ભારતમાં શ્રમ સુધારાઓના ભાગરૂપે નવા લેબર કોડ હેઠળ ગ્રેચ્યુઈટીના નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. આ બદલાવ ખાસ કરીને કોન્ટ્રાક્ટ આધારિત કર્મચારીઓ માટે રાહતરૂપ સાબિત થઈ રહ્યો છે, કારણ કે હવે તેઓને માત્ર એક વર્ષની સેવા પછી જ આર્થિક સુરક્ષાનો લાભ મળી શકશે.
અગાઉ શું હતો નિયમ?
અગાઉના નિયમો મુજબ, કોઈપણ કર્મચારીને ગ્રેચ્યુઈટી મેળવવા માટે ઓછામાં ઓછા 5 વર્ષ સુધી સતત સેવા આપવી ફરજિયાત હતી. આ કડક શરતને કારણે લાખો કર્મચારીઓ, ખાસ કરીને કોન્ટ્રાક્ટ અને ટૂંકા ગાળાના કામદારો, આ લાભથી વંચિત રહી જતા હતા. ઘણી વખત કર્મચારીઓ 4-4.5 વર્ષ સેવા આપ્યા પછી નોકરી બદલતા હોવાથી તેમને કોઈ લાભ મળતો ન હતો.
હવે શું બદલાયું?
નવા નિયમો હેઠળ, કોન્ટ્રાક્ટ પર કામ કરતા કર્મચારીઓને માત્ર 1 વર્ષની સેવા બાદ પણ ગ્રેચ્યુઈટીનો લાભ મળશે. આ સાથે જ “પ્રો-રેટા” (પ્રમાણસર) પદ્ધતિ લાગુ કરવામાં આવી છે, એટલે કે કર્મચારી જેટલો સમય કામ કરે, તે મુજબ તેને ગ્રેચ્યુઈટીની રકમ મળશે.
આ ફેરફાર ખાસ કરીને ગિગ વર્કર્સ, પ્રોજેક્ટ આધારિત કર્મચારીઓ અને કોન્ટ્રાક્ટ વર્કફોર્સ માટે એક મોટી રાહત છે. આથી તેઓને પણ નોકરી છોડતી વખતે અથવા કોન્ટ્રાક્ટ પૂર્ણ થતાં આર્થિક સહારો મળશે.
પગારમાં પણ મોટો ફેરફાર
નવા માળખામાં એક મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ એ છે કે કર્મચારીના કુલ પગારમાં બેઝિક સેલેરીનું પ્રમાણ ઓછામાં ઓછું 50% રાખવાનું રહેશે. આનો સીધો ફાયદો ગ્રેચ્યુઈટી અને અન્ય નિવૃત્તિ લાભોમાં થશે, કારણ કે ગ્રેચ્યુઈટીની ગણતરી બેઝિક પગારના આધારે થાય છે.
આ બદલાવને કારણે કર્મચારીઓને ભવિષ્યમાં નોકરી છોડતી વખતે અથવા નિવૃત્તિ સમયે વધુ મોટી રકમ મળવાની શક્યતા છે, જે તેમની આર્થિક સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
કાયમી કર્મચારીઓ માટે શું?
જોકે આ સુધારા કોન્ટ્રાક્ટ કર્મચારીઓ માટે રાહતરૂપ છે, કાયમી કર્મચારીઓ માટે હજુ પણ 5 વર્ષનો નિયમ યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે. આ મુદ્દે કામદારો અને નિષ્ણાતોમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે કે શું આ નિયમમાં પણ છૂટછાટ આપવી જોઈએ કે નહીં.
ઘણા લોકો માને છે કે જો કોન્ટ્રાક્ટ કર્મચારીઓ માટે નિયમોમાં રાહત આપવામાં આવી છે, તો કાયમી કર્મચારીઓ માટે પણ સમાન નીતિ અપનાવવી જોઈએ. બીજી તરફ, કેટલાક નિષ્ણાતો કહે છે કે કાયમી નોકરીની સ્થિરતા અને લાભોને ધ્યાનમાં લેતા આ નિયમ યથાવત રાખવો યોગ્ય છે.
કર્મચારીઓ માટે શું અર્થ?
આ નવા નિયમો આધુનિક કાર્યપદ્ધતિને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યા છે, જ્યાં લોકો વારંવાર નોકરી બદલતા હોય છે અને કોન્ટ્રાક્ટ આધારિત કામ વધતું જાય છે. આવા સમયમાં આ પ્રકારના સુધારા કર્મચારીઓ માટે આર્થિક રીતે વધુ સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.
નિષ્કર્ષ
આ રીતે, નવા લેબર કોડ હેઠળ ગ્રેચ્યુઈટીના નિયમોમાં થયેલા ફેરફારોને પ્રગતિશીલ અને કર્મચારી હિતમાં લેવાયેલું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને કોન્ટ્રાક્ટ અને ટૂંકા ગાળાના કર્મચારીઓ માટે આ એક મોટી રાહત સાબિત થશે. હવે જોવાનું રહેશે કે ભવિષ્યમાં કાયમી કર્મચારીઓ માટે પણ કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવે છે કે નહીં.
2
