પંચમહાલ જિલ્લો સામાન્ય રીતે ખેતી આધારિત જિલ્લો તરીકે ઓળખાય છે. અહીંના મોટા ભાગના લોકોનું જીવન અને આવક ખેતી પર નિર્ભર છે. ખાસ કરીને રવિ પાકના મોસમમાં ઘઉં, મકાઈ, ચણા, તુવર, કપાસ તેમજ શાકભાજી જેવા પાકો પર ખેડૂતોની આશા ટકેલી હોય છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી અચાનક બદલાયેલા હવામાન અને કમોસમી વરસાદે પંચમહાલ જિલ્લાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ચિંતાનો માહોલ ઉભો કર્યો છે. શહેરા તાલુકાના અનેક ગામોમાં કમોસમી વરસાદ વરસતા ખેડૂતો, વેપારીઓ તેમજ લગ્ન પ્રસંગો આયોજિત કરનાર પરિવારો માટે મુશ્કેલીઓ વધતી જોવા મળી રહી છે.
શહેરા તાલુકામાં કમોસમી વરસાદ
પંચમહાલ જિલ્લાના શહેરા તાલુકામાં અચાનક વાતાવરણમાં ફેરફાર નોંધાયો હતો. દિવસ દરમિયાન ઉકળાટ અને ભારે ગરમી બાદ સાંજ પડતા જ વાદળછાયું વાતાવરણ સર્જાયું અને થોડા જ સમયમાં ઝરમરથી લઈ મધ્યમ વરસાદ શરૂ થયો. શહેરા તાલુકાના મોરવા રેણા, ગોકળપુરા, પોયડા, ખરોલી, રેણા, ભુરખલ સહિત આસપાસના અન્ય ગામોમાં કમોસમી વરસાદ નોંધાયો હતો. વરસાદની સાથે ઠંડા પવનના ઝોકાઓ ફૂંકાતા વાતાવરણ એકદમ બદલાઈ ગયું હતું.
સ્થાનિક ગ્રામજનોના જણાવ્યા મુજબ, શરૂઆતમાં હળવો વરસાદ લાગ્યો હતો, પરંતુ થોડા સમય બાદ વરસાદની તીવ્રતા વધી જતા ખેતરોમાં પાણી ભરાવાની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. કેટલાક વિસ્તારોમાં રસ્તાઓ પર પાણી વહી નીકળ્યું હતું, જેના કારણે ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં અવરજવર પણ પ્રભાવિત થઈ હતી.
ખેડૂતો માટે ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ
કમોસમી વરસાદનો સૌથી વધુ પ્રભાવ ખેડૂતો પર પડતો જોવા મળ્યો છે. હાલ રવિ પાકોની કાપણીનો સમય નજીક છે અથવા કેટલાક વિસ્તારોમાં પાક કાપણી માટે તૈયાર હાલતમાં ઉભા છે. ઘઉં અને મકાઈ જેવા પાકો માટે આ સમય અત્યંત મહત્વનો હોય છે. કમોસમી વરસાદથી પાકમાં ભેજ વધે છે, જેના કારણે ઉત્પાદનની ગુણવત્તા ઘટી શકે છે.
ખેડૂતોના જણાવ્યા પ્રમાણે, જો વરસાદ સતત ચાલુ રહ્યો અથવા ફરીથી ભારે વરસાદ પડ્યો તો ઘઉંના કણસડા પડી જવાની, દાણા કાળા પડી જવાની અને મકાઈમાં ફૂગ લાગવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે. ખાસ કરીને ખુલ્લા ખેતરોમાં કાપણી માટે તૈયાર પાકને સૌથી વધુ નુકસાન થવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે.
ઘઉં, મકાઈ અને અન્ય પાકને નુકસાનની શક્યતા
પંચમહાલ જિલ્લામાં ઘઉં અને મકાઈ મુખ્ય રવિ પાક તરીકે લેવામાં આવે છે. ઘઉંના પાકમાં આ સમયે દાણા પાકી ગયા હોય છે અને થોડા દિવસોમાં કાપણી શરૂ થવાની હોય છે. કમોસમી વરસાદના કારણે ઘઉંના દાણામાં ભેજ ભરાઈ જાય છે, જેના કારણે તેનું વજન ઘટે છે અને બજારમાં યોગ્ય ભાવ મળતા નથી.
મકાઈના પાકમાં પણ કમોસમી વરસાદ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. વધુ ભેજના કારણે મકાઈના દાણા સડી જવાની અથવા ફૂગ લાગવાની શક્યતા રહે છે. ઉપરાંત ચણા, તુવર અને અન્ય દાળના પાકોને પણ નુકસાન થવાની ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. કેટલાક ખેડૂતોનું કહેવું છે કે જો આવનારા દિવસોમાં વાતાવરણ સાફ ન થાય તો તેમની આખી મહેનત પર પાણી ફરી વળે તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
શાકભાજી અને બાગાયત પાક પર અસર
કમોસમી વરસાદનો પ્રભાવ માત્ર અનાજના પાક સુધી સીમિત નથી રહ્યો. શાકભાજી ઉગાવતા ખેડૂતો માટે પણ આ વરસાદ મુશ્કેલીરૂપ બન્યો છે. ટામેટા, ડુંગળી, મરચાં, રીંગણા જેવી શાકભાજીમાં વધુ પાણી ભરાવાથી પાક બગડવાની શક્યતા રહે છે. ખાસ કરીને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ખેતરોમાં પાણી ભરાઈ જતા શાકભાજીના છોડ સડી જવાની ભીતિ છે.
બાગાયત પાકોમાં પણ અસર જોવા મળી શકે છે. કેરી, પપૈયા અને અન્ય ફળ પાકોમાં ફૂલ અને કાચા ફળ પડવાની શક્યતા રહે છે. ખેડૂતો માટે આ ડબલ નુકસાન સમાન છે, કારણ કે ખર્ચ પહેલેથી થઈ ચૂક્યો હોય છે અને આવક પર અનિશ્ચિતતા છવાઈ જાય છે.
લગ્ન પ્રસંગો આયોજિત કરનાર પરિવારો ચિંતામાં
કમોસમી વરસાદે માત્ર ખેડૂતોને જ નહીં પરંતુ લગ્ન પ્રસંગો આયોજિત કરનાર અનેક પરિવારોને પણ ચિંતામાં મૂકી દીધા છે. હાલ લગ્નની સિઝન ચાલી રહી છે અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં મોટા પ્રમાણમાં લગ્ન પ્રસંગોનું આયોજન થતું હોય છે. ઘણા સ્થળોએ ખુલ્લા મેદાનો, વાડી-ખેતરો અથવા ઓપન પંડાલમાં લગ્ન સમારંભ રાખવામાં આવતા હોય છે.
અચાનક વરસાદ પડતા મંડપ, ડેકોરેશન, લાઇટિંગ અને ભોજન વ્યવસ્થા પર અસર પડી છે. કેટલાક સ્થળોએ વરસાદના કારણે મંડપમાં પાણી ભરાઈ ગયું હતું, જ્યારે કેટલાક સ્થળોએ મહેમાનોને પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. લગ્નના આયોજકો માટે આ સ્થિતિ વધારાનો ખર્ચ અને તણાવ ઉભો કરતી બની છે.
બદલાયેલું વાતાવરણ અને હવામાન નિષ્ણાતોની ચેતવણી
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા પ્રમાણે, હાલ પશ્ચિમ ભારતમાં હવામાનમાં અચાનક ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. પશ્ચિમ દિશામાંથી આવતી ભેજયુક્ત હવાઓ અને વાતાવરણમાં અસામાન્ય ઉષ્ણતા વધવાથી કમોસમી વરસાદની શક્યતાઓ ઊભી થઈ છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આગામી થોડા દિવસોમાં પણ વાતાવરણ અસ્થિર રહી શકે છે અને કેટલાક વિસ્તારોમાં ફરીથી ઝરમર વરસાદ પડી શકે છે.
આ બદલાયેલા હવામાનના કારણે ખેડૂતોને સાવચેત રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. પાક કાપણી માટે તૈયાર હોય તો શક્ય તેટલી વહેલી તકે કાપણી કરી પાકને સુરક્ષિત સ્થળે રાખવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.
વહીવટી તંત્ર અને ખેતી વિભાગની ભૂમિકા
કમોસમી વરસાદની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ખેતી વિભાગ દ્વારા પણ પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર દ્વારા ગામડાઓમાં સર્વે હાથ ધરવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે, જેથી જો પાક નુકસાન થાય તો ખેડૂતોને વળતર માટેની પ્રક્રિયા આગળ વધારી શકાય.
ખેતી વિભાગના અધિકારીઓએ ખેડૂતોને સલાહ આપી છે કે વરસાદ બાદ ખેતરોમાં પાણી ભરાઈ રહે તો ઝડપથી પાણી નીકાસની વ્યવસ્થા કરવી, જેથી પાકને વધુ નુકસાન ન થાય. તેમજ શાકભાજી અને બાગાયત પાકોમાં ફૂગનાશક દવાઓનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
ખેડૂતોની માંગ અને અપેક્ષા
કમોસમી વરસાદના કારણે ચિંતામાં મુકાયેલા ખેડૂતો સરકાર તરફથી સહાયની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે જો વરસાદના કારણે પાકને નુકસાન થાય તો તાત્કાલિક સર્વે કરીને વળતર જાહેર કરવું જોઈએ. ખાસ કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતો માટે આ સમય અત્યંત મુશ્કેલ છે, કારણ કે તેમની આવકનો એકમાત્ર સ્ત્રોત ખેતી જ હોય છે.
કેટલાક ખેડૂત સંગઠનોએ પણ સરકારને અપીલ કરી છે કે કમોસમી વરસાદને કુદરતી આપત્તિ તરીકે ગણાવી ખેડૂતોને રાહત પેકેજ આપવામાં આવે.
ગ્રામ્ય જીવન પર અસર
કમોસમી વરસાદે ગ્રામ્ય જીવનની ગતિને પણ અસર કરી છે. કેટલાક ગામોમાં કાચા રસ્તાઓ કાદવથી ભરાઈ ગયા હતા, જેના કારણે વાહન વ્યવહાર ખોરવાયો હતો. પશુઓને બહાર ચરાવવા લઈ જવામાં પણ ખેડૂતોને મુશ્કેલીઓ પડી હતી. વરસાદ અને ઠંડા પવનના કારણે બાળકો અને વૃદ્ધોમાં આરોગ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓની શક્યતા પણ વધી હોવાનું સ્થાનિકો જણાવી રહ્યા છે.
આગળની સ્થિતિ અંગે અનિશ્ચિતતા
હાલ પંચમહાલ જિલ્લાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં લોકોની નજર આકાશ તરફ ટકેલી છે. ખેડૂતો, વેપારીઓ અને સામાન્ય નાગરિકો સૌ કોઈ આશા રાખી રહ્યા છે કે હવે વાતાવરણ સાફ થશે અને વધુ વરસાદ નહીં પડે. જો કે હવામાનની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ભવિષ્ય શું લાવશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે.
નિષ્કર્ષ
પંચમહાલ જિલ્લાના શહેરા તાલુકા સહિતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં વરસેલા કમોસમી વરસાદે ખેડૂતો અને સામાન્ય જનજીવન માટે ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ ઉભી કરી છે. ઘઉં, મકાઈ સહિતના પાકોને નુકસાન થવાની ભીતિ, લગ્ન પ્રસંગોમાં અવરોધ અને ગ્રામ્ય જીવન પર પડતી અસરને જોતા આ કમોસમી વરસાદ સૌ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. હવે સૌની નજર સરકારની કાર્યવાહી, ખેતી વિભાગના માર્ગદર્શન અને આવનારા દિવસોમાં હવામાન કેવું રહેશે તેના પર મંડાઈ છે.
