જામનગર સહિત સમગ્ર દેશમાં ૨૭મી તારીખે યોજાનારી દેશવ્યાપી બેંક હડતાલને લઈને બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ભારે ચકચાર જોવા મળી રહી છે. જાહેર ક્ષેત્ર તેમજ ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોમાં કાર્યરત લાખો કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓ આ હડતાલમાં જોડાવાની તૈયારીમાં છે. બેંક કર્મચારીઓની મુખ્ય માંગણી છે કે બેંકોમાં પણ અન્ય સરકારી અને નાણાકીય સંસ્થાઓની જેમ સપ્તાહમાં પાંચ દિવસનો વર્કિંગ ડે અમલમાં મૂકવામાં આવે.
એલ.આઈ.સી., રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, કેન્દ્ર સરકારના વિવિધ વિભાગો, શેર બજાર, ફોરેક્સ માર્કેટ સહિત અનેક સંસ્થાઓમાં વર્ષોથી ફાઈવ-ડે વીક અમલમાં છે, તો પછી બેંકોમાં શા માટે નહીં? આ પ્રશ્ન આજે માત્ર બેંક કર્મચારીઓનો નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજમાં ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે. સરકાર આ મુદ્દે કેમ ઉદાસીન વલણ રાખી રહી છે, તે બાબતે પણ ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.
યુનાઈટેડ ફોરમ ઓફ બેંક યુનિયનનું એલાન
દેશભરની જાહેરક્ષેત્ર અને ખાનગી બેંકોના કર્મચારીઓના કુલ નવ યુનિયનોને એકત્ર કરીને બનેલા યુનાઈટેડ ફોરમ ઓફ બેંક યુનિયન (UFBU) દ્વારા આ દેશવ્યાપી હડતાલનું એલાન આપવામાં આવ્યું છે. આ ફોરમમાં AIBEA, AIBOC, NCBE, BEFI, AIBOA, INBOC, NOBW, NOBO સહિતની યુનિયનો સામેલ છે, જે દેશના બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
UFBUના જણાવ્યા અનુસાર, આ હડતાલમાં દેશભરની વિવિધ બેંકોના અંદાજે ૮ લાખ જેટલા કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓ જોડાશે. જેના કારણે બેંકિંગ સેવાઓ પર વ્યાપક અસર પડશે. ચેક ક્લિયરન્સ, રોકડ ઉપાડ-જમા, લોન પ્રક્રિયા, ડ્રાફ્ટ, ડિજિટલ સપોર્ટ જેવી અનેક સેવાઓ ઠપ થવાની શક્યતા છે.
પાંચ દિવસીય સપ્તાહની માંગણીનું પૃષ્ઠભૂમિ
બેંકોમાં પાંચ દિવસીય વર્કિંગ ડેની માંગણી કોઈ નવી નથી. છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી બેંક કર્મચારીઓ આ માંગણી કરી રહ્યા છે. અગાઉ બેંકોમાં સપ્તાહના છ દિવસ કામકાજ ચાલતું હતું, પરંતુ ત્યારબાદ પ્રથમ અને ત્રીજા શનિવારે રજા અને બીજા તથા ચોથા શનિવારે કામકાજ એવી વ્યવસ્થા અમલમાં આવી.
આ પછી, ઇન્ડિયન બેન્ક્સ એસોસિએશન (IBA) સાથે થયેલી ચર્ચા અને કરારો દરમિયાન મહત્વપૂર્ણ સહમતિ સાધવામાં આવી હતી. આ સહમતિ અનુસાર, બેંકોમાં સપ્તાહમાં પાંચ દિવસનું કામકાજ શરૂ કરવામાં આવશે અને મહીનાના તમામ શનિવારે જાહેર રજા રહેશે. તેના બદલામાં બેંક કર્મચારીઓએ સોમવારથી શુક્રવાર સુધી દરરોજ ૪૦ મિનિટ વધુ કામ કરવા સંમતિ આપી હતી, જેથી કુલ કાર્યકાળમાં કોઈ ઘટાડો ન થાય.
સરકારની મંજૂરીની રાહ
IBA અને બેંક યુનિયનો વચ્ચે સહમતિ થયા બાદ પણ આ નિર્ણય અમલમાં મૂકવા માટે કેન્દ્ર સરકારની અંતિમ મંજૂરી જરૂરી છે, કારણ કે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પર સરકારનો સીધો નિયંત્રણ છે. પરંતુ યુનિયનોના જણાવ્યા મુજબ, આ બાબતે સરકાર તરફથી હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટ જાહેરાત કે નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી.
સરકારની આ ઉદાસીનતા સામે બેંક કર્મચારીઓમાં ભારે નારાજગી છે. તેમનું કહેવું છે કે જ્યારે તમામ શરતો અને સમજુતીઓ થઈ ચૂકી છે, ત્યારે અમલીકરણમાં વિલંબ શા મા
ટે? શું બેંક કર્મચારીઓ સાથે ભેદભાવ કરવામાં આવી રહ્યો છે?
અન્ય સંસ્થાઓમાં ફાઈવ-ડે વીક, બેંકોમાં કેમ નહીં?
બેંક કર્મચારીઓ વારંવાર આ મુદ્દો ઉઠાવે છે કે LIC, RBI, કેન્દ્ર સરકારના મોટા ભાગના વિભાગો, શેર બજાર, ફોરેક્સ માર્કેટ અને અનેક ખાનગી-સરકારી સંસ્થાઓમાં વર્ષોથી સપ્તાહમાં પાંચ દિવસ કામકાજ ચાલે છે. આ સંસ્થાઓ પણ દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી બેંક કર્મચારીઓનું માનવું છે કે બેંકોને પણ સમાન ધોરણે જોવામાં આવવી જોઈએ. ટેકનોલોજીના વિકાસ સાથે બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ડિજિટલ સેવાઓનો વ્યાપ વધ્યો છે. ઑનલાઇન ટ્રાન્ઝેક્શન, UPI, ઇન્ટરનેટ બેંકિંગ જેવી સેવાઓ ૨૪ કલાક ઉપલબ્ધ છે. આવી સ્થિતિમાં શનિવારે બેંકો બંધ રહે તો પણ ગ્રાહકોને મોટી મુશ્કેલી નહીં પડે, પરંતુ કર્મચારીઓના જીવનમાં સંતુલન આવશે.
કર્મચારીઓના માનસિક અને શારીરિક આરોગ્યનો મુદ્દો
બેંક કર્મચારીઓની કામની પ્રકૃતિ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખૂબ જ દબાણસભર બની ગઈ છે. લક્ષ્યાંક આધારિત કામ, વધતા NPA, ગ્રાહકોનો વધતો દબાણ, ડિજિટલ ફ્રોડની જવાબદારી, લાંબા કામના કલાકો – આ બધાનો સીધો અસર કર્મચારીઓના માનસિક અને શારીરિક આરોગ્ય પર પડે છે.
પાંચ દિવસીય વર્કિંગ ડે અમલમાં આવે તો કર્મચારીઓને પરિવાર સાથે વધુ સમય વિતાવવાનો અવસર મળશે, માનસિક તણાવ ઘટશે અને કાર્યક્ષમતા વધશે, એવું યુનિયનોનું માનવું છે.
સરકારનું ધ્યાન ખેંચવા હડતાલ
UFBUના નેતાઓએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે સરકાર તરફથી કોઈ પ્રતિસાદ ન મળતા અંતે હડતાલનું પગલું ભરવું પડ્યું છે. આ હડતાલનો હેતુ જનતાને મુશ્કેલીમાં મૂકવાનો નથી, પરંતુ સરકારનું ધ્યાન આ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા તરફ ખેંચવાનો છે.
યુનિયનોનું કહેવું છે કે જો સરકાર સમયસર નિર્ણય લેશે અને પાંચ દિવસીય વર્કિંગ ડે અમલમાં મૂકશે, તો હડતાલ જેવી કાર્યવાહી કરવાની જરૂર જ નહીં પડે.
જામનગરમાં યુનિયનની ભૂમિકા
જામનગરમાં આ હડતાલને સફળ બનાવવા માટે ગુજરાત બેંક વર્કર્સ યુનિયન (GBWU) દ્વારા સક્રિય તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે. જામનગર જિલ્લા સ્તરે બેંક કર્મચારીઓની બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં મોટી સંખ્યામાં કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા.
ગુજરાત બેંક વર્કર્સ યુનિયન (જામનગર)ના સહમંત્રી કુલીનભાઈ ધોળકીયાની આગેવાનીમાં આંદોલનને મજબૂત બનાવવાનો સંકલ્પ લેવાયો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ હડતાલ માત્ર કર્મચારીઓના હિત માટે નહીં, પરંતુ સમગ્ર બેંકિંગ વ્યવસ્થાની કાર્યક્ષમતા અને સ્વસ્થ વાતાવરણ માટે જરૂરી છે.
જનતાને અપીલ
બેંક યુનિયનો દ્વારા જનતાને અપીલ કરવામાં આવી છે કે હડતાલ દરમિયાન થનારી અસુવિધા માટે સહકાર આપે અને આંદોલનને સમજે. યુનિયનોનું કહેવું છે કે પાંચ દિવસીય વર્કિંગ ડે અમલમાં આવશે તો લાંબા ગાળે તેનો લાભ ગ્રાહકોને પણ મળશે, કારણ કે પ્રોત્સાહિત અને સંતુલિત કર્મચારીઓ વધુ સારી સેવા આપી શકશે.
આગળ શું?
જો ૨૭મીની હડતાલ બાદ પણ સરકાર તરફથી સકારાત્મક નિર્ણય નહીં આવે, તો યુનાઈટેડ ફોરમ ઓફ બેંક યુનિયન દ્વારા આગામી દિવસોમાં વધુ કઠોર આંદોલનાત્મક કાર્યક્રમો જાહેર કરવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે એક વાત સ્પષ્ટ છે કે બેંક કર્મચારીઓ હવે પોતાના હક્ક માટે એકજૂટ થઈ અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. સરકાર આ અવાજને સાંભળે છે કે નહીં, તે આવનાર દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે. પરંતુ હાલ તો દેશભરની નજર ૨૭મીની દેશવ્યાપી બેંક હડતાલ પર ટકી છે.
