પલસાણા ટેક્સટાઈલ ઝોનમાં વિનાશનું તાંડવ: ઝેરી પાણીએ ખેતરો બરબાદ કર્યા, ખેડૂતો–પશુઓ અને માનવ આરોગ્ય ગંભીર જોખમમાં

સુરત

ગુજરાતના ઔદ્યોગિક વિકાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર ગણાતો સુરત જિલ્લાનો પલસાણા તાલુકો આજે ગંભીર પર્યાવરણીય સંકટના વમળમાં ફસાઈ ગયો છે. એક સમયે લીલીછમ ખેતરો, સોનાં સમા પાકો અને સમૃદ્ધ ખેડૂતજીવન માટે ઓળખાતો આ વિસ્તાર હવે ઝેરી પાણી, સુકાતા પાકો અને બિમાર પડતા પશુઓની વ્યથા કહાની બની ગયો છે. પલસાણા ટેક્સટાઈલ ઝોનમાં આવેલી અનેક કાપડ મિલો, ખાસ કરીને કેજરીવાલ જીઓટેક્સ પ્રા. લિ. જેવી એકમો દ્વારા અનટ્રીટેડ કેમિકલ વેસ્ટ વોટર બેફામ રીતે છોડાતા હોવાના ગંભીર આક્ષેપો સામે આવી રહ્યા છે.સ્થાનિક ખેડૂતો અને ગ્રામજનોએ જણાવ્યું છે કે, ઔદ્યોગિક વિકાસના નામે ચાલતું આ ઝેરી તાંડવ હવે તેમના અસ્તિત્વ માટે સીધો ખતરો બની ગયો છે. વિકાસ અને રોજગારીના વાયદા પાછળ છુપાયેલું આ પર્યાવરણીય વિનાશ હવે ખુલ્લેઆમ દેખાઈ રહ્યું છે.

🌾 ખેતરોમાં ઝેરનો પ્રવાહ: પાકો પીળા પડીને સુકાઈ ગયા

પલસાણા તાલુકાના અનેક ગામોમાં ખેતરોમાં વહેતા પાણીનો રંગ, ગંધ અને સ્વરૂપ બદલાઈ ગયો છે. જ્યાં એક સમયે સિંચાઈનું સ્વચ્છ પાણી પાકોને જીવન આપતું હતું, ત્યાં હવે કેમિકલથી ભરેલું કાળું અને દુર્ગંધયુક્ત પાણી ખેતરોમાં ઘુસી રહ્યું છે. પરિણામે ઊભા પાકોમાં પીળાશ, ડાઘા અને સુકાવટ જોવા મળી રહી છે.ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ, કપાસ, શેરડી, ભાજીપાલા અને અન્ય પાકોમાં ૩૦થી ૪૦ ટકા સુધીનું નુકસાન થયું છે. કેટલાક ખેતરોમાં તો સંપૂર્ણ પાક નાશ પામ્યો છે. વર્ષોની મહેનતથી તૈયાર થયેલી જમીનની ફળદ્રુપતા હવે ધીમે ધીમે ખોવાઈ રહી છે. ખેડૂતોએ ભય વ્યક્ત કર્યો છે કે, જો આ ઝેરી પ્રવાહ બંધ નહીં થાય તો આવનારા વર્ષોમાં ખેતી શક્ય જ નહીં રહે.એક પીડિત ખેડૂત જણાવે છે, “અમે માત્ર પાક નથી ગુમાવતા, અમે અમારી જમીન ગુમાવી રહ્યા છીએ. જમીન ઝેરી બની જાય પછી આવનારી પેઢી ખેતી કરશે કેવી રીતે?”

💧 ભૂગર્ભ જળ પર ગંભીર ખતરો

વિશેષજ્ઞોના મતે, ખેતરોમાં છોડાતું ઝેરી પાણી માત્ર ઉપરથી નુકસાન નથી કરતું, પરંતુ જમીનમાં ઉતરીને ભૂગર્ભ જળને પણ પ્રદૂષિત કરી રહ્યું છે. પલસાણા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં પીવાનું પાણી મુખ્યત્વે બોરવેલ અને કુવામાંથી લેવામાં આવે છે. જો આ પાણી ઝેરી બનશે, તો તેની સીધી અસર માનવ આરોગ્ય પર પડશે.ગ્રામજનોનો દાવો છે કે, છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી પાણીમાં અજીબ ગંધ અને સ્વાદ આવી રહ્યો છે. કેટલાક લોકોમાં ત્વચા રોગ, પેટની તકલીફો અને અન્ય આરોગ્ય સમસ્યાઓ વધી હોવાની ફરિયાદો પણ સામે આવી રહી છે.

🐄 પશુપાલન પર પણ વિનાશની છાયા

આ ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણનો માર માત્ર ખેતી સુધી સીમિત નથી. પશુપાલન પર પણ તેની ગંભીર અસર પડી છે. ઝેરી પાણી પીવાથી ગાય, ભેંસ અને અન્ય પશુઓ બિમાર પડી રહ્યા છે. કેટલાક ગામોમાં પશુઓના અચાનક મોતની ઘટનાઓ પણ નોંધાઈ છે.પશુપાલકો જણાવે છે કે, દૂધ ઉત્પાદન ઘટી ગયું છે, પશુઓમાં અજીબ પ્રકારની બિમારીઓ દેખાઈ રહી છે. પશુઓનું આક્રંદ અને ખેડૂતોની લાચાર નજર સમગ્ર વિસ્તારમાં વ્યથા ફેલાવી રહી છે. ગ્રામ્ય અર્થતંત્રનો મહત્વનો આધાર સ્તંભ ગણાતું પશુપાલન ધીમે ધીમે તૂટી પડવાની ભીતિ ઊભી થઈ છે.

🏭 ઔદ્યોગિક એકમો સામે ગંભીર આક્ષેપ

સ્થાનિક લોકોનો આક્ષેપ છે કે, પલસાણા ટેક્સટાઈલ ઝોનમાં આવેલી કેટલીક મિલો પર્યાવરણીય નિયમોની ખુલ્લેઆમ અવગણના કરી રહી છે. CETP (કોમન ઇફ્લુએન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ) હોવા છતાં, તમામ મિલો તેમાં જોડાઈને યોગ્ય રીતે વેસ્ટ વોટર ટ્રીટમેન્ટ કરે છે કે નહીં, તે મોટો પ્રશ્ન છે.ખાસ કરીને કેજરીવાલ જીઓટેક્સ પ્રા. લિ. જેવી મિલો સામે આરોપ છે કે, તેઓ રાત્રિના સમયે અથવા ગુપ્ત રીતે અનટ્રીટેડ કેમિકલ પાણી બહાર છોડે છે, જેથી કોઈ પકડ ન પડે. સ્થાનિક ખેડૂતો કહે છે કે, પાણી છોડવાનો સમય અને સ્થળ જાણીબૂઝીને બદલવામાં આવે છે.

📄 GPCB અને વહીવટની ભૂમિકા પર સવાલ

આ સમગ્ર મામલે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) અને તાલુકા વહીવટની ભૂમિકા પણ શંકાના ઘેરામાં છે. સ્થાનિકોનો આરોપ છે કે, અનેક વખત લેખિત અને મૌખિક ફરિયાદો કરવામાં આવી હોવા છતાં, તંત્ર તરફથી અસરકારક પગલાં લેવામાં આવ્યા નથી.ભૂતકાળમાં કેટલીક મિલોને નોટિસ અથવા ક્લોઝર નોટિસ આપવામાં આવી હોવાની વાત સામે આવી છે, પરંતુ હકીકતમાં પ્રદૂષણ ચાલુ જ છે. તપાસ માત્ર કાગળ પર સીમિત રહી હોવાની ફરિયાદો ઉઠી રહી છે. જો નિયમિત અને કડક મોનિટરિંગ થતું હોત, તો સ્થિતિ આટલી ભયાનક ન બનત, એવો સ્થાનિકોનો આક્ષેપ છે.

🗣️ ખેડૂતો અને ગ્રામજનોએ ઉઠાવી અવાજ

પલસાણા તાલુકાના વિવિધ ગામોમાં ખેડૂતો અને ગ્રામજનોએ હવે એકજૂટ થઈને આ મુદ્દે અવાજ ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું છે. કેટલીક જગ્યાએ રજૂઆતો, આવેદનો અને વિરોધ પ્રદર્શનની તૈયારી પણ થઈ રહી છે. લોકોની માંગ છે કે, પ્રદૂષણ ફેલાવતી મિલો સામે તાત્કાલિક કડક કાર્યવાહી થાય, અને અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોને વળતર આપવામાં આવે.ખેડૂતોનું કહેવું છે કે, વિકાસ જોઈએ, ઉદ્યોગ જોઈએ, પરંતુ જીવ લેતી કિંમત પર નહીં. રોજગારી અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન જરૂરી છે, નહીં તો ગ્રામ્ય વિસ્તાર ધ્વસ્ત થઈ જશે.

⚖️ વિકાસ કે વિનાશ? મોટો પ્રશ્ન

પલસાણા આજે એક પ્રતીક બની ગયું છે – વિકાસના નામે વિનાશનું. ઔદ્યોગિક વિકાસથી રાજ્ય અને દેશની અર્થવ્યવસ્થાને ફાયદો થાય છે, પરંતુ જો એ વિકાસ ખેતી, પાણી અને માનવ આરોગ્યને નષ્ટ કરે, તો તેનો અર્થ શું?પર્યાવરણ નિષ્ણાતો માને છે કે, જો સમયસર કડક પગલાં નહીં લેવાય, તો પલસાણા જેવા અનેક તાલુકાઓ ભવિષ્યમાં ખેતી માટે અયોગ્ય બની શકે છે. ભૂગર્ભ જળ પ્રદૂષિત થયા બાદ તેને શુદ્ધ કરવું વર્ષો લઈ શકે છે.

🚨 તાત્કાલિક પગલાંની માંગ

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લેતા હવે તાત્કાલિક કાર્યવાહી જરૂરી બની ગઈ છે. ખેડૂતો અને સામાજિક સંગઠનોની માંગ છે કે:

• તમામ ટેક્સટાઈલ મિલોની તાત્કાલિક તપાસ કરવામાં આવે

• અનટ્રીટેડ વેસ્ટ વોટર છોડતી એકમો સામે કડક કાર્યવાહી થાય

• CETPની કામગીરીનું સ્વતંત્ર ઓડિટ થાય

• અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોને વળતર આપવામાં આવે

• પીવાના પાણી અને આરોગ્યની તાત્કાલિક તપાસ કરાય

🔚 નિષ્કર્ષ: હવે નહીં તો ક્યારેય નહીં

પલસાણા તાલુકાની આ સ્થિતિ એક ચેતવણી છે – જો આજે જાગ્યા નહીં, તો કાલે મોડું થઈ જશે. ખેતરો, પશુઓ અને માનવ જીવન સાથે રમાતો આ ખેલ બંધ થવો જ જોઈએ. વિકાસ પર્યાવરણના ખર્ચે નહીં, પરંતુ તેની સાથે થવો જોઈએ – આ સૂત્ર માત્ર નારો નહીં, પરંતુ અમલમાં મૂકવાની જરૂર છે.હવે સવાલ એ છે કે, તંત્ર સમયસર જાગશે કે પછી પલસાણા પણ પર્યાવરણીય વિનાશની એક વધુ દુઃખદ કહાની બની જશે? ખેડૂતો આજે પણ રાહ જોઈ રહ્યા છે – ન્યાયની, કાર્યવાહી ની અને તેમના ખેતરોને બચાવવાની.