જામનગર શહેર અને જિલ્લાના રાજકીય તથા લોકશાહી માહોલમાં હાલ SIR (સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન) પ્રક્રિયાને લઈને ભારે ચર્ચા અને ચિંતાનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. ખાસ કરીને ફોર્મ નંબર–7નો ઉપયોગ કરીને મતદાર યાદીમાંથી નામ કમી કરવા માટે ચાલી રહેલી કામગીરીને લઈને ગંભીર આક્ષેપો ઉઠી રહ્યા છે. આક્ષેપો અનુસાર, ભાજપના ઇશારે વોર્ડ વાઇસ ડમી નામ દર્શાવીને સાચા મતદારોના નામ કાપવાની પ્રક્રિયા માટે અર્જદારો ઊભા કરવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે લોકશાહી પ્રણાલીના મૂળ પર જ પ્રશ્નચિહ્ન ઊભું થયું છે.
મતાધિકાર દરેક નાગરિકનો બંધારણીય હક છે. ભારતના સંવિધાન મુજબ દરેક યોગ્ય નાગરિકને મત આપવાનો અધિકાર પ્રાપ્ત છે અને કોઈપણ રાજકીય દબાણ કે ગેરરીતિથી આ અધિકાર છીનવી લેવો એ ગંભીર ગુનો ગણાય છે. જામનગરમાં ચાલી રહેલી આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને લઈને હવે સામાન્ય મતદારોમાં ભય અને અસંતોષ ફેલાયો છે. અનેક વિસ્તારોમાંથી મતદારો સામે આવી રહ્યા છે કે તેમના નામ વર્ષોથી મતદાર યાદીમાં હોવા છતાં, અચાનક ફોર્મ નંબર–7 મારફતે ‘ડમી મતદાર’ હોવાનું કહીને નામ કાઢવાની તૈયારી ચાલી રહી છે.
SIR પ્રક્રિયાનો મૂળ હેતુ મતદાર યાદીને વધુ સ્વચ્છ, પારદર્શક અને ભૂલરહિત બનાવવાનો છે. જે લોકો મૃત્યુ પામ્યા હોય, સ્થળાંતર કરી ગયા હોય અથવા ડુપ્લિકેટ નામ ધરાવતા હોય, તેવા નામ દૂર કરવા માટે આ પ્રક્રિયા અમલમાં મૂકવામાં આવે છે. પરંતુ જામનગરમાં જે રીતે વોર્ડ વાઇસ અર્જદારો ઊભા કરી ચોક્કસ વિસ્તારોના મતદારોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા હોવાના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે, તેનાથી આ પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા પર સવાલ ઊભા થયા છે.આક્ષેપો અનુસાર, કેટલાક રાજકીય કાર્યકરો અથવા પ્રેરિત અર્જદારો દ્વારા ફોર્મ નંબર–7 ભરીને મોટા પ્રમાણમાં અરજી કરવામાં આવી રહી છે.
આ અરજીઓમાં એવું દર્શાવવામાં આવી રહ્યું છે કે અમુક મતદારો ડમી છે, સ્થળાંતર કરી ગયા છે અથવા અસ્તિત્વમાં નથી. હકીકતમાં, આ મતદારો વર્ષોથી તે જ વિસ્તારમાં રહે છે, નિયમિત રીતે મતદાન કરે છે અને તેમની પાસે આધારકાર્ડ, રેશનકાર્ડ, વીજબીલ, ઘરવેરા રસીદ જેવા પુરાવા પણ હાજર છે.
આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ કામગીરી વોર્ડ વાઇસ કરવામાં આવી રહી છે. એટલે કે ચોક્કસ વિસ્તારોને જ
ટાર્ગેટ કરીને નામ કાપવાની કોશિશ થઈ રહી હોવાના આક્ષેપો છે. રાજકીય નિરીક્ષકોનું માનવું છે કે આવનારી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાની ચૂંટણી અથવા અન્ય રાજકીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને મતદાર યાદીમાં હેરફેર કરવાની આ એક સુવ્યવસ્થિત યોજના હોઈ શકે છે.
આ મુદ્દે હવે નાગરિક જાગૃતિ વધતી જોવા મળી રહી છે. અનેક મતદારો અને સામાજિક કાર્યકરો એકઠા થઈને જામનગર કલેક્ટર સમક્ષ લીગલ કાર્યવાહી માટે રજૂઆત કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. આ રજૂઆત દરમિયાન મતદારો પોતે હાજર રહીને પુરાવા સાથે પોતાની વાત રજૂ કરશે એવી માહિતી મળી રહી છે. મતદારોનું કહેવું છે કે જો સમયસર આ મુદ્દે કાનૂની પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો હજારો લોકો પોતાના મતાધિકારથી વંચિત થઈ શકે છે.
મતદારો સાથે કલેક્ટર કચેરીએ જવાની આ તૈયારી માત્ર એક રજૂઆત પૂરતી નથી, પરંતુ લોકશાહી મૂલ્યોની રક્ષા માટેનો સંઘર્ષ છે. રજૂઆતમાં માંગ કરવામાં આવશે કે ફોર્મ નંબર–7 હેઠળ આવેલી તમામ અરજીઓની નિષ્પક્ષ અને પારદર્શક તપાસ કરવામાં આવે, અર્જદારની ઓળખ અને તેમની રાજકીય સંડોવણીની તપાસ કરવામાં આવે, તેમજ કોઈપણ સાચા મતદારનું નામ કાયદેસર પ્રક્રિયા વિના કાપવામાં ન આવે.
કાનૂની નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો કોઈ મતદારનું નામ ખોટી રીતે કાઢવામાં આવે તો તે ચૂંટણી કાયદાનો ગંભીર ભંગ છે. ચૂંટણી પંચની માર્ગદર્શિકા મુજબ, ફોર્મ નંબર–7 પર આવેલી અરજી બાદ સંબંધિત મતદારને નોટિસ આપવી, તેને પોતાનું પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવી અને તમામ પુરાવા તપાસ્યા બાદ જ નિર્ણય લેવો ફરજિયાત છે. જો આ પ્રક્રિયામાં ઉતાવળ, દબાણ અથવા પક્ષપાત કરવામાં આવે તો તે કોર્ટમાં પડકારવા યોગ્ય છે.
જામનગરમાં ઉઠેલા આ મુદ્દે હવે રાજકીય ગરમાવો પણ વધતો જઈ રહ્યો છે. વિપક્ષી પક્ષો અને નાગરિક સંગઠનો દ્વારા આક્ષેપ કરવામાં આવી રહ્યા છે કે લોકશાહી પ્રક્રિયાને નબળી પાડવા માટે મતદાર યાદી સાથે ચેડાં કરવામાં આવી રહ્યા છે. બીજી તરફ, સત્તાધારી પક્ષ તરફથી હજુ સુધી સત્તાવાર સ્પષ્ટતા સામે આવી નથી, પરંતુ આ મુદ્દે પારદર્શક તપાસ થાય તેવી માંગ સર્વત્રથી ઉઠી રહી છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમથી એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે શું લોકશાહીમાં મતદાર યાદી પણ રાજકીય હથિયાર બની રહી છે? જો સામાન્ય નાગરિકને પોતાના મતાધિકારની રક્ષા માટે રસ્તા પર ઉતરવું પડે, કલેક્ટર કચેરીના ચક્કર લગાવવા પડે, તો તે લોકશાહી માટે ગંભીર ચેતવણી છે.
મતદારોનું કહેવું છે કે તેઓ કોઈ પક્ષના વિરોધમાં નથી, પરંતુ પોતાના બંધારણીય અધિકારની રક્ષા માટે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. તેઓ સ્પષ્ટ કહે છે કે જો કોઈ ખરેખર ડમી મતદાર હોય તો તેનું નામ કાયદેસર રીતે દૂર થવું જોઈએ, પરંતુ ખોટા બહાને સાચા મતદારોને યાદીમાંથી દૂર કરવાનો પ્રયાસ સહન કરવામાં આવશે નહીં.
આવતા દિવસોમાં જામનગર કલેક્ટર સમક્ષ થનારી આ લીગલ રજૂઆત પર સૌની નજર ટકી છે. કલેક્ટર કચેરી દ્વારા આ મુદ્દે કેવો પ્રતિસાદ આપવામાં આવે છે, તપાસ કેવી રીતે થાય છે અને મતદારોના અધિકારની રક્ષા માટે શું પગલાં લેવામાં આવે છે, તે આવનારા સમયમાં સ્પષ્ટ થશે.
સારાંશરૂપે કહી શકાય કે જામનગરમાં SIR પ્રક્રિયા અને ફોર્મ નંબર–7ને લઈને ઊભેલો વિવાદ માત્ર એક વહીવટી મુદ્દો નથી, પરંતુ લોકશાહી અને નાગરિક અધિકારનો ગંભીર પ્રશ્ન છે. જો સમયસર નિષ્પક્ષ કાર્યવાહી નહીં થાય, તો આ મુદ્દો માત્ર જામનગર પૂરતો સીમિત નહીં રહે, પરંતુ રાજ્યસ્તરે પણ લોકશાહી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ ઊભા કરી શકે છે.
