નામ બદલવાની રાજનીતિ ગરમાઈ: કેરલમથી ઇન્દ્રપ્રસ્થ સુધીની ચર્ચા.

દેશમાં રાજ્યો અને શહેરોના નામ બદલવાની રાજનીતિ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. કેરળનું સત્તાવાર નામ “કેરલમ” કરવાની મંજૂરી મળ્યા બાદ હવે દિલ્હીનું નામ બદલીને “ઇન્દ્રપ્રસ્થ” કરવાની માંગ ઉઠી છે. બીજી તરફ મમતા બેનર્જીએ પશ્ચિમ બંગાળનું નામ “બાંગ્લા” કરવાની લાંબા સમયથી પડતર માંગને લઈ કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે.

આ સમગ્ર મુદ્દે ભાષા, સંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને રાજકીય સંદેશ વચ્ચેનો તણાવ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી રહ્યો છે.

કેરળનું “કેરલમ”: ભાષા આધારિત ઓળખનો મુદ્દો

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કેરળનું નામ “કેરલમ” કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ નિર્ણય અશ્વિની વૈષ્ણવએ કેબિનેટ બેઠક બાદ જાહેર કર્યો હતો.

કેરળ વિધાનસભાએ ૨૪ જૂન ૨૦૨૪ના રોજ સર્વાનુમતે ઠરાવ પસાર કરીને રાજ્યનું સત્તાવાર નામ સ્થાનિક મલયાલમ ભાષા મુજબ “કેરલમ” કરવાની માંગ કરી હતી. મલયાલમમાં “કેર” એટલે પાણી અને “અલમ” એટલે જમીન — એટલે કે પાણીમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી ધરતી.

આ નિર્ણય ભાષાકીય ઓળખને માન્યતા આપતો અને રાજ્યની સાંસ્કૃતિક પરંપરા સાથે જોડાયેલો હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે.

પશ્ચિમ બંગાળની “બાંગ્લા” માંગ ફરી ચર્ચામાં

કેરળના નિર્ણય બાદ મમતા બેનર્જીએ ફરી એકવાર પશ્ચિમ બંગાળનું નામ “બાંગ્લા” કરવાની માંગને તેજ કરી છે. તેમના મતે રાજ્ય વિધાનસભાએ વર્ષો પહેલા આ પ્રસ્તાવ પસાર કર્યો હતો, છતાં કેન્દ્ર તરફથી મંજૂરીમાં વિલંબ થયો છે.

તેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે એક રાજ્યના નામ બદલવાની પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂર્ણ થાય છે જ્યારે બીજાનું વર્ષો સુધી પડતર કેમ રહે છે. આ નિવેદન રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

દિલ્હીનું નામ “ઇન્દ્રપ્રસ્થ” કરવાની માંગ

પ્રવીણ ખંડેલવાલએ અમિત શાહને પત્ર લખીને દિલ્હીના નામ બદલવાની માંગ કરી છે.

તેમના મતે “દિલ્હી” નામ શહેરના મર્યાદિત ઐતિહાસિક સમયગાળાને દર્શાવે છે, જ્યારે “ઇન્દ્રપ્રસ્થ” નામ પ્રાચીન ભારતીય સંસ્કૃતિ અને મહાભારતકાળીન વારસાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

આ દલીલ અનુસાર રાજધાનીનું નામ તેના પ્રાચીન ઐતિહાસિક મૂળ સાથે જોડાય તો તે વિશ્વના સૌથી મોટા લોકતંત્રની સાંસ્કૃતિક ઓળખને મજબૂત બનાવશે.

નામ બદલવાની રાજનીતિ: ઓળખ સામે વહીવટ

ભારતમાં નામ બદલવાની પરંપરા નવી નથી. બોમ્બેનું મુંબઈ, મદ્રાસનું ચેન્નાઈ, કલકત્તાનું કોલકાતા જેવા ઉદાહરણો ભાષા અને પ્રાદેશિક ઓળખના આધારે થયા હતા.

પરંતુ હવે રાજ્યોના નામ બદલવાના મુદ્દે રાજકીય અર્થઘટન વધુ જોવા મળે છે. કેટલાક લોકો માટે આ સાંસ્કૃતિક ગૌરવનો પ્રશ્ન છે, જ્યારે કેટલાક માટે વિકાસના મુદ્દાઓથી ધ્યાન ભટકાવવાનો પ્રયાસ ગણાય છે.

કાનૂની અને વહીવટી પ્રક્રિયા

રાજ્ય અથવા શહેરનું નામ બદલવા માટે

• રાજ્ય વિધાનસભાનો ઠરાવ

• કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી

• રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ

• બંધારણીય અને વહીવટી ફેરફારો
  જરૂરી હોય છે.

આ પ્રક્રિયા લાંબી અને તકનીકી હોવાથી ઘણીવાર વિલંબ થાય છે.

રાજકીય સંદેશ અને ચૂંટણી

કેરળના નિર્ણયને આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી સાથે પણ જોડીને જોવામાં આવી રહ્યું છે. સાંસ્કૃતિક ઓળખના મુદ્દાઓ ચૂંટણીમાં મહત્વ ધરાવે છે.

દિલ્હી અને બંગાળના મુદ્દાઓ પણ રાજકીય રીતે ગરમ બનવાની શક્યતા છે, ખાસ કરીને આવનારા રાજકીય કાર્યક્રમોને ધ્યાનમાં રાખીને.

સમર્થન અને વિરોધ

સમર્થકો કહે છે કે સ્થાનિક ભાષા અને સંસ્કૃતિને માન્યતા આપવી જરૂરી છે.
વિરોધકો માને છે કે નામ બદલવાથી વહીવટી ખર્ચ વધે છે અને સામાન્ય નાગરિકને તાત્કાલિક લાભ મળતો નથી.

દસ્તાવેજો, સરકારી નોંધપોથી, નકશા, સાઇનેજ અને ડિજિટલ સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરવા માટે મોટો ખર્ચ થાય છે.

સાંસ્કૃતિક રાજકારણનો નવો તબક્કો

નામ બદલવાના મુદ્દા હવે માત્ર ભાષા અથવા ઉચ્ચારણ સુધી સીમિત નથી રહ્યા. તે

• ઐતિહાસિક વારસા

• પ્રાદેશિક ગૌરવ

• રાજકીય સંદેશ

• ચૂંટણી વ્યૂહરચના
  સાથે જોડાઈ ગયા છે.

સમાપન

કેરળનું “કેરલમ”, પશ્ચિમ બંગાળનું “બાંગ્લા” અને દિલ્હીને “ઇન્દ્રપ્રસ્થ” કરવાની માંગ — આ બધું મળીને દેશમાં ઓળખ આધારિત રાજનીતિના નવા તબક્કાનું સંકેત આપે છે.

આ મુદ્દો માત્ર નામ બદલવાનો નથી, પરંતુ ભાષા, સંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને રાજકારણ વચ્ચેના સંતુલનનો છે.

આગામી સમયમાં કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણયો અને રાજ્યોની રાજકીય સ્થિતિ પર આધાર રાખીને આ ચર્ચા વધુ ગરમ બનવાની શક્યતા છે.