દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લો, જે હિંદુ ધર્મના પવિત્ર તીર્થસ્થાનો માટે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે, ત્યાં આવેલું નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિર ફરી એકવાર વિવાદના કેન્દ્રમાં આવી ગયું છે. ભગવાન શિવના બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંથી એક ગણાતું આ પવિત્ર ધામ હવે ભ્રષ્ટાચારના ગંભીર આક્ષેપોને લઈને ચર્ચામાં છે. તાજેતરમાં એક અરજદારે મંદિરના સંચાલન સામે આશરે રૂ.700થી 800 કરોડના ભ્રષ્ટાચારનો આક્ષેપ મૂકતા સમગ્ર જિલ્લામાં ખળભળાટ મચી ગયો છે.
ઓખા ખાતે તા. 24ના રોજ બહાર આવેલ માહિતી મુજબ, નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિરના ટ્રસ્ટીઓ વિરુદ્ધ પરેશભારથી કેશુભારથી ગોસાઈ નામના અરજદારે ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. અરજદારનો દાવો છે કે મંદિરના સંચાલનમાં ગેરરીતિઓ ચાલી રહી છે અને આ મામલે તાત્કાલિક વહીવટદારની નિમણૂક કરવી જરૂરી બની ગઈ છે.
અરજદારે પોતાના રજૂઆતમાં જણાવ્યું છે કે મંદિર સંકળાયેલી જમીનો, ખાસ કરીને સર્વે નંબર 116, 123 અને 124 હેઠળની જમીન, સરકારી માલિકીની છે. છતાં પણ આ જમીનો પર ખાનગી ટ્રસ્ટ દ્વારા સંચાલન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે કાયદાકીય રીતે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. આ મુદ્દે અરજદારે સ્પષ્ટપણે માંગણી કરી છે કે જમીન સંબંધિત તમામ દસ્તાવેજોની તપાસ કરવામાં આવે અને જો ગેરરીતિ સાબિત થાય તો યોગ્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવે.
આ મુદ્દે વધુ ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે અરજદારે ચાર મહિના પહેલાં પણ આ મુદ્દે અરજી કરી હતી, પરંતુ અત્યાર સુધી કોઈ ચોક્કસ કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી. જેના કારણે અરજદારે ઉચ્ચ સ્તરે રજૂઆત કરવાની ફરજ પડી છે. માહિતી મુજબ, આ મામલો હવે વડાપ્રધાન સુધી પણ પહોંચાડવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે સમગ્ર રાજ્યમાં ચકચાર મચી છે.
અરજદારે પોતાના આક્ષેપોમાં જણાવ્યું છે કે મંદિરના સંચાલનમાં આશરે રૂ.700થી 800 કરોડના ભ્રષ્ટાચારની શક્યતા છે. જો કે આ આંકડા સત્તાવાર રીતે પુષ્ટિ પામ્યા નથી, પરંતુ આક્ષેપોની ગંભીરતાને કારણે તંત્રમાં ચિંતા ફેલાઈ છે. આ મુદ્દે પારદર્શક તપાસ થાય તે માટે અરજદારે વહીવટદારની નિમણૂક કરવાની માંગ કરી છે.
પ્રાંત અધિકારીને કરવામાં આવેલી રજૂઆતમાં અરજદારે જણાવ્યું હતું કે મંદિરના ટ્રસ્ટીઓને અગાઉ પણ વિવિધ મુદ્દાઓ અંગે સૂચનાઓ આપવામાં આવી હતી. જેમાં મંદિરની આવક-જાવકનો હિસાબ સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરવો, દુકાનો અને અન્ય વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ માટે નિયમોનું પાલન કરવું, લેન્ડ ગ્રેબિંગ એક્ટ હેઠળ કાર્યવાહી કરવી, તેમજ મંદિર પરિસરમાં આવશ્યક સુવિધાઓ વિકસાવવી જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
ખાસ કરીને મંદિર પરિસરમાં શૌચાલયોની વ્યવસ્થા, તળાવની સફાઈ અને યાત્રાળુઓ માટે મૂળભૂત સુવિધાઓ ઉભી કરવાના મુદ્દે પણ અગાઉ સૂચનાઓ આપવામાં આવી હતી. તે સમયે ટ્રસ્ટીઓ દ્વારા આ કામગીરી પૂર્ણ કરવાની બાહેંધરી આપવામાં આવી હતી. પરંતુ અરજદારે દાવો કર્યો છે કે આમાંથી ઘણા કામો હજુ સુધી પૂર્ણ થયા નથી.
નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિર દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓને આકર્ષે છે. દેશ-વિદેશથી આવતા યાત્રાળુઓ માટે આ મંદિર વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ ધરાવે છે. આવી સ્થિતિમાં જો મંદિરના સંચાલનમાં ગેરરીતિઓ થાય તો તે માત્ર ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડે છે એટલું જ નહીં પરંતુ તીર્થસ્થાનની પ્રતિષ્ઠા પર પણ પ્રશ્નચિહ્ન ઉભું કરે છે.
આ સમગ્ર મુદ્દે સ્થાનિક લોકોમાં પણ ચર્ચા જોર પકડી રહી છે. કેટલાક લોકો માને છે કે મંદિરના સંચાલનમાં પારદર્શિતા આવવી જોઈએ અને તમામ આર્થિક વ્યવહારો જાહેર કરવા જોઈએ. જ્યારે કેટલાક લોકો આક્ષેપોને રાજકીય પ્રેરિત ગણાવી રહ્યા છે.
તંત્રની દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો આ મામલો અત્યંત સંવેદનશીલ છે. કારણ કે તે ધાર્મિક સ્થાન સાથે સંકળાયેલ છે અને તેમાં મોટી રકમના આક્ષેપો જોડાયેલા છે. તેથી કોઈપણ નિર્ણય લેવામાં પહેલા સંપૂર્ણ અને નિષ્પક્ષ તપાસ જરૂરી બની જાય છે.
જો આક્ષેપો સાચા સાબિત થાય તો તે માત્ર ટ્રસ્ટીઓ માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વ્યવસ્થાપન માટે ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે. બીજી તરફ, જો આક્ષેપો ખોટા સાબિત થાય તો તે ટ્રસ્ટીઓની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેથી તંત્ર માટે આ મામલે સંતુલિત અને પારદર્શક અભિગમ અપનાવવો ખૂબ જ જરૂરી છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમે ફરી એકવાર ધાર્મિક સંસ્થાઓના સંચાલન અંગે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. શું આવી સંસ્થાઓમાં વધુ સરકારી દેખરેખ હોવી જોઈએ? શું તમામ દાન અને ખર્ચની વિગતો જાહેર કરવી ફરજિયાત બનાવવી જોઈએ? આવા પ્રશ્નો હવે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યા છે.
અંતમાં, નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મંદિર સાથે જોડાયેલ આ વિવાદ માત્ર એક સ્થાનિક મુદ્દો નથી રહ્યો, પરંતુ તે રાજ્ય અને દેશ સ્તરે ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે. હવે સૌની નજર તંત્ર પર છે કે તેઓ આ મામલે કેવી કાર્યવાહી કરે છે અને સત્ય શું છે તે બહાર લાવે છે.
