મુંબઈના પવઈ વિસ્તારમાં આવેલી પ્રતિષ્ઠિત શૈક્ષણિક સંસ્થા **Indian Institute of Technology Bombay**ના કેમ્પસમાં સોમવારે વહેલી સવારમાં એક અચંબિત કરનારી ઘટના સામે આવી હતી. કેમ્પસની અંદર લગભગ નવ ફૂટ લાંબો મગર દેખાતા વિદ્યાર્થીઓ અને સ્ટાફમાં ચકચાર મચી ગઈ હતી. કેમ્પસના સુરક્ષા કર્મચારીઓએ આ મગરને પ્રથમ વખત જોયો અને તરત જ વન વિભાગને જાણ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ વન વિભાગ અને વાઈલ્ડલાઈફ નિષ્ણાતોની ટીમે ઘટના સ્થળે પહોંચી મગરને સુરક્ષિત રીતે પકડી પાડ્યો હતો.
આ ઘટનાએ થોડા સમય માટે સમગ્ર કેમ્પસમાં ચિંતા અને ઉત્સુકતાનું વાતાવરણ સર્જ્યું હતું. સદનસીબે કોઈને ઇજા પહોંચી નહોતી અને રેસ્ક્યુ ટીમે સમયસર કાર્યવાહી કરીને મગરને સુરક્ષિત રીતે કાબૂમાં લઈ લીધો હતો.
વહેલી સવારમાં મગર દેખાતા મચી હલચલ
સોમવારની વહેલી સવારે કેમ્પસમાં નિયમિત પેટ્રોલિંગ દરમિયાન સુરક્ષા કર્મચારીઓએ એક અજાણી હલચલ નજરે પડી હતી. શરૂઆતમાં તેમને લાગ્યું કે કદાચ કોઈ મોટું પ્રાણી હશે, પરંતુ નજીક જઈને જોતા તેમને આશ્ચર્ય થયું કે ત્યાં એક મોટો મગર હતો.
મગરને કેમ્પસની અંદર ફરતા જોતા જ સુરક્ષા કર્મચારીઓએ તરત જ સાવચેતી રાખી અને આસપાસના લોકોને દૂર રહેવા માટે સૂચના આપી. ત્યારબાદ આ અંગે તાત્કાલિક વન વિભાગના કંટ્રોલ રૂમને જાણ કરવામાં આવી હતી.
કેમ્પસમાં મગર દેખાતા વિદ્યાર્થીઓ અને સ્ટાફમાં આશ્ચર્ય સાથે થોડી ચિંતા પણ જોવા મળી હતી. કેમ્પસમાં રહેલા ઘણા વિદ્યાર્થીઓ માટે આ એક અનોખો અનુભવ હતો.
પવઈ તળાવમાંથી બહાર આવ્યો હોવાની શક્યતા
આઈઆઈટી બૉમ્બેનો કેમ્પસ પવઈ વિસ્તારમાં આવેલો છે અને તેની નજીક Powai Lake આવેલું છે. આ તળાવમાં ઘણા વર્ષોથી મગરોની હાજરી નોંધાઈ છે.
વન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ શક્યતા છે કે આ મગર તળાવમાંથી બહાર આવીને કેમ્પસ તરફ પહોંચી ગયો હોય. વરસાદી મોસમ કે પાણીના સ્તરમાં ફેરફાર થતાં મગરો ક્યારેક પોતાના કુદરતી વિસ્તારની બહાર પણ આવી જાય છે.
કેટલાક નિષ્ણાતોના મતે મગરો ઘણી વખત ખોરાકની શોધમાં અથવા નવા નિવાસસ્થાનની શોધમાં પણ એક સ્થળથી બીજા સ્થળે જતા હોય છે. આ કારણે ક્યારેક તેઓ માનવ વસાહતોની નજીક પહોંચી જાય છે.
આઠ સભ્યોની રેસ્ક્યુ ટીમ ઘટના સ્થળે પહોંચી
વન વિભાગને જાણ થતાં જ તાત્કાલિક એક વિશેષ રેસ્ક્યુ ટીમ મોકલવામાં આવી હતી. આ ટીમમાં વન વિભાગના અધિકારીઓ તથા **Resqink Association for Wildlife Welfare**ના સભ્યો સામેલ હતા.
કુલ આઠ સભ્યોની આ ટીમ જરૂરી સાધનો સાથે ઘટના સ્થળે પહોંચી હતી. ટીમે પહેલા આસપાસનું નિરીક્ષણ કર્યું અને મગરની સ્થિતિ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો.
મગર કદમાં લગભગ નવ ફૂટ લાંબો હોવાથી તેને પકડવાનું કામ સરળ નહોતું. રેસ્ક્યુ ટીમે ખૂબ જ સાવચેતીપૂર્વક કામગીરી હાથ ધરી હતી.
સુરક્ષિત રીતે પકડાયો મગર
રેસ્ક્યુ ટીમે યોગ્ય તક જોઈને મગરને નિયંત્રિત કરવા માટે ખાસ સાધનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. મગરને પકડવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ટીમે તેની અને આસપાસના લોકોની સુરક્ષાને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપી હતી.
કેટલાક સમયના પ્રયાસ બાદ ટીમે મગરને સફળતાપૂર્વક કાબૂમાં લઈ લીધો હતો. ત્યારબાદ તેને સુરક્ષિત રીતે એક ખાસ પાંજરામાં મૂકવામાં આવ્યો.
આ સમગ્ર કામગીરી દરમિયાન કેમ્પસમાં હાજર લોકો દૂરથી આ ઘટના નિહાળી રહ્યા હતા. ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ આ ઘટનાના ફોટા અને વીડિયો પણ બનાવ્યા હતા.
મેડિકલ તપાસ માટે લઈ જવામાં આવ્યો
મગરને પકડ્યા બાદ તેને તરત જ વન વિભાગના અધિકારીઓ દ્વારા મેડિકલ તપાસ માટે લઈ જવામાં આવ્યો હતો. નિષ્ણાતો દ્વારા તેની શારીરિક સ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું.
મગરને હાલ અંડર ઓબ્ઝર્વેશન રાખવામાં આવ્યો છે જેથી તેની તબિયત અને વર્તન અંગે વધુ માહિતી મળી શકે. જો તે સંપૂર્ણ રીતે સ્વસ્થ હોવાનું જણાશે તો તેને ફરી તેના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં છોડવામાં આવશે.
વન વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આવા પ્રાણીઓને શક્ય તેટલી ઝડપથી તેમના કુદરતી પર્યાવરણમાં પાછા મોકલવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
વિદ્યાર્થીઓ માટે અનોખો અનુભવ
આ ઘટના કેમ્પસમાં રહેલા વિદ્યાર્થીઓ માટે એક અનોખો અનુભવ બની હતી. ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ જણાવ્યું કે તેઓએ પહેલા ક્યારેય આટલો મોટો મગર નજીકથી જોયો નહોતો.
કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ સોશિયલ મીડિયા પર આ ઘટનાના ફોટા અને વીડિયો પણ શેર કર્યા હતા. જેના કારણે થોડા સમયમાં આ ઘટના ચર્ચાનો વિષય બની ગઈ હતી.
તેમ છતાં સંસ્થાના અધિકારીઓએ વિદ્યાર્થીઓને સાવચેત રહેવા અને જંગલી પ્રાણીઓથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી હતી.
શહેરમાં વધતી જંગલી પ્રાણીઓની ઘટનાઓ
મુંબઈ અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જંગલી પ્રાણીઓ માનવ વસાહતોમાં દેખાવાની ઘટનાઓ વધી રહી છે. ખાસ કરીને તળાવો, જંગલ વિસ્તારો અને નેચરલ રિઝર્વ નજીક આવેલા વિસ્તારોમાં આવી ઘટનાઓ ક્યારેક જોવા મળે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે શહેરોના વિસ્તરણ, પર્યાવરણમાં થતા ફેરફાર અને કુદરતી નિવાસસ્થાનોમાં ઘટાડાના કારણે પ્રાણીઓ ક્યારેક માનવ વિસ્તારોમાં આવી જાય છે.
વન વિભાગની સતર્કતા
વન વિભાગે આ ઘટનાને ગંભીરતાથી લઈને લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે જો કોઈને જંગલી પ્રાણી દેખાય તો તરત જ વન વિભાગને જાણ કરવી જોઈએ.
ખુદથી તેને પકડવાનો અથવા નજીક જવાનો પ્રયાસ કરવો જોખમી બની શકે છે.
પર્યાવરણ સંરક્ષણનું મહત્વ
આ ઘટના ફરી એકવાર યાદ અપાવે છે કે જંગલી પ્રાણીઓ અને માનવ વસાહતો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું ખૂબ જ જરૂરી છે. કુદરતી પર્યાવરણનું સંરક્ષણ કરવામાં આવશે તો આવા બનાવો ઘટી શકે છે.
વિશ્વભરમાં wildlife conservation અંગે વધુ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. ભારત પણ આ ક્ષેત્રમાં અનેક પ્રયાસો કરી રહ્યું છે.
અંતિમ પગલું – કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં મુક્ત કરાશે
વન વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે મગરની મેડિકલ તપાસ અને ઓબ્ઝર્વેશન પૂર્ણ થયા બાદ તેને તેના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં મુક્ત કરવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયા wildlife protectionના નિયમો મુજબ કરવામાં આવશે જેથી મગરને કોઈ નુકસાન ન થાય અને તે ફરી સ્વાભાવિક જીવન જીવી શકે.
નિષ્કર્ષ
આઈઆઈટી બૉમ્બે કેમ્પસમાં નવ ફૂટ લાંબો મગર દેખાવાની ઘટના એક અનોખી અને ચકચારજનક ઘટના બની છે. સુરક્ષા કર્મચારીઓની સતર્કતા અને વન વિભાગની ઝડપી કામગીરીના કારણે આ સ્થિતિ પર સમયસર નિયંત્રણ મેળવી શકાયું.
રેસ્ક્યુ ટીમે ખૂબ જ સાવધાનીપૂર્વક કામગીરી કરીને મગરને સુરક્ષિત રીતે પકડી પાડ્યો છે અને હવે તેની તબિયતનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. ત્યારબાદ તેને તેના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં મુક્ત કરવામાં આવશે.
આ ઘટના આપણને એ પણ સમજાવે છે કે કુદરત અને wildlife સાથે સહઅસ્તિત્વ જાળવવું કેટલું મહત્વપૂર્ણ છે.
