નવેમ્બર માસની શરૂઆત સાથે જ દેશભરમાં ઇંધણની કિંમતોમાં થતો ફેરફાર ફરી એકવાર ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. દર મહિનાની પહેલી તારીખે તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (IOC, HPCL, BPCL) ગેસ, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવની નવી યાદી જાહેર કરે છે. આ વખતે પણ લોકોની નજર ખાસ કરીને રસોઈ ગેસ એટલે કે એલપીજી સિલિન્ડર પર હતી. કારણ કે તહેવારોના દિવસોમાં ઘરખર્ચ વધી જાય છે અને રસોઈ ગેસની કિંમતોમાં ઘટાડો થશે એવી આશા સૌને હતી.
પરંતુ નવેમ્બર 2025ના પહેલા જ દિવસે જાહેર થયેલી નવી દરયાદીથી ઘરેલુ ગ્રાહકોને નિરાશા મળી છે. કારણ કે આ વખતે ઓઈલ કંપનીઓએ માત્ર કોમર્શિયલ એલપીજી સિલિન્ડરનાં ભાવમાં ઘટાડો કર્યો છે, જ્યારે ઘરેલુ 14.2 કિલોગ્રામના સિલિન્ડરનું ભાવ સ્તર યથાવત રાખ્યું છે. એટલે કે સામાન્ય પરિવારને કોઈ રાહત મળેલી નથી.
🔸 ઘરેલુ ગ્રાહકોની નિરાશા
ઘણા લોકો સવારે સમાચાર સાંભળી ખુશ થઈ ગયા કે “ગેસના ભાવ ઘટ્યા”, પરંતુ થોડા સમય પછી ખબર પડી કે ઘટાડો ફક્ત 19 કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ સિલિન્ડરમાં થયો છે. એટલે કે હોટલ, રેસ્ટોરાં, કેન્ટીન, ફૂડ પ્રોસેસિંગ યુનિટો અને કેટરિંગ સર્વિસ જેવી કોમર્શિયલ જગ્યાઓ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સિલિન્ડર સસ્તા થયા છે, જ્યારે ઘરમાં રસોઈ માટે વપરાતા સિલિન્ડરનું ભાવ જૂનું જ છે.
આ પરિસ્થિતિમાં સામાન્ય ગ્રાહકોના ચહેરા પરથી ખુશી ઊડી ગઈ છે. છેલ્લા ઘણા મહિનાઓથી ઘરેલુ ગેસના ભાવમાં કોઈ ઘટાડો થયો નથી. માર્ચ 2024માં અંતિમ વખત ઘરેલુ સિલિન્ડરના ભાવમાં રૂ. 100 સુધીની રાહત આપવામાં આવી હતી, ત્યારથી હવે સુધી કિંમત યથાવત છે.
🔸 કોમર્શિયલ સિલિન્ડર કેટલા સસ્તા થયા?
નવી દરયાદી મુજબ ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ 1 નવેમ્બર 2025થી 19 કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ સિલિન્ડરના ભાવમાં 6.50 રૂપિયા સુધીનો ઘટાડો કર્યો છે. શહેરવાર ભાવ નીચે મુજબ છે:
-
દિલ્હી: રૂ. 1595.50 થી ઘટીને રૂ. 1590.00
-
કોલકાતા: રૂ. 1700.50 થી ઘટીને રૂ. 1694.00
-
મુંબઈ: રૂ. 1547.00 થી ઘટીને રૂ. 1542.00
-
ચેન્નાઈ: અહીં ભાવમાં ઘટાડો નહીં પરંતુ રૂ. 16નો વધારો થઈ 1750 રૂપિયા થયો છે.
અર્થાત મોટાભાગના શહેરોમાં થોડી રાહત મળી છે, પરંતુ દક્ષિણ ભારતના ચેન્નાઈમાં ગ્રાહકોને ઉલટું વધારાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
🔸 ઘરેલુ સિલિન્ડરનું ભાવ યથાવત
હાલ દેશભરમાં 14.2 કિલોગ્રામના ઘરેલુ સિલિન્ડરના ભાવ આ મુજબ છે:
-
દિલ્હી: રૂ. 803
-
મુંબઈ: રૂ. 802.50
-
કોલકાતા: રૂ. 829
-
ચેન્નાઈ: રૂ. 818
આ કિંમતો ઓગસ્ટ 2024 પછીથી એકેય વાર બદલાઈ નથી. એટલે કે નવેમ્બરમાં પણ સામાન્ય ઘરેલુ ગ્રાહકોને કોઈ નવી રાહત મળી નથી.
🔸 ભાવ ઘટાડાનો આ અર્થ શું છે?
એક સામાન્ય ગ્રાહકના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો કોમર્શિયલ સિલિન્ડર સસ્તા થવાથી કોઈ સીધો ફાયદો થતો નથી. પણ આ નિર્ણયથી હોટલ અને ફૂડ ઉદ્યોગને થોડો રાહતનો શ્વાસ મળશે. કારણ કે છેલ્લા કેટલાંક મહિનાથી એલપીજીના ભાવમાં સતત ચઢાવ-ઉતાર થવાને કારણે આ ઉદ્યોગ પર ખર્ચનું ભારણ વધી રહ્યું હતું. હવે આ ઘટાડાથી ખાદ્ય ઉદ્યોગોને થોડો લાભ થશે.
તેમ છતાં ઘરેલુ ગ્રાહકો કહે છે કે સરકાર તહેવારોના સમયે સામાન્ય લોકોને પણ રાહત આપવી જોઈએ. કારણ કે ઘરેલુ ગેસની કિંમત વધારાની વચ્ચે મોંઘવારી સતત વધી રહી છે.
🔸 કોમર્શિયલ અને ઘરેલુ ભાવમાં ભેદ શા માટે?
આ પ્રશ્ન દરેક ગ્રાહકના મનમાં છે કે એક જ પ્રકારની ગેસ હોવા છતાં કોમર્શિયલ અને ઘરેલુ સિલિન્ડરના ભાવ અલગ કેમ હોય? તેનો મુખ્ય કારણ છે સબસિડી અને કર માળખું.
ઘરેલુ એલપીજી સિલિન્ડર પર કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કેટલીક રાહતો આપવામાં આવે છે, જ્યારે કોમર્શિયલ સિલિન્ડર પર સબસિડી લાગુ પડતી નથી. સાથે સાથે કોમર્શિયલ વપરાશમાં ટેક્સ દર પણ અલગ હોય છે. એટલે તેલ કંપનીઓ દરેક સેગમેન્ટ માટે જુદું મૂલ્યાંકન કરે છે.
સરકારનું માનવું છે કે ઘરેલુ સિલિન્ડરના ભાવ સ્થિર રાખી લોકો પર ભાર ન વધારવો જોઈએ, જ્યારે ઉદ્યોગોને માર્કેટ આધારિત દરો અપનાવવા દેવા જોઈએ.
🔸 ભારતના 32.94 કરોડ ગ્રાહકોમાં અડધી નિરાશ
દેશમાં હાલ 32.94 કરોડથી વધુ એલપીજી ગ્રાહકો નોંધાયેલા છે. જેમાંથી મોટાભાગના ઘરેલુ ગ્રાહકો છે. એટલે મોટાભાગના લોકો માટે આ વખતે ભાવમાં કોઈ ફેરફાર ન થવો નિરાશાજનક છે.
ઘણા લોકો સોશિયલ મીડિયા પર ટિપ્પણીઓ કરી રહ્યા છે કે “જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલમાં ઉતાર-ચઢાવ થાય છે ત્યારે સરકાર તરત પ્રતિસાદ આપે છે, પરંતુ ગેસના ભાવમાં સ્થિરતા ઘરેલુ વપરાશકર્તાઓ માટે બોજારૂપ બની ગઈ છે.”
🔸 આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનો પ્રભાવ
એલપીજીના ભાવ પર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની પરિસ્થિતિનો સીધો પ્રભાવ પડે છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઘટાડો કે વધારો એલપીજી પર પણ અસર કરે છે. હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવ થોડા સ્થિર થયા છે, જેના પરિણામે ઓઈલ કંપનીઓએ કોમર્શિયલ સેગમેન્ટમાં નાનો ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
પરંતુ ઘરેલુ સિલિન્ડરમાં ઘટાડો ન થવાનું મુખ્ય કારણ સબસિડી અને નફાકારકતાનું સંતુલન છે. ઓઈલ કંપનીઓએ જાહેર કર્યું છે કે હાલ ઘરેલુ સેગમેન્ટમાં નુકસાન નહીં થાય તે માટે ભાવ યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે.
🔸 માર્ચ બાદનો આ બીજો ઘટાડો
એલપીજીના ભાવમાં સતત વધારો થતો રહ્યો હતો. માર્ચ 2024માં સરકારે ઘરેલુ સિલિન્ડરમાં રૂ. 100નો ઘટાડો કરીને સામાન્ય લોકોને રાહત આપી હતી. ત્યારથી આજદિન સુધી કોઈ ફેરફાર થયો નથી. પરંતુ હવે નવેમ્બર 2025માં ફક્ત કોમર્શિયલ સિલિન્ડરમાં ઘટાડો થવાને કારણે ઘરેલુ વપરાશકર્તાઓ માટે રાહતની આશા હજુ અધૂરી છે.
🔸 આર્થિક નિષ્ણાતોનું કહેવું
આર્થિક વિશ્લેષકોના મતે, ઓઈલ કંપનીઓ કોમર્શિયલ સિલિન્ડરમાં ભાવ ઘટાડીને બજાર સ્પર્ધામાં ટકી રહેવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. કારણ કે રેસ્ટોરાં ઉદ્યોગમાં કોમર્શિયલ ગેસની માંગ ઘટી રહી છે અને અનેક કંપનીઓ વૈકલ્પિક ઈંધણ તરફ વળી રહી છે.
તેમના મત મુજબ, ઘરેલુ ગ્રાહકોને રાહત આપવા માટે સરકારે આગામી બજેટ સુધી રાહ જોવી પડશે, કારણ કે સબસિડી માળખામાં મોટો ફેરફાર કર્યા વગર ભાવ ઘટાડો શક્ય નથી.
🔸 સામાન્ય લોકોની આશા અને પ્રતિસાદ
જ્યારે દેશમાં મોંઘવારી વધતી જાય છે, ત્યારે રસોઈ ગેસ સામાન્ય માણસ માટે સૌથી મોટો ખર્ચ બની ગયો છે. અનેક ગૃહિણીઓ કહે છે કે ગેસના ભાવ રૂ. 800ની આસપાસ જ ટકી રહ્યા છે અને હવે નવા વર્ષના તહેવારો દરમિયાન થોડો ઘટાડો થવો જોઈએ.
સામાન્ય માણસની ઈચ્છા છે કે સરકારે ગેસના ભાવમાં પણ સમયાંતરે ઉતાર કરે જેથી ઘરેલુ બજેટમાં થોડો શ્વાસ મળે.
🔸 નિષ્કર્ષ
આ વખતે એલપીજીના ભાવમાં ઘટાડો થયો છે, પરંતુ તેનો ફાયદો સામાન્ય ઘરો સુધી પહોંચ્યો નથી. નવેમ્બર માસની શરૂઆત ભલે સારા સમાચારથી થઈ હોય, પરંતુ ઘરેલુ વપરાશકર્તાઓ માટે આ સમાચાર “મીઠા ઝેર” જેવા સાબિત થયા છે.
હવે સૌની નજર ડિસેમ્બર મહિનાની દરયાદી પર છે — જો આગામી મહિનામાં ઘરેલુ સિલિન્ડરના ભાવ ઘટે તો ખરેખર નવા વર્ષ પહેલાં સામાન્ય જનતા માટે એ આનંદની ભેટ બની રહેશે.
