જામનગર શહેરમાં કચરા વ્યવસ્થાપન અને પર્યાવરણ સંરક્ષણના મુદ્દા પર મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતા શહેરના કોર્પોરેટરો તથા મહાનગરપાલિકાના અધિકારીઓએ વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી પ્રોજેક્ટના પ્લાન્ટની રૂબરૂ સ્થળ મુલાકાત લીધી હતી. શહેરમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી પ્લાન્ટ નજીકના વિસ્તારોમાં દુર્ગંધ ફેલાતી હોવાની સ્થાનિક રહેવાસીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી વારંવારની ફરિયાદોને ધ્યાનમાં લઈને આ નિરીક્ષણ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.

સ્થળ પર પહોંચ્યા બાદ અધિકારીઓએ કચરા નિકાલની પ્રક્રિયા, પ્લાન્ટની કામગીરી, ગેસ ઉત્સર્જન નિયંત્રણ, લીચેટ ટ્રીટમેન્ટ સિસ્ટમ અને દુર્ગંધ નિયંત્રણ માટેના ઉપાયોનું વિગતવાર નિરીક્ષણ કર્યું હતું.

સ્થળ નિરીક્ષણ દરમિયાન ઉઠેલા મુખ્ય મુદ્દાઓ

વિઝિટ દરમિયાન અધિકારીઓએ ખાસ કરીને નીચેના મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું:

1. કચરા સંગ્રહ અને પ્રોસેસિંગ

પ્લાન્ટમાં આવતો મ્યુનિસિપલ સોલિડ વેસ્ટ યોગ્ય રીતે સેગ્રેગેશન વગર જ ડમ્પ થતો હોવાનો પ્રાથમિક અંદાજ મળ્યો. અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ સૂચના આપી કે:

• ભેજવાળો અને સુકો કચરો અલગ કરવો

• પ્લાસ્ટિક અને બાયો-વેસ્ટનું પ્રાથમિક વિભાજન કરવું

• કચરાને લાંબા સમય સુધી ખુલ્લામાં ન રાખવો

2. દુર્ગંધ નિયંત્રણ માટેના ઉપાયો

સ્થાનિક લોકોનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન દુર્ગંધનો રહ્યો છે. આ અંગે:

• નિયમિત કેમિકલ સ્પ્રે કરવો

• બાયોએન્ઝાઇમનો ઉપયોગ વધારવો

• ગંદા પાણીના ટાંકા ખુલ્લા ન રાખવા

• વેસ્ટ પિટને કવર કરવા

જેવી કડક સૂચનાઓ આપવામાં આવી.

3. DO (Dissolved Oxygen) મોનિટરિંગ

પ્લાન્ટમાં બનેતા ગંદા પાણી (લીચેટ)ના ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટમાં DO લેવલ જાળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો.
DO લેવલ યોગ્ય ન હોય તો:

• ગંદા પાણીમાં સડાણ વધે

• દુર્ગંધ ફેલાય

• પર્યાવરણ પર પ્રતિકૂળ અસર પડે

અതിനાલે નિયમિત DO ટેસ્ટિંગ અને રિપોર્ટિંગ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી.

કેમિકલ છંટકાવ અંગે કડક આદેશ

અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે દુર્ગંધ નિયંત્રણ માટે માત્ર ઔપચારિક કામગીરી નહીં પરંતુ સમયસર અને અસરકારક કેમિકલ છંટકાવ કરવો જરૂરી છે.

તે માટે:

• દિવસમાં ઓછામાં ઓછા બે વખત સ્પ્રે

• ખાસ કરીને કચરા ડમ્પિંગ ઝોનમાં

• વરસાદી મોસમ પહેલા વધારાની વ્યવસ્થા

રાખવાની સૂચના આપવામાં આવી.

લીચેટ મેનેજમેન્ટ પર ભાર

કચરામાંથી નીકળતું લીચેટ જો યોગ્ય રીતે ટ્રીટ ન થાય તો જમીન અને ભૂગર્ભ જળ પ્રદૂષિત થાય છે. સ્થળ નિરીક્ષણ દરમિયાન લીચેટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટની ક્ષમતા અને કામગીરીની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી.

અધિકારીઓએ જણાવ્યું:

• લીચેટ ખુલ્લામાં એકત્રિત ન રહે

• ટ્રીટમેન્ટ પછી જ ડિસ્ચાર્જ કરવું

• નિયમિત લેબ ટેસ્ટિંગ કરવું

સ્થાનિકોના પ્રશ્નો અને રજૂઆત

સ્થળ મુલાકાત દરમિયાન નજીકના વિસ્તારોના રહેવાસીઓએ પોતાની સમસ્યાઓ રજૂ કરી. તેમણે જણાવ્યું કે:

• સાંજે અને રાત્રે દુર્ગંધ વધુ ફેલાય છે

• મચ્છરો અને જીવાતોનું પ્રમાણ વધ્યું છે

• શ્વાસ સંબંધિત તકલીફો વધી રહી છે

અધિકારીઓએ તેમની ફરિયાદોને ગંભીરતાથી લઈ તાત્કાલિક પગલાં લેવા ખાતરી આપી.

કોર્પોરેટરોની પ્રતિક્રિયા

સ્થળ પર હાજર કોર્પોરેટરોએ જણાવ્યું કે શહેરના નાગરિકોના આરોગ્ય સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો સમાધાન નહીં કરવામાં આવે.
તેમણે કહ્યું:

• વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી પ્રોજેક્ટ શહેર માટે જરૂરી છે

• પરંતુ પર્યાવરણ અને આરોગ્યને નુકસાન થાય તેવી સ્થિતિ સ્વીકાર્ય નથી

• નિયમિત મોનિટરિંગ કરવામાં આવશે

પ્લાન્ટ સંચાલકોને આપવામાં આવેલી સૂચનાઓ

પ્લાન્ટ મેનેજમેન્ટને નીચે મુજબની સૂચનાઓ આપવામાં આવી:

1. કચરા સેગ્રેગેશન સુનિશ્ચિત કરવું

2. બાયોફિલ્ટર સિસ્ટમ કાર્યરત રાખવી

3. દુર્ગંધ નિયંત્રણ માટે મિસ્ટિંગ સિસ્ટમ વધારવી

4. લીચેટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ 24×7 ચલાવવો

5. DO અને BODના નિયમિત રિપોર્ટ રજૂ કરવું

પર્યાવરણ સંરક્ષણની દિશામાં પગલું

વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી પ્લાન્ટનો મુખ્ય હેતુ કચરાથી ઊર્જા ઉત્પાદન કરવાનો છે, પરંતુ યોગ્ય વ્યવસ્થાપન વગર તે પ્રદૂષણનું કેન્દ્ર બની શકે છે.

આ મુલાકાત દ્વારા:

• પારદર્શિતા વધશે

• જવાબદારી નક્કી થશે

• નાગરિક વિશ્વાસ વધશે

ભવિષ્યની કાર્યવાહી

અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે:

• આગામી દિવસોમાં ફરીથી સરપ્રાઇઝ વિઝિટ કરવામાં આવશે

• પ્રગતિનો અહેવાલ માંગવામાં આવશે

• નિયમોનું પાલન ન થાય તો દંડાત્મક કાર્યવાહી થશે

નાગરિક સહભાગિતાની જરૂર

કચરા સમસ્યાનો ઉકેલ માત્ર પ્લાન્ટથી નહીં પરંતુ નાગરિકોની સહભાગિતાથી શક્ય છે.
નાગરિકોએ:

• ઘરેથી કચરો અલગ આપવો

• ગેરકાયદેસર ડમ્પિંગ ન કરવું

• ફરિયાદો સત્તાવાર માધ્યમથી કરવી

જરૂરી છે.

સમાપન

જામનગરના વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી પ્રોજેક્ટની આ સ્થળ મુલાકાત શહેર માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે. દુર્ગંધ નિયંત્રણ, લીચેટ મેનેજમેન્ટ, DO મોનિટરિંગ અને કેમિકલ છંટકાવ અંગે આપવામાં આવેલી કડક સૂચનાઓ અમલમાં મુકાય તો સ્થાનિક રહેવાસીઓને મોટી રાહત મળી શકે છે.

શહેરના વિકાસ સાથે પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. યોગ્ય મોનિટરિંગ અને જવાબદારીથી જામનગર સ્વચ્છતા અને સસ્ટેનેબલ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ તરફ આગળ વધી શકે છે.