જામનગર જિલ્લાના જામજોધપુર તાલુકામાં અવારનવાર મળી રહેલી ગેરકાયદે મુરમ ખનનની ફરિયાદોને પગલે આખરે ખનિજ વિભાગ દ્વારા કડક કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી છે. લાલવાડી નેસ અને સતાપર ઉદેપુર રોડ ગામ ખાતેથી સરકારશ્રીની કોઈપણ પ્રકારની પરવાનગી વિના બિનઅધિકૃત રીતે મુરમ ખનન અને તેનું વહન થતું હોવાની ગંભીર ફરિયાદો સતત સામે આવતી હતી. આ ફરિયાદોને ગંભીરતાથી લઈને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીશ્રી જામનગરની સ્પષ્ટ સૂચનાથી જામનગરની વિશેષ તપાસ ટીમ દ્વારા તા. ૦૩/૦૨/૨૦૨૬ના રોજ આકસ્મિક રીતે સ્થળ પર જઈ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી.
અચાનક તપાસમાં ખુલાસો
ખનિજ વિભાગની ટીમ જ્યારે લાલવાડી નેસ–સતાપર ઉદેપુર રોડ વિસ્તાર ખાતે પહોંચી ત્યારે ત્યાં મોટા પાયે ગેરકાયદે ખનનની પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી હોવાનું સ્પષ્ટ થયું હતું. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે એક હિટાચી મશીન અને પાંચ ડમ્પરો દ્વારા કોઈપણ પ્રકારની સરકારી મંજૂરી, લીઝ કે રોયલ્ટી ચૂકવ્યા વિના મુરમ ખનન કરવામાં આવી રહ્યું હતું અને તેને વિવિધ સ્થળોએ વહન કરવામાં આવી રહ્યું હતું. આ સમગ્ર કામગીરી સરકારના નિયમો અને ખનિજ કાયદાઓનો ખુલ્લેઆમ ભંગ કરતી હોવાનું ટીમે નોંધ્યું હતું.
તપાસ ટીમે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરીને સ્થળ પર જ તમામ મશીનરી અને વાહનોને કબજે લીધા હતા. બાદમાં જપ્ત કરાયેલા તમામ વાહનો અને મશીનરીને પરડવા ગામ ખાતે આવેલી લિઝમાં કસ્ટડીમાં સોંપવામાં આવ્યા હતા અને નિયમોનુસારની કાયદેસર કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી છે.
જપ્ત કરાયેલ વાહનો અને મશીનરીની વિગત
તપાસ દરમિયાન કુલ ૧ હિટાચી અને ૫ ડમ્પર સહિત એક નંબર પ્લેટ વિહિન ડમ્પર જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે. તેમની વિગત નીચે મુજબ છે:
(૧) હિટાચી મશીન
નંબર: HYNDN633PE0068993
વાહન માલિક: રૂડાભાઈ હમીરભાઈ બઢ
(૨) ડમ્પર
નંબર: GJ-10-TV-5419
વાહન માલિક: મયુરભાઈ ઓડેદરા
(૩) ડમ્પર
નંબર: GJ-25-U-9089
વાહન માલિક: કરણભાઈ જેશાભાઈ રાતીયા
(૪) ડમ્પર
નંબર: GJ-10-TV-1117
વાહન માલિક: ભરતભાઈ બાપોદરા
(૫) ડમ્પર
નંબર: GJ-12-AV-9230
વાહન માલિક: બાપોદરા વિરમભાઈ નાથાભાઈ
(૬) નંબર પ્લેટ વિહિન ડમ્પર
ચેસીસ નંબર: GJ-25-U-7128
વાહન માલિક: રામભાઈ વિરમભાઈ બાપોદરા
આ તમામ મુદામાલની અંદાજીત કિંમત આશરે ૧.૫ કરોડ રૂપિયા હોવાનું પ્રાથમિક અંદાજમાં સામે આવ્યું છે, જે ખનિજ ચોરીના વ્યાપ અને ગંભીરતાને સ્પષ્ટ કરે છે.
ખનિજ ચોરી – સરકારને કરોડોનું નુકસાન
મુરમ જેવા ખનિજનું ગેરકાયદે ખનન માત્ર પર્યાવરણ માટે નુકસાનકારક નથી, પરંતુ સરકારને થનારા કરોડો રૂપિયાના રોયલ્ટી અને ટેક્સના નુકસાનનું પણ મુખ્ય કારણ બને છે. નિયમ મુજબ ખનિજ ખનન માટે સરકારની મંજૂરી, લીઝ, રોયલ્ટી ચુકવણી અને પર્યાવરણીય મંજૂરી ફરજિયાત છે. પરંતુ આવા બિનઅધિકૃત ખનનકારો તમામ નિયમોને અવગણીને ખુલ્લેઆમ ખનન કરી સરકારની તિજોરીને નુકસાન પહોંચાડે છે.
લાલવાડી નેસ–સતાપર ઉદેપુર રોડ વિસ્તાર પહેલેથી જ પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ માનવામાં આવે છે. અહીં ગેરકાયદે ખનન થવાથી જમીન ધસાવ, વરસાદી પાણીના વહેણમાં ફેરફાર, ખેતીલાયક જમીનને નુકસાન અને ગ્રામ્ય રસ્તાઓની ખરાબ સ્થિતિ જેવી અનેક સમસ્યાઓ ઊભી થાય છે.
સ્થાનિકોની ફરિયાદ બાદ કાર્યવાહી
સ્થાનિક ગ્રામજનોએ છેલ્લા લાંબા સમયથી અવારનવાર ડમ્પરોની અવરજવર, રાત્રિના સમયે ખનન અને ભારે મશીનરીના ઉપયોગને લઈને તંત્રમાં ફરિયાદો કરી હતી. ગ્રામજનોનું કહેવું હતું કે બિનઅધિકૃત ખનનના કારણે રસ્તાઓ ખરાબ થઈ રહ્યા છે, ધૂળ-માટીથી આરોગ્ય પર અસર પડી રહી છે અને ખેતી પર પણ નકારાત્મક અસર પડી રહી છે.
આ ફરિયાદોને ધ્યાનમાં લઈને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીશ્રી જામનગર દ્વારા તાત્કાલિક તપાસના આદેશ આપવામાં આવ્યા હતા, જેના અનુસંધાને જામનગરની તપાસ ટીમે આકસ્મિક કાર્યવાહી કરી અને આખરે ગેરકાયદે ખનનનો પર્દાફાશ કર્યો છે.
તપાસ ટીમની સક્રિય ભૂમિકા
આ સમગ્ર કાર્યવાહી દરમિયાન જામનગરની તપાસ ટીમે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તપાસ ટીમમાં નિખિલભાઈ, આનંદભાઈ, રમેશભાઈ, ભાવેશભાઈ, નૈતિકભાઈ અને રજનીકાંતભાઈનો સમાવેશ થતો હતો. ટીમે સંકલિત રીતે કાર્ય કરી સ્થળ પર પુરાવા એકત્રિત કર્યા, મશીનરી અને વાહનો કબજે લીધા અને નિયમ મુજબની કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.
તપાસ ટીમ દ્વારા તમામ વાહન માલિકો સામે ખનિજ કાયદા હેઠળ ગુનો દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી છે. આગામી દિવસોમાં દંડ, રોયલ્ટી વસૂલાત અને જરૂર જણાય તો વધુ કડક કાર્યવાહી થવાની શક્યતા પણ નકારી શકાય નહીં.
તંત્રનો સંદેશ – ગેરકાયદે ખનન સામે ઝીરો ટોલરન્સ
આ કાર્યવાહી બાદ ખનિજ વિભાગ અને જિલ્લા તંત્ર દ્વારા સ્પષ્ટ સંદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે ગેરકાયદે ખનન અને ખનિજ ચોરી સામે સરકાર ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અપનાવી રહી છે. કોઈપણ વ્યક્તિ કે સંગઠન દ્વારા સરકારની મંજૂરી વિના ખનિજ ખનન કરવામાં આવશે તો તેમની સામે કડક કાયદેસર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
તંત્રએ આ સાથે જ અન્ય વિસ્તારોમાં પણ અચાનક તપાસો હાથ ધરવાની તૈયારી દર્શાવી છે, જેથી ગેરકાયદે ખનન પર સંપૂર્ણ અંકુશ લાવી શકાય. ગ્રામજનો અને જાગૃત નાગરિકોને પણ અપીલ કરવામાં આવી છે કે જો ક્યાંય ગેરકાયદે ખનનની પ્રવૃત્તિ જોવા મળે તો તાત્કાલિક તંત્રને જાણ કરે.
નિષ્કર્ષ
જામજોધપુર તાલુકાના લાલવાડી નેસ–સતાપર ઉદેપુર રોડ વિસ્તારમાં થયેલી આ કાર્યવાહી માત્ર એક ઘટનાની નથી, પરંતુ સમગ્ર જિલ્લામાં ગેરકાયદે ખનન સામે કડક કાર્યવાહીનો સંકેત છે. અંદાજે ૧.૫ કરોડ રૂપિયાના મુદામાલની જપ્તીથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ખનિજ ચોરી કેટલા મોટા પાયે ચાલી રહી હતી.
હવે જોવાનું રહ્યું કે તંત્ર આ કાર્યવાહી બાદ કેટલું કડક વલણ અપનાવે છે અને અન્ય ગેરકાયદે ખનનકારો સામે પણ આવી જ સખત કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે કે નહીં. પરંતુ હાલ પૂરતું તો જામજોધપુર તાલુકામાં ખનિજ માફિયાઓમાં તંત્રની આ કાર્યવાહીથી દહેશત ફેલાઈ ગઈ હોવાનું ચોક્કસ કહી શકાય.
