મહારાષ્ટ્રના ભૂતપૂર્વ નાયબ મુખ્ય પ્રધાન અજિત પવારના જાન્યુઆરી ૨૮ના રોજ થયેલા વિમાન અકસ્માત અંગે એરક્રાફ્ટ ઍક્સિડન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા પ્રાથમિક અહેવાલે અનેક ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. ખાસ કરીને ધુમ્મસ અને ઓછી વિઝિબિલિટી હોવા છતાં વિમાનને લેન્ડિંગ માટે મંજૂરી કેમ આપવામાં આવી? તે મુદ્દો તપાસનું કેન્દ્રબિંદુ બન્યો છે. આ દુર્ઘટનામાં અજિત પવાર સહિત કુલ પાંચ લોકોના મોત થયા હતા.
VFR નિયમોનું ઉલ્લંઘન?
પ્રાથમિક અહેવાલ મુજબ ઘટના સમયે બારામતી વિસ્તારમાં ધુમ્મસ હતું અને વિઝિબિલિટી ફક્ત આશરે ૩ કિલોમીટર જેટલી નોંધાઈ હતી, જ્યારે વિઝ્યુઅલ ફ્લાઇટ રૂલ્સ (VFR) મુજબ સલામત લેન્ડિંગ માટે ઓછામાં ઓછા ૫ કિલોમીટર વિઝિબિલિટી જરૂરી હોય છે. છતાં પણ વિમાનના પાઇલટે “ફિલ્ડ ઇન સાઇટ” હોવાનું જણાવ્યું અને લેન્ડિંગનો પ્રયાસ કર્યો. આ નિર્ણય યોગ્ય હતો કે નહીં તે અંગે તપાસ એજન્સીઓ ગંભીરતાથી વિશ્લેષણ કરી રહી છે.
અકસ્માતની ઘટનાક્રમ
મુંબઈથી બારામતી જતી નોન-શેડ્યુલ્ડ VIP ફ્લાઇટે પ્રથમ વખત રનવે ૧૧ પર ઉતરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તે સમયે ગો-અરાઉન્ડ કરવામાં આવ્યું. બીજા પ્રયાસ દરમિયાન લેન્ડિંગ ક્લિયરન્સ મળ્યા બાદ થોડા જ સેકન્ડોમાં વિમાન રનવે પરથી આશરે ૫૦ મીટર સાઇડ પર ખસી ગયું. ત્યારબાદ તે ખીણ જેવા વિસ્તારમાં આવેલા ઝાડ સાથે અથડાયું અને તરત જ આગ લાગી. આગ એટલી ભયંકર હતી કે વિમાન સંપૂર્ણ રીતે નષ્ટ થઈ ગયું.
અનકન્ટ્રોલ્ડ ઍરફીલ્ડની ખામીઓ
અહેવાલમાં બારામતી ઍરફીલ્ડને અનકન્ટ્રોલ્ડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યું છે, જ્યાં નિયમિત ઍર ટ્રાફિક કંટ્રોલ ટાવર ઉપલબ્ધ નથી. તપાસમાં નીચેની ખામીઓ સામે આવી:
-
રનવે માર્કિંગ સ્પષ્ટ દેખાતું નહોતું
-
રનવે પર બારીક ખડી મળી આવી
-
સંપૂર્ણ બાઉન્ડરી વૉલનો અભાવ
-
ફાયર ફાઇટિંગ સુવિધા ઉપલબ્ધ નહોતી
-
હવામાન સંબંધિત સત્તાવાર ડેટા સિસ્ટમનો અભાવ
-
માત્ર VFR ઑપરેશન્સને જ પરવાનગી
આ તમામ ખામીઓ દુર્ઘટનાના જોખમને વધારનારી ગણાવવામાં આવી છે.
હવામાન સંબંધિત માહિતીમાં ખામી
બારામતી ઍરફીલ્ડ પર મેટિયરોલોજિકલ ડેટા એકત્રિત કરી પાઇલટને આપવાની સત્તાવાર વ્યવસ્થા નથી. ઉપગ્રહ ચિત્રો મુજબ તે સમયે હળવું ધુમ્મસ હતું, જ્યારે પુણે અને મુંબઈમાં પણ ૨૦૦૦ થી ૨૫૦૦ મીટરની વિઝિબિલિટી નોંધાઈ હતી. એટલે કે સમગ્ર વિસ્તારમાં દૃશ્યતા ઓછી હતી.
બ્લેક બૉક્સ ડેટાની સ્થિતિ
વિમાનના ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર (FDR)માંથી માહિતી સફળતાપૂર્વક ડાઉનલોડ કરવામાં આવી છે અને તેનો વિશ્લેષણ ચાલુ છે. કૉકપિટ વૉઇસ રેકોર્ડર (CVR)ને આગને કારણે થર્મલ નુકસાન થયું હોવાથી તેનો ડેટા મેળવવા માટે અમેરિકાની નૅશનલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેફ્ટી બોર્ડ (NTSB)ની મદદ લેવામાં આવી રહી છે. અંતિમ અહેવાલ CVR ડેટા મળ્યા બાદ જ જાહેર થશે.
પાઇલટનો અનુભવ અને મેડિકલ તપાસ
આ ફ્લાઇટના કૅપ્ટન પાસે ૧૮,૮૫૫ કલાકનો ઉડાનનો અનુભવ હતો, જ્યારે ફર્સ્ટ ઑફિસર પાસે ૨,૪૯૦ કલાકનો અનુભવ હતો. બંનેને બારામતી ઍરફીલ્ડનો અગાઉનો અનુભવ હતો. બ્રેથ એનાલાઇઝર ટેસ્ટ નેગેટિવ આવ્યા હતા. તેમના મૃત્યુનું કારણ મલ્ટિપલ ઇન્જરીઝ સાથે બર્ન ઇન્જરી તરીકે નોંધાયું છે.
VIP ફ્લાઇટ અને સુરક્ષા ધોરણો
અહેવાલમાં VIP અને નોન-શેડ્યુલ્ડ ફ્લાઇટ્સ માટે અનકન્ટ્રોલ્ડ ઍરફીલ્ડના ઉપયોગ અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા કરવામાં આવ્યા છે. નિષ્ણાતોના મત મુજબ આવા એરફીલ્ડ પર લેન્ડિંગ માટે વધુ કડક પ્રોટોકોલ જરૂરી છે.
ભલામણો
પ્રાથમિક અહેવાલમાં નીચેની ભલામણો કરવામાં આવી છે:
-
VFR નિયમોનો કડક અમલ
-
અનકન્ટ્રોલ્ડ ઍરફીલ્ડ પર હવામાન સુવિધા વધારવી
-
લેન્ડિંગ આસિસ્ટન્સ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવી
-
નિયમિત સુરક્ષા ઑડિટ
-
VIP ફ્લાઇટ માટે અલગ સેફ્ટી ગાઇડલાઇન
આ ભલામણો અમલમાં મુકાઈ તો ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓ અટકાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
રાજકીય અસર
અજિત પવારના નિધન બાદ તેમની જવાબદારીઓનું પુનર્વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. તેમની પત્ની અને નાયબ મુખ્ય પ્રધાન સુનેત્રા પવારને ફાઇનાન્સ સિવાયના ખાતાં ફાળવવામાં આવ્યા હતા. બજેટ સત્ર દરમિયાન એક્સાઇઝ વિભાગ હસન મુશરીફ અને રમતગમત તથા લઘુમતી બાબતો દત્તાત્રેય ભરણે સંભાળશે.
નિષ્ણાતોની પ્રતિક્રિયા
એવિએશન નિષ્ણાતોના મત મુજબ આ દુર્ઘટના “માનવ ભૂલ + ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખામી + હવામાન” જેવા ત્રિપક્ષીય પરિબળોનું પરિણામ હોઈ શકે છે. જો વિઝિબિલિટી VFR મર્યાદા કરતાં ઓછી હતી તો લેન્ડિંગનો નિર્ણય ફરી વિચારવો જોઈએ હતો.
અંતિમ અહેવાલની રાહ
હાલ તપાસ ચાલુ છે અને CVR ડેટા મળ્યા બાદ અંતિમ અહેવાલ જાહેર કરવામાં આવશે. તે અહેવાલમાં દુર્ઘટનાનું ચોક્કસ કારણ, જવાબદારી અને ભવિષ્ય માટેના સેફ્ટી સુધારા અંગે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન મળવાની સંભાવના છે.
આ દુર્ઘટનાએ દેશના નાના અને અનકન્ટ્રોલ્ડ ઍરફીલ્ડની સુરક્ષા, VIP ફ્લાઇટ પ્રોટોકોલ અને VFR નિયમોના અમલ અંગે ગંભીર ચર્ચા શરૂ કરી છે. અંતિમ અહેવાલ માત્ર આ ઘટનાનો નિષ્કર્ષ જ નહીં આપે, પરંતુ ભારતની વિમાન સુરક્ષા નીતિમાં મોટા ફેરફારો લાવવાનો માર્ગ પણ તૈયાર કરી શકે છે.
