દેશની સૌથી સમૃદ્ધ મહાનગરપાલિકા ગણાતી Brihanmumbai Municipal Corporation (BMC) આજે વર્ષ ૨૦૨૬–૨૭ માટેનું મહત્ત્વપૂર્ણ બજેટ રજૂ કરવા જઈ રહી છે. દર વર્ષે દેશભરમાં સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચતું નગરપાલિકા બજેટ ગણાતું BMCનું આ બજેટ આ વર્ષે અનેક કારણોસર ખાસ બન્યું છે.

ગયા વર્ષે અંદાજે ૭૪ હજાર કરોડ રૂપિયાનું બજેટ રજૂ કરનાર BMC આ વર્ષે ૮૦ હજાર કરોડ રૂપિયાની નજીક પહોંચે તેવી શક્યતા છે. છેલ્લા નવ વર્ષમાં BMCના બજેટમાં લગભગ ૫૦ હજાર કરોડ રૂપિયાનું વધારો નોંધાયો છે, જે મુંબઈના વધતા શહેરીકરણ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને નાગરિક સુવિધાઓ માટેના ખર્ચને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ચૂંટણી બાદનું પ્રથમ બજેટ

તાજેતરમાં યોજાયેલી મુંબઈ મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણીમાં Bharatiya Janata Partyના નેતૃત્વ હેઠળના મહાયુતિએ પ્રચંડ વિજય મેળવ્યો હતો. ત્યારબાદ BJPની રિતુ તાવડે મેયર અને Shiv Senaના સંજય ઘાડી ડેપ્યુટી મેયર તરીકે ચૂંટાયા હતા.

આ સાથે લાંબા સમયથી ચાલતું પ્રશાસક શાસન સમાપ્ત થયું છે અને હવે લોકપ્રતિનિધિઓના નેતૃત્વ હેઠળનું આ પ્રથમ બજેટ હોવાથી રાજકીય રીતે પણ આ બજેટને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.

૮૦ હજાર કરોડના આંકડાની સંભાવના

આર્થિક વિશ્લેષકોના અંદાજ મુજબ આ વર્ષે BMCનું બજેટ ૮૦ હજાર કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચે તેવી શક્યતા છે.
આ વધારો પાછળના મુખ્ય કારણો:

• મેટ્રો, કોષ્ટલ રોડ, બ્રિજ અને ફ્લાયઓવર પ્રોજેક્ટ્સ

• ડ્રેનેજ અને ફ્લડ મેનેજમેન્ટ

• રસ્તા સુધારણા અને કૉંક્રીટ રોડ

• સ્વચ્છતા અને કચરા વ્યવસ્થાપન

• હેલ્થ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

મુંબઈમાં ભારે વરસાદ અને પાણી ભરાવાની સમસ્યા સામે લડવા માટે સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેનેજ પ્રોજેક્ટ્સમાં મોટા ફાળવણીની શક્યતા છે.

ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ભાર

આ બજેટમાં નીચેના ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે તેવી શક્યતા છે:

રસ્તા અને ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ

મુંબઈમાં ખાડાઓ, ટ્રાફિક જામ અને જૂના રસ્તાઓ મોટી સમસ્યા બની રહ્યા છે. આ માટે કૉંક્રીટ રોડ પ્રોજેક્ટને વધુ ફાળવણી થવાની સંભાવના છે.

પુલ અને ફ્લાયઓવર

જૂના પુલોની મરામત, નવા ફ્લાયઓવર અને ટ્રાફિક ઈન્ટરચેન્જ માટે ફંડ આપવામાં આવશે.

કોસ્ટલ રોડ અને મેટ્રો

કોસ્ટલ રોડ પ્રોજેક્ટના આગામી તબક્કા માટે નાણાં ફાળવાશે. મેટ્રો પ્રોજેક્ટ્સને સહાયરૂપ નગરપાલિકાની ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારાશે.

આરોગ્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે ખર્ચ

BMCના બજેટમાં હેલ્થકેર અને મ્યુનિસિપલ સ્કૂલ્સ માટે હંમેશા મોટો હિસ્સો ફાળવવામાં આવે છે.
આ વર્ષે શક્યતા:

• મ્યુનિસિપલ હોસ્પિટલોના આધુનિકીકરણ

• નવા હેલ્થ સેન્ટરો

• ડિજિટલ હેલ્થ સિસ્ટમ

• મ્યુનિસિપલ સ્કૂલ્સમાં સ્માર્ટ ક્લાસરૂમ

કોરોના બાદ આરોગ્ય ક્ષેત્રે રોકાણ વધારવાની જરૂરિયાત વધુ સ્પષ્ટ થઈ છે.

નવા કર અને આવકના સ્ત્રોત

BMCની તિજોરીમાં ખાધ વધતી હોવાથી આવક વધારવા માટે કેટલાક નવા પગલાં લેવામાં આવે તેવી ચર્ચા છે:

• કચરા વેરો

• પ્રોપર્ટી ટેક્સમાં સુધારો

• કોમર્શિયલ લાઇસન્સ ફી વધારો

• પાર્કિંગ ચાર્જિસ

આ પગલાં નાગરિકો પર આર્થિક ભાર વધારશે કે નહીં તે મુદ્દે રાજકીય ચર્ચા તેજ બનવાની શક્યતા છે.

ગયા વર્ષની ખર્ચની ધીમી ગતિ પર પ્રશ્નચિહ્ન

૨૦૨૫–૨૬ના ૭૪,૪૨૭ કરોડના બજેટમાં નાગરિક સુવિધાઓ માટે ૪૩,૧૬૨ કરોડની રેકોર્ડ જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. પરંતુ આર્થિક વર્ષ પૂરું થવા એક મહિનો બાકી હોવા છતાં માત્ર ૫૧ ટકા જ ફાળવેલ ફંડ ખર્ચ થયું છે.

આથી નીચેના મુદ્દાઓ પર પ્રશ્નો ઉઠ્યા છે:

• પ્રોજેક્ટ અમલીકરણમાં વિલંબ

• ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં ધીમી ગતિ

• વહીવટી તંત્રમાં સમન્વયનો અભાવ

• આયોજન અને અમલ વચ્ચેનો અંતર

વિશેષજ્ઞોના મતે આ વર્ષે ફંડના ઉપયોગ પર ખાસ ધ્યાન આપવું પડશે, નહીં તો મોટું બજેટ હોવા છતાં નાગરિકોને લાભ નહીં મળે.

બાબુશાહી સામે રાજકીય દબાણ

નવા લોકપ્રતિનિધિઓ સત્તામાં આવ્યા બાદ બજેટના અમલ પર વધુ રાજકીય દેખરેખ રહેશે.
મેયર અને ડેપ્યુટી મેયર બંનેએ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નાગરિક સુવિધાઓને પ્રાથમિકતા આપવાની વાત કરી છે.

નાગરિકોની અપેક્ષાઓ

મુંબઈના નાગરિકો નીચેના મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટ પગલાંની રાહ જોઈ રહ્યા છે:

• ખાડામુક્ત રસ્તા

• પાણી ભરાવાની સમસ્યાનો અંત

• કચરા વ્યવસ્થાપન સુધારવું

• સ્વચ્છતા અને આરોગ્ય સેવાઓ

• ટ્રાફિક સમસ્યાનો ઉકેલ

આર્થિક પડકારો

મોટું બજેટ હોવા છતાં BMCને કેટલાક પડકારોનો સામનો કરવો પડશે:

• વધતા પ્રોજેક્ટ ખર્ચ

• આવક અને ખર્ચ વચ્ચેનું સંતુલન

• દેવું લીધા વગર વિકાસ

• ફંડના સમયસર ઉપયોગ

નિષ્ણાતોની નજરે બજેટ

આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે આ બજેટ ‘એમ્બિશિયસ’ હોવું જોઈએ પરંતુ ‘એક્ઝિક્યુટેબલ’ પણ હોવું જરૂરી છે.
માત્ર ફાળવણી નહીં પરંતુ સમયસર અમલ સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

આગામી રાજકીય અસર

આ બજેટનો અસર આગામી રાજકીય દિશા પર પણ પડશે.
જો વિકાસકાર્યો ઝડપથી આગળ વધશે તો મહાયુતિને રાજકીય લાભ મળશે, નહીં તો વિરોધ પક્ષ દ્વારા વહીવટી નિષ્ફળતાનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવશે.

સમાપન

આજે રજૂ થનાર BMCનું ૨૦૨૬–૨૭નું બજેટ માત્ર આર્થિક દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ મુંબઈના વિકાસનો રોડમૅપ છે.
૮૦ હજાર કરોડના આંકડાની સંભાવના, નવા કર, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને ફંડના અસરકારક ઉપયોગ—આ ચાર મુદ્દા આ બજેટના કેન્દ્રમાં રહેશે.

નાગરિકોની અપેક્ષા સ્પષ્ટ છે:
મોટું બજેટ નહીં, પરંતુ દેખાતો વિકાસ.