સામે આવી:

એક વેપારી પાસેથી ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ સમયસર લેવાયો નહીં. એક મહિનાના વિલંબ પછી વસૂલવામાં આવ્યો.
બીજા વેપારી પાસેથી નિયમભંગ કરીને ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટને બદલે ચેક સ્વીકારવામાં આવ્યો.

વિપક્ષે આ મામલો જાહેરમાં લાવ્યો ત્યારે ખુલ્યું કે આ ચેક પણ મહાનગરપાલિકાની તિજોરીમાં જમા કરાવાયો જ નહોતો. ચેક કોઈ અધિકારીની “પોકેટ”માં જ રાખવામાં આવ્યો હતો!

નોટિસની કાર્યવાહી

વિપક્ષના આક્રોશ બાદ કોર્પોરેશન હરકતમાં આવ્યું. મહાનગરપાલિકાએ એસ્ટેટ ઓફિસર હરેશ વાણિયા અને વર્ક આસિસ્ટન્ટ ચેતન માંડવિયાને નોટિસ પાઠવી છે.

એસ્ટેટ ઓફિસર સામે મુખ્યત્વે ચેક સ્વીકારવાના તથા તેને જમા ન કરવાના મુદ્દે જવાબ માંગાયો છે.
વર્ક આસિસ્ટન્ટ સામે ફાઈલ યોગ્ય રીતે “પુટ અપ” ન કરવાની ક્ષુદ્ર ભૂલનો આક્ષેપ છે.

હરેશ વાણિયાએ મીડિયા સાથે વાત કરતા કહ્યું કે નોટિસનો જવાબ બે-ત્રણ દિવસમાં સોંપી દેવાશે. તેમની દલીલ એ છે કે સમગ્ર મામલો તંત્રની અંદરની પ્રક્રિયાઓ સાથે જોડાયેલો છે, જેને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.

વિપક્ષનો આક્ષેપ

વિપક્ષના નેતાઓ કહે છે કે આ તો માત્ર બરફના પર્વતનું ટોચનું ભાગ છે. મેળાની આવક અને ખર્ચ સંબંધિત અનેક દસ્તાવેજોમાં અનિયમિતતાઓ છે. જાહેર કરેલી રૂ. ૨.૦૭ કરોડની આવકમાંથી માત્ર રૂ. ૧.૬૬ કરોડ જ તિજોરીમાં જમા થયા છે, એટલે સીધો અર્થ એ છે કે રૂ. ૪૧ લાખ ગેરવહીવટમાં ગાયબ થઈ ગયા છે.

આ મુદ્દે વિપક્ષના આગેવાનોનો સવાલ છે :

આ રકમ ક્યાં ગઈ?
કોણે તેને પોતાના હિસ્સામાં લઈ લીધી?
પાલિકા કમિશનર અને મેયર પાસે આનો જવાબ કેમ નથી?

પ્રજાનો પ્રતિસાદ

જામનગરના નાગરિકોમાં આ મામલે ભારે અસંતોષ છે. સામાન્ય જનતા કહે છે કે મેળો એ સૌની લાગણીઓ સાથે જોડાયેલો તહેવાર છે. લોકો મોજશોખ કરવા આવે છે, વેપારીઓ લાખો રૂપિયા રોકે છે, પરંતુ જો આખરે ભ્રષ્ટાચારનું અખાડું બની જાય તો આ લોકમેળાની પવિત્રતા પર પ્રશ્નો ઊભા થાય છે.

ઘણા નાગરિકોનું માનવું છે કે ૪૧ લાખ રૂપિયા સામાન્ય જનતાના છે, જેનો ઉપયોગ વિકાસકાર્યોમાં થવો જોઈએ. તે પૈસા જો કોઈના ખાનગી ખિસ્સામાં ગયા હોય તો એ માત્ર નાગરિકો સાથે દગો જ નહીં, પણ શહેરની વિશ્વસનીયતાને ઘાત છે.

રાજકીય ઉહાપોહ

મામલો માત્ર વહીવટી નથી રહ્યો; હવે તે રાજકીય મંચ સુધી પહોંચી ગયો છે. વિપક્ષે મેયર અને શાસક પક્ષને સીધી નિશાને લીધા છે. તેઓ કહે છે કે તંત્ર માત્ર નાના અધિકારીઓ પર નોટિસ ફટકારીને મોટા દોષિતોને બચાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

શાસક પક્ષ તરફથી દલીલ આવે છે કે વિપક્ષ માત્ર રાજકીય ફાયદો લેવા માટે મામલો ઉછાળી રહ્યું છે. તેઓ માને છે કે તપાસ પૂરી થયા પછી સાચી હકીકત સામે આવશે અને જવાબદાર સામે કડક પગલાં લેવાશે.

કાયદેસર પ્રક્રિયાનો અભાવ?

વિદ્વાન વકીલો અને સામાજિક કાર્યકરોનું માનવું છે કે મામલો ફક્ત આંતરિક નોટિસ સુધી મર્યાદિત રાખવો પૂરતો નથી. આમાં જાહેર નાણાંની ગેરવહીવટ થઈ છે, એટલે ગુનાહિત તપાસ થવી જોઈએ. ચેક “પોકેટ”માં રાખવાનો આક્ષેપ સીધો ભ્રષ્ટાચાર અધિનિયમ હેઠળ ગુનો ગણાય છે.

મેળાની આવક-જાવકની ગણિત

જાહેર કરેલી આવક : રૂ. ૨.૦૭ કરોડ
તિજોરીમાં જમા : રૂ. ૧.૬૬ કરોડ
ગેરવહીવટનો શંકાસ્પદ તફાવત : રૂ. ૪૧ લાખ

વિપક્ષ કહે છે કે આ તફાવત માત્ર શરૂઆત છે. ખર્ચના બિલો, પેવેલિયનના ટેન્ડર, સ્ટોલ ફાળવણીની પ્રક્રિયા – બધું જ તપાસવામાં આવે તો કરોડોના ગોટાળાનો પર્દાફાશ થઈ શકે છે.

પત્રકારોનો પડકાર

સ્થાનિક મીડિયા સતત આ મુદ્દાને ઉછાળી રહ્યું છે. પત્રકારોનો મત છે કે પારદર્શકતા જ લોકશાહીની જાન છે. જો પાલિકા તંત્ર આ મામલે સ્પષ્ટતા નહીં કરે તો મીડિયાના માધ્યમથી સતત દબાણ વધારવામાં આવશે.

ભવિષ્ય પર અસર

આ મામલાની સૌથી મોટી અસર એ છે કે આવતા વર્ષોમાં વેપારીઓ મેળામાં ભાગ લેવા અચકાય શકે છે. જો તેઓને લાગે કે પૈસા યોગ્ય રીતે હિસાબમાં જમા થતા નથી, તો તેઓ રોકાણ કરવા ઇચ્છશે નહીં. આ શહેરના સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક હિતને મોટો ઝટકો આપી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

જામનગર મહાનગરપાલિકાનું લોકમેળું લોકો માટે આનંદ અને મેળાપનો ઉત્સવ છે. પરંતુ આ વર્ષે તે ભ્રષ્ટાચારના કલંકથી કલંકિત થઈ ગયું છે. ૪૧ લાખની રકમ ગાયબ થવાની ચર્ચાએ તંત્રની વિશ્વસનીયતાને સવાલ હેઠળ મૂકી છે.

હવે નાગરિકો રાહ જોઈ રહ્યા છે કે :