ગુજરાતમાં કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ માટે મેન્ટલ હેલ્થ પોલિસી ફરજિયાત

પ્રતિ 100 વિદ્યાર્થીઓ દીઠ એક કાઉન્સિલરની નિમણૂક અનિવાર્ય

વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યાના વધતા બનાવોને લઈ શિક્ષણ વિભાગના કડક દિશા-નિર્દેશ

અમદાવાદ:
ગુજરાતમાં કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી માનસિક તણાવ, ડિપ્રેશન અને આત્મહત્યાના બનાવોમાં ચિંતાજનક વધારો જોવા મળતાં રાજ્ય સરકારનો શિક્ષણ વિભાગ હવે એક્શન મોડમાં આવ્યો છે. વિદ્યાર્થીઓના માનસિક આરોગ્યના સંરક્ષણ માટે રાજ્ય સરકારે કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં મેન્ટલ હેલ્થ પોલિસી લાગુ કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે.

આ નવી પોલિસી અંતર્ગત હવે રાજ્યની તમામ સરકારી, ગ્રાન્ટેડ તથા ખાનગી કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રતિ 100 વિદ્યાર્થીઓ દીઠ ઓછામાં ઓછો એક પ્રશિક્ષિત મેન્ટલ હેલ્થ કાઉન્સિલર રાખવો ફરજિયાત રહેશે. શિક્ષણ વિભાગે આ અંગે સત્તાવાર દિશા-નિર્દેશ જાહેર કર્યા છે.

આત્મહત્યાના બનાવોથી શિક્ષણ તંત્ર ચિંતિત

તાજેતરના સમયમાં પરીક્ષાનો દબાણ, કારકિર્દી અંગેની અનિશ્ચિતતા, કુટુંબજ જવાબદારીઓ, સોશિયલ મીડિયા પ્રેશર, નશીલા પદાર્થોનો પ્રભાવ અને એકલતાની લાગણી જેવા કારણોસર વિદ્યાર્થીઓમાં માનસિક અસંતુલન વધી રહ્યું છે. રાજ્યમાં વિવિધ કોલેજો અને હોસ્ટેલોમાં વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા આત્મહત્યાના બનાવો સામે આવતા સરકાર માટે આ ગંભીર ચિંતા બની છે.

શિક્ષણ વિભાગના અધિકારીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે, માત્ર શૈક્ષણિક ગુણવત્તા પૂરતી નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષિત રાખવું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.

મેન્ટલ હેલ્થ પોલિસીના મુખ્ય મુદ્દાઓ

નવી જાહેર કરાયેલ પોલિસી મુજબ:

• દરેક કોલેજ અને યુનિવર્સિટીમાં મેન્ટલ હેલ્થ સેલની રચના કરવી ફરજિયાત રહેશે

• પ્રતિ 100 વિદ્યાર્થીઓ દીઠ એક પ્રશિક્ષિત કાઉન્સિલર/સાયકોલોજિસ્ટની નિમણૂક કરવી પડશે

• વિદ્યાર્થીઓ માટે નિયમિત કાઉન્સેલિંગ સેશન, સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ વર્કશોપ અને અવેરનેસ કાર્યક્રમો યોજવાના રહેશે

• હોસ્ટેલમાં રહેતા વિદ્યાર્થીઓ માટે વિશેષ મોનિટરિંગ અને કાઉન્સેલિંગની વ્યવસ્થા કરાશે

• આત્મહત્યાના જોખમવાળા વિદ્યાર્થીઓની ઓળખ કરી સમયસર માર્ગદર્શન અને સહાય પૂરી પાડવામાં આવશે

શિક્ષકોને પણ આપવામાં આવશે તાલીમ

પોલિસી અંતર્ગત માત્ર કાઉન્સિલર જ નહીં, પરંતુ શિક્ષકો અને પ્રશાસનિક સ્ટાફને પણ બેઝિક મેન્ટલ હેલ્થ ટ્રેનિંગ આપવામાં આવશે, જેથી તેઓ વિદ્યાર્થીઓમાં ડિપ્રેશન, એકલતા કે આત્મહત્યાની ભાવના જેવા લક્ષણોને વહેલી તકે ઓળખી શકે.

ફરિયાદ અને સહાય માટે હેલ્પલાઈન

શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓને સૂચના આપવામાં આવી છે કે,

• વિદ્યાર્થીઓ માટે ગુપ્ત રીતે ફરિયાદ નોંધાવી શકાય તેવી વ્યવસ્થા રાખવી

• મેન્ટલ હેલ્થ હેલ્પલાઈન નંબરો સ્પષ્ટ રીતે પ્રદર્શિત કરવાના રહેશે

• જરૂર જણાય ત્યાં સ્થાનિક હોસ્પિટલ અથવા મેડિકલ કોલેજ સાથે સંકલન સાધવાનું રહેશે

સરકારનું સ્પષ્ટ સંદેશ

શિક્ષણ વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે,

“વિદ્યાર્થીઓ દેશનું ભવિષ્ય છે. તેમની માનસિક તંદુરસ્તી સાથે કોઈ સમાધાન નહીં થાય. કોઈ પણ કોલેજ અથવા યુનિવર્સિટી આ દિશા-નિર્દેશોનું ઉલ્લંઘન કરશે તો તેની સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.”

વાલીઓ અને સમાજની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ

શિક્ષણ વિભાગે વાલીઓ અને સમાજને પણ અપીલ કરી છે કે, બાળકો પર અતિશય દબાણ ન મુકે, તેમની વાત સાંભળે અને જરૂર પડ્યે વ્યાવસાયિક સહાય લેવા માટે પ્રોત્સાહન આપે. માનસિક સમસ્યાઓને કમજોરી નહીં પરંતુ આરોગ્ય સમસ્યા તરીકે જોવાની માનસિકતા વિકસાવવાની જરૂર હોવાનું પણ સરકાર દ્વારા જણાવાયું છે.

આગામી સમયમાં કડક અમલ

રાજ્ય સરકારની આ મેન્ટલ હેલ્થ પોલિસી આગામી શૈક્ષણિક સત્રથી તબક્કાવાર અમલમાં મૂકવામાં આવશે. તમામ સંસ્થાઓને નક્કી સમયમર્યાદામાં જરૂરી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.

વિદ્યાર્થીઓમાં વધતા આત્મહત્યાના બનાવોને રોકવા અને સ્વસ્થ, આત્મવિશ્વાસથી ભરપૂર યુવા પેઢી તૈયાર કરવા માટે ગુજરાત સરકારનો આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ અને સમયોચિત પગલું ગણાઈ રહ્યો છે.