“ન્યાયનું મંદિર બનાવો, સાત તારાનું હોટેલ નહીં” — મુંબઈમાં નવી હાઈકોર્ટ ઇમારતના શિલાન્યાસ પ્રસંગે સીજેઆઈ બી.આર. ગવઈનો આર્કિટેક્ટને સ્પષ્ટ સંદેશ

મુંબઈઃ
ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) બી.આર. ગવઈએ મુંબઈમાં નવી બૉમ્બે હાઈકોર્ટની ભવ્ય ઈમારતના શિલાન્યાસ પ્રસંગે એક અત્યંત પ્રેરણાદાયી અને અર્થસભર સંદેશ આપ્યો. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું —

“આ ઈમારતને સાત તારાનું હોટેલ ન બનાવો. તે ન્યાયનું મંદિર હોવું જોઈએ.”

તેમના આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ સંકેત મળ્યો કે ન્યાયાલયની ઈમારત માત્ર સ્થાપત્યની દૃષ્ટિએ ભવ્ય ન હોવી જોઈએ, પરંતુ તેમાં લોકશાહી મૂલ્યો, ન્યાયની પહોંચ અને જાહેર સેવાનો આત્મા પ્રતિબિંબિત થવો જોઈએ.

⚖️ નવી બૉમ્બે હાઈકોર્ટ ઇમારતનો શિલાન્યાસઃ એક ઐતિહાસિક ક્ષણ

બુધવારે મુંબઈ ખાતે યોજાયેલા સમારંભમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈ, મહારાષ્ટ્રના ઉપમુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ, બૉમ્બે હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ નિતિન ચંદ્રશેખર, ઉપમુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદે, ઉપમુખ્યમંત્રી અજિત પવાર અને મંત્રી શિવેન્દ્રસિંહ રાજે ભોસલે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
આ પ્રસંગે નવી હાઈકોર્ટ ઇમારત સાથે કાયદા યુનિવર્સિટીના પાયાવિધિ સમારોહ પણ યોજાયો હતો.

નવી હાઈકોર્ટ ઇમારતના શિલાન્યાસને લઈને સમગ્ર કાનૂની જગતમાં ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો, કારણ કે મુંબઈ જેવી મેગાસિટીમાં વર્ષોથી જૂની ઇમારતમાં ન્યાયિક પ્રક્રિયા ચાલતી હતી, જેમાં જગ્યા અને સુવિધાનો અભાવ હતો.

🏛️ “ન્યાયાધીશો હવે સામંતશાહી નથી” — CJI ગવઈનો સંદેશ

સમારંભ દરમ્યાન CJI બી.આર. ગવઈએ પોતાના ભાષણમાં કહ્યું કે તેમણે મીડિયામાં વાંચ્યું હતું કે નવી ઇમારતમાં દરેક ન્યાયાધીશને અલગ લિફ્ટ આપવામાં આવશે અને બે જજ લિફ્ટ શેર કરશે. આ મુદ્દે તેમણે સ્પષ્ટતા કરતા કહ્યું –

“હું સ્પષ્ટ કહી દઉં છું કે હવે ન્યાયાધીશો કોઈ સામંતશાહી વર્ગ નથી.
ટ્રાયલ કોર્ટના જજ હોય કે સુપ્રીમ કોર્ટના, આપણે સૌ એક જ લક્ષ્ય માટે છીએ — જનતા માટે સેવા આપવી.”

તેમણે આર્કિટેક્ટ્સને અપીલ કરી કે ઇમારત ભવ્ય હોવી જોઈએ, પણ દેખાડા વગરની.
“આ ઈમારત આપણા લોકશાહી બંધારણના મૂલ્યોને પ્રતિબિંબિત કરતી હોવી જોઈએ — ન્યાય, સમાનતા અને પારદર્શિતાના પ્રતીક રૂપે ઊભી રહે તેવી.”

🧱 ઈમારતનો ખર્ચ અને માળખાકીય વિગત

નવા બૉમ્બે હાઈકોર્ટ કોમ્પ્લેક્સના બાંધકામનો મૂળ અંદાજિત ખર્ચ રૂ. 3,750 કરોડ હતો, જે હવે વધીને રૂ. 4,217 કરોડ થયો છે.
મહારાષ્ટ્ર સરકારે 30 એકર જમીન ફાળવી છે, જેમાંથી 15 એકર જમીન હસ્તાંતરિત થઈ ગઈ છે અને બાકીની 15 એકર જમીન માર્ચ 2026 સુધીમાં સોંપાશે.

આ નવું કોમ્પ્લેક્સ બાંદ્રા ગવર્મેન્ટ કોલોની વિસ્તારમાં, વેસ્ટર્ન એક્સપ્રેસ હાઈવે પાસે બનાવવામાં આવી રહ્યું છે.
એક અંદાજ મુજબ, નવી હાઈકોર્ટની ઈમારત છ ઓવલ મેદાન જેટલી વિશાળ હશે અને તેમાં 75 કોર્ટ રૂમ, લાઈબ્રેરી, વકીલ ચેમ્બર, લોક કાઉન્સેલિંગ સેન્ટર અને ડિજિટલ ઈ-કોર્ટ વિભાગોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

🏗️ હાફિઝ કોન્ટ્રાક્ટર – દેશના પ્રખ્યાત આર્કિટેક્ટનો ડિઝાઇન પ્રોજેક્ટ

આ નવી ઈમારતનું ડિઝાઇનિંગ ભારતના જાણીતા આર્કિટેક્ટ હાફિઝ કોન્ટ્રાક્ટર દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.
હાફિઝ કોન્ટ્રાક્ટરે ભારતની અનેક પ્રખ્યાત ઈમારતો – જેમ કે ઈન્ફોસિસ કેમ્પસ, મુંબઈના પલાસિયો રેસિડન્સ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ – ડિઝાઇન કરી છે.

પરંતુ બૉમ્બે હાઈકોર્ટની નવી ઈમારત વિશે સોશિયલ મીડિયામાં તેની ભવ્યતા અંગે ચર્ચા થતી હતી. અનેક લોકો માનતા હતા કે ઈમારત બહુ વૈભવી બની રહી છે.
આ જ ચર્ચાને ધ્યાનમાં રાખીને CJI ગવઈએ “ભવ્યતા સાથે સાદગી”નો સંદેશ આપ્યો.

તેમણે કહ્યું –

“ન્યાયાલયના માળખામાં સૌંદર્ય અને આધુનિકતા આવકાર્ય છે,
પરંતુ એ સુવિધાઓનો હેતુ નાગરિકોની પહોંચ વધારવાનો હોવો જોઈએ,
ન કે વૈભવી છાપ ઉભી કરવાનો.”

🏛️ ન્યાયાલયનું હેતુ – નાગરિકો માટે વિશ્વાસનું કેન્દ્ર

સીજેઆઈએ પોતાના ભાષણમાં વધુમાં ઉમેર્યું કે કોર્ટની ઈમારત ડિઝાઇન કરતી વખતે આપણે જજ અને વકીલોની સુવિધા જ નહીં, પણ નાગરિકોની જરૂરિયાતો અને અનુભવોનું પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

“અમે ભૂલવા ન જોઈએ કે આપણા અસ્તિત્વનો મૂળ હેતુ નાગરિકો અને પિટિશનરોને ન્યાય આપવાનો છે.
આ ઈમારત માત્ર કાંક્રીટ અને ગ્લાસનું માળખું નહીં, પણ બંધારણના લોકશાહી મૂલ્યોનો જીવંત પ્રતીક હોવી જોઈએ.”

આ નિવેદન દ્વારા ગવઈએ એ સંદેશ આપ્યો કે કાનૂની વ્યવસ્થામાં “લોકો માટે ન્યાય” એ જ મૂળ તત્વ છે, અને ન્યાયની પહોંચ સૌને હોવી જોઈએ.

🧑‍⚖️ “ન્યાયાલય એ લોકોનો આશ્રયસ્થાન”

CJIએ વધુમાં ઉલ્લેખ કર્યો કે ન્યાયાલયને “મંદિર” તરીકે જોવું જોઈએ કારણ કે તે સ્થાન છે જ્યાં સામાન્ય નાગરિક પોતાના હક્ક અને ન્યાય માટે આશ્રય લે છે.
તેમણે કહ્યું –

“કોર્ટ એ એ સ્થળ છે જ્યાં સૌથી નબળો નાગરિક પણ શક્તિશાળી સામે ઉભો રહી શકે છે,
જ્યાં સામાન્ય માણસને પણ અવાજ મળે છે.
તેથી આ સ્થાનમાં સાદગી, ગૌરવ અને પવિત્રતાનો અહેસાસ થવો જોઈએ.”

🧱 ભવ્યતા અને આધુનિકતાનું સંતુલન

હાફિઝ કોન્ટ્રાક્ટરના જણાવ્યા અનુસાર, નવી હાઈકોર્ટ ઈમારત “પરંપરા અને આધુનિકતાનું સંયોજન” હશે.
અંદર સૌથી આધુનિક ઈ-કોર્ટ સિસ્ટમ, સ્માર્ટ ડોક્યુમેન્ટ મેનેજમેન્ટ, હાઈટેક ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ સુવિધાઓ તેમજ સૌ માટે ઉપલબ્ધ લોકહોલ અને કાઉન્સેલિંગ રૂમ જેવી સુવિધાઓ હશે.
તેથી પણ, ઈમારતનું આકાર અને દેખાવ ભારતીય ન્યાયવ્યવસ્થાના શાંત અને સંતુલિત મૂલ્યોને પ્રતિબિંબિત કરે તેવું હશે.

🧍‍♀️ જનસેવા અને પારદર્શિતાનો ઉમદા સંદેશ

ન્યાયાલયની ઈમારતો નાગરિકો માટેના વિશ્વાસનું પ્રતિક છે — આ વિચારને સીજેઆઈ ગવઈએ ખુબ જ મહત્વ આપ્યું.
તેમણે વકીલો અને જજોને સંબોધતાં કહ્યું કે ન્યાયિક વ્યવસ્થાનો વિકાસ “જનહિત”ના ધોરણે થવો જોઈએ.

“અમે નાગરિકોને એ અનુભવ અપાવવો જોઈએ કે કોર્ટ તેમની પહોંચમાં છે,
કે અહીં તેમનો અવાજ સાંભળવામાં આવે છે.
જો ઈમારત વૈભવી બની જશે અને સામાન્ય લોકો માટે દુર થઈ જશે,
તો એ ન્યાયની આત્માને વિરુદ્ધ હશે.”