જામનગર જિલ્લાના વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર ગણાતી રિલાયન્સ રિફાઈનરી ખાતે ૨૩ ફેબ્રુઆરીની સાંજે આયોજિત રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ટેરરિઝમ મોકડ્રીલ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થતા જિલ્લા વહીવટી તંત્ર, સુરક્ષા એજન્સીઓ અને ઔદ્યોગિક સંસ્થાઓ વચ્ચેના સંકલનનું ઉત્તમ દ્રષ્ટાંત પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે. જિલ્લા કલેક્ટરશ્રી કેતન ઠક્કરના માર્ગદર્શન હેઠળ આયોજિત આ મોકડ્રીલમાં નેશનલ સિક્યુરિટી ગાર્ડ (NSG), ચેતક કમાન્ડો, સીઆઈએસએફ, ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ જામનગર, પોલીસ, ફાયર બ્રિગેડ, આરોગ્ય વિભાગ, ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ તેમજ રિલાયન્સ કંપનીની આંતરિક સુરક્ષા ટીમોએ સક્રિય ભાગ લીધો હતો.
મોકડ્રીલની શરૂઆત – કંટ્રોલ રૂમમાં એલર્ટ
સાંજે ૭:૪૦ કલાકે રિલાયન્સ રિફાઈનરી તરફથી જામનગર જિલ્લા કંટ્રોલ રૂમમાં આતંકી હુમલાની માહિતી મળતા જ સમગ્ર વહીવટી તંત્ર યુદ્ધના ધોરણે સક્રિય થઈ ગયું હતું. ઘટનાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને જિલ્લા ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ સેલે તરત જ તમામ વિભાગોને એલર્ટ કરી ઘટનાસ્થળે દોડાવ્યા હતા.
રિફાઈનરીના RV ગેટ નજીક આતંકવાદીઓ દ્વારા ઘૂસણખોરી અને કર્મચારીઓને હોસ્ટેજ બનાવ્યાની કલ્પિત પરિસ્થિતિ ઉભી કરવામાં આવી હતી. આ પરિસ્થિતિમાં તાત્કાલિક પ્રતિસાદ, બચાવ કામગીરી અને સુરક્ષા ઘેરાબંધી કેવી રીતે કરવી તેની પ્રેક્ટિકલ કસરત હાથ ધરવામાં આવી હતી.
સુરક્ષા દળોની ત્વરિત કાર્યવાહી
માહિતી મળતા જ પોલીસ, CISF અને ક્વિક રિસ્પોન્સ ટીમ દ્વારા સમગ્ર વિસ્તારને કોર્ડન કરી સર્ચ ઓપરેશન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ચેતક કમાન્ડોએ વ્યૂહાત્મક રીતે હુમલાખોરોને ઘેરવાની કામગીરી હાથ ધરી હતી.
આ દરમિયાન NSG ની વિશેષ ટીમે કાઉન્ટર ટેરરિઝમ ઓપરેશનનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. રિફાઈનરીના સંવેદનશીલ ઝોનમાં પ્રવેશ કરીને હોસ્ટેજ રેસ્ક્યુ, રૂમ ઇન્ટરવેન્શન, ક્લોઝ ક્વાર્ટર બેટલ અને ટેકનિકલ સર્વેલન્સ જેવી કામગીરીનો અભ્યાસ કરાવવામાં આવ્યો હતો.
હોસ્ટેજ રેસ્ક્યુ ઓપરેશન
મોકડ્રીલ મુજબ ચાર આતંકવાદીઓએ રિફાઈનરીના એક વિભાગમાં ૧૦ કર્મચારીઓને બંદી બનાવ્યા હતા. NSG અને ચેતક કમાન્ડોની સંકલિત કામગીરીથી ૯ હોસ્ટેજિસને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે એક વ્યક્તિને ગંભીર ઇજા થતાં તેને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ ખસેડવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં તેને મૃત જાહેર કરાયો હતો – આ સમગ્ર ઘટના તાલીમનો ભાગ હતી.
ઓપરેશન દરમિયાન ચારેય આતંકવાદીઓને નિષ્ક્રિય કરવામાં આવ્યા હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. આ દરમિયાન બે કમાન્ડો શહીદ થયા હોવાનું સિમ્યુલેશન દ્વારા બતાવવામાં આવ્યું હતું જેથી વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરી શકાય.
આરોગ્ય અને રાહત બચાવ કામગીરી
૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ, તબીબો અને આરોગ્ય વિભાગની ટીમોએ ઘટનાસ્થળે તાત્કાલિક મેડિકલ કેમ્પ ગોઠવી ઇજાગ્રસ્તોને પ્રાથમિક સારવાર આપી હતી. ટ્રાયેજ સિસ્ટમ મુજબ દર્દીઓને વર્ગીકૃત કરી નજીકની હોસ્પિટલોમાં ખસેડવામાં આવ્યા હતા.
ફાયર બ્રિગેડ દ્વારા આગ લાગવાની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને ફાયર સેફ્ટી ડ્રિલ હાથ ધરવામાં આવી હતી. રિફાઈનરી જેવા સંવેદનશીલ સ્થળે કેમિકલ આગ કે બ્લાસ્ટની સ્થિતિમાં કેવી રીતે નિયંત્રણ મેળવવું તેની કામગીરી પણ પ્રેક્ટિસ કરાવવામાં આવી હતી.
નાગરિકોની સલામત ખસેડણી
મોકડ્રીલના ભાગરૂપે રિફાઈનરી આસપાસના વિસ્તારોમાંથી નાગરિકોને સલામત આશ્રયસ્થાનોમાં ખસેડવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હતી. પોલીસ દ્વારા ટ્રાફિક ડાયવર્ઝન, રૂટ મેનેજમેન્ટ અને ભીડ નિયંત્રણનું કાર્ય અસરકારક રીતે સંભાળવામાં આવ્યું હતું.
કંટ્રોલ રૂમ મારફતે સંકલન
જિલ્લા કલેક્ટરશ્રીના માર્ગદર્શન હેઠળ કંટ્રોલ રૂમમાં વિવિધ વિભાગોને ચોક્કસ જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી હતી. કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ, વાયરલેસ નેટવર્ક અને ડિજિટલ મોનીટરીંગ દ્વારા સમગ્ર ઓપરેશનનું રિયલ ટાઈમ સંકલન કરવામાં આવ્યું હતું.
રાષ્ટ્રીય સ્તરની પ્રથમ કસરત
જામનગરમાં પ્રથમ વખત NSG દ્વારા આ પ્રકારની રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ટેરરિઝમ મોકડ્રીલ યોજાઈ હતી. ઔદ્યોગિક સુરક્ષા, કાઉન્ટર ટેરરિઝમ અને ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટના દ્રષ્ટિકોણે આ અભ્યાસ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
તંત્રની સજ્જતા
મોકડ્રીલ રાત્રે ૩:૧૯ કલાકે પૂર્ણ થઈ હતી. આખી કામગીરી દરમિયાન વિવિધ વિભાગોએ ઉત્તમ સમન્વય અને વ્યૂહાત્મક પ્રતિસાદનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. જિલ્લા વહીવટી તંત્રએ આ અભ્યાસને સફળ જાહેર કરતાં જણાવ્યું હતું કે સંભવિત આપત્તિજનક પરિસ્થિતિમાં ત્વરિત અને અસરકારક પ્રતિસાદ આપવા માટે જિલ્લા તંત્ર સંપૂર્ણ સજ્જ છે.
અધિકારીઓની હાજરી
મોકડ્રીલ દરમિયાન જિલ્લા વહીવટી તંત્રના અધિકારીઓ, પોલીસ અધિકારીઓ, NSG ના સિનિયર ઓફિસર્સ, CISF, ફાયર વિભાગ, આરોગ્ય વિભાગ તથા રિલાયન્સ કંપનીના સુરક્ષા અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા. તમામ વિભાગોએ સંકલિત રીતે કામગીરી કરી પ્રશંસા મેળવી હતી.
ઉદ્દેશ્ય – સંકલન અને તૈયારી
આ સમગ્ર અભ્યાસનો મુખ્ય હેતુ વિવિધ સુરક્ષા અને રાહત એજન્સીઓ વચ્ચે સંકલન, કોમ્યુનિકેશન, ઝડપી પ્રતિસાદ, હોસ્ટેજ રેસ્ક્યુ, ફાયર સેફ્ટી અને મેડિકલ મેનેજમેન્ટ જેવી પ્રક્રિયાઓનું મૂલ્યાંકન કરવાનો હતો.
અંતિમ નિષ્કર્ષ
જામનગર રિલાયન્સ રિફાઈનરી ખાતે યોજાયેલી આ રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મોકડ્રીલ દ્વારા જિલ્લા તંત્રની આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ક્ષમતા, સુરક્ષા દળોની વ્યૂહાત્મક તૈયારી અને ઔદ્યોગિક સુરક્ષાના માપદંડોનું સફળ પ્રદર્શન થયું છે. આ અભ્યાસથી સંભવિત આતંકી હુમલા અથવા અન્ય આપત્તિજનક પરિસ્થિતિમાં કેવી રીતે સંકલિત રીતે કામ કરવું તેની પ્રેક્ટિકલ તાલીમ મળી છે.
મોકડ્રીલની સફળતા બાદ જિલ્લા વહીવટી તંત્રએ ફરી એક વખત સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જામનગર જિલ્લામાં કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તેમજ કોઈપણ આપત્તિજનક પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે તંત્ર સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ છે.
