અરવલ્લી પર્વતમાળા મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો વળાંક 20 નવેમ્બરના આદેશ પર રોક

અરવલ્લી પર્વતમાળાને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટએ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેતા પોતાના જ 20 નવેમ્બરના આદેશ પર તાત્કાલિક રોક (Stay) લગાવી દીધી છે. આ નિર્ણય બાદ અરવલ્લી પર્વતમાળા વિસ્તારમાં ખનન, વિકાસ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ અંગે ફરી એકવાર ચર્ચાનો વાવાઝોડું ઊભું થયું છે.

શું હતો 20 નવેમ્બરના આદેશનો મુદ્દો?

સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના આદેશમાં અરવલ્લી પર્વતમાળાની ઓળખ અને તેની સીમા નક્કી કરવા માટે ‘100 મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા વિસ્તારો’ને પર્વતમાળાનો ભાગ ગણવાની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી હતી. આ વ્યાખ્યાને લઈને અનેક રાજ્યો, ઉદ્યોગો અને સ્થાનિક સમુદાયોમાં ભારે વિરોધ જોવા મળ્યો હતો.વિરોધ કરનારાઓનું કહેવું હતું કે, આવી વ્યાખ્યા અમલમાં આવશે તો વિશાળ વિસ્તાર ખનન, બાંધકામ અને વિકાસ પ્રવૃત્તિઓ માટે પ્રતિબંધિત બની જશે, જેના કારણે આર્થિક અને રોજગાર પર ગંભીર અસર પડશે.

સુપ્રીમ કોર્ટનો સ્ટે અને મહત્વના સવાલ

આ મામલે સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ (CJI)એ સ્પષ્ટ રીતે સવાલ ઉઠાવ્યો કે—
“અરવલ્લી વિસ્તારમાં ખનન અટકશે કે પછી યથાવત રહેશે?”આ સાથે જ સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને સ્પષ્ટ જવાબ આપવા જણાવ્યું છે કે આ વ્યાખ્યા કયા વૈજ્ઞાનિક અને કાયદાકીય આધારે નક્કી કરવામાં આવી છે.

ઉચ્ચસ્તરીય કમિટીની રચનાનો નિર્દેશ

પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને વિકાસ વચ્ચે સંતુલન સાધવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને ઉચ્ચસ્તરીય કમિટી (High-Level Committee) રચવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો છે. આ કમિટી અરવલ્લી પર્વતમાળાની વાસ્તવિક ભૂગોળ, પર્યાવરણીય મહત્વ, ખનન પ્રવૃત્તિઓ અને કાયદાકીય પાસાઓનો અભ્યાસ કરશે.

પર્યાવરણ અને વિકાસ વચ્ચે સંતુલન

અરવલ્લી પર્વતમાળા દેશની સૌથી જૂની પર્વતમાળાઓમાંની એક છે અને તે ઉત્તર ભારતના પર્યાવરણ, ભૂગર્ભ જળસ્તર અને હવામાન સંતુલન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, ખનન અને ઉદ્યોગો સાથે જોડાયેલા લોકો વિકાસ અને રોજગારનું તર્ક રજૂ કરી રહ્યા છે.

આગામી સુનાવણી 21 જાન્યુઆરીએ

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે,
આ મામલે આગામી વિગતવાર સુનાવણી 21 જાન્યુઆરીએ હાથ ધરવામાં આવશે.
ત્યાં સુધી 20 નવેમ્બરના આદેશ પર સ્ટે અમલમાં રહેશે.

દેશવ્યાપી અસર

કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે, સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય માત્ર અરવલ્લી પૂરતો નહીં પરંતુ દેશભરમાં પર્યાવરણ સંબંધિત કેસોમાં એક મહત્વપૂર્ણ દિશા નિર્ધારિત કરી શકે છે. ખાસ કરીને ખનન, રિયલ એસ્ટેટ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પર તેની વ્યાપક અસર પડી શકે છે.