છે. શહેરના ફુટપાથ પર રેલિંગ અને સ્ટીલના થાંભલા લગાવવાના ₹૩૮૫ કરોડના વિશાળ પ્રોજેક્ટને લઈને ઉઠેલા કૌભાંડના આરોપો બાદ Brihanmumbai Municipal Corporation (BMC)એ અચાનક યુ-ટર્ન લઈ આ ટેન્ડર રદ કરી દીધું છે. ટેન્ડર જાહેર થયા બાદ થોડા કલાકોમાં જ તેને રદ કરવામાં આવતાં રાજકીય વર્તુળોમાં તેમજ નાગરિકોમાં અનેક પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
આ સમગ્ર મામલે Amit Satam દ્વારા કૌભાંડના ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા હતા. તેમના આરોપો બાદ BMCએ પોતાની કામગીરી પર પુનર્વિચાર કરવાની જાહેરાત કરી અને ટેન્ડર રદ કરીને નવા માપદંડો સાથે ફરી પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની વાત કરી છે.
ફુટપાથ સુરક્ષા માટેનો પ્રોજેક્ટ કે જાહેર નાણાંનો બગાડ?
મુંબઈ જેવા મહાનગરમાં દરરોજ લાખો લોકો ફુટપાથનો ઉપયોગ કરે છે. રસ્તા પર વાહનવ્યવહારનું દબાણ સતત વધતું હોવાથી પદયાત્રીઓની સુરક્ષા માટે ફુટપાથ પર સ્ટીલ રેલિંગ લગાવવાની યોજના રજૂ કરવામાં આવી હતી. BMCના દાવા મુજબ આ પ્રોજેક્ટનો હેતુ ફુટપાથ પર ચાલતા લોકોને સુરક્ષા આપવાનો અને રસ્તા પર અનિયંત્રિત પાર્કિંગ તેમજ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ રોકવાનો હતો.
પરંતુ જ્યારે આ યોજના માટે ₹૩૮૫ કરોડ જેટલી વિશાળ રકમનું ટેન્ડર જાહેર થયું ત્યારે અનેક લોકોના ભ્રૂકુટિ ચઢી ગઈ. શહેરમાં પહેલેથી જ અનેક વિસ્તારોમાં સ્ટ્રીટ-ફર્નિચર, રેલિંગ, બેન્ચ, બસ સ્ટોપ વગેરે માટે મોટી રકમ ખર્ચાઈ ચૂકી છે. આ પરિસ્થિતિમાં ફરીથી એટલી મોટી રકમ ખર્ચવાની જરૂરિયાત છે કે નહીં તે પ્રશ્ન ઉઠ્યો.
BJPના આરોપોથી રાજકીય તાપમાન ચડ્યું
આ મુદ્દે Bharatiya Janata Partyના નેતાઓએ ખુલ્લેઆમ BMC પર નિશાન સાધ્યું. ખાસ કરીને મુંબઈ BJPના અધ્યક્ષ Amit Satamએ આરોપ લગાવ્યો કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સ્ટ્રીટ-ફર્નિચર જેવા કામોમાં લગભગ ₹૩૦૦ કરોડ જેટલો ખર્ચ થઈ ચૂક્યો છે.
તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે શહેરના ઘણા વિસ્તારોમાં પહેલેથી લગાવવામાં આવેલા રેલિંગ, થાંભલા અને અન્ય સ્ટ્રીટ-ફર્નિચરનો યોગ્ય ઉપયોગ નથી થતો. કેટલાક સ્થળોએ તો તે નુકસાન પામેલા અથવા ઉપયોગ વગર પડેલા જોવા મળે છે. આવી સ્થિતિમાં ફરી ₹૩૮૫ કરોડનું ટેન્ડર બહાર પાડવું એ જાહેર નાણાંનો બગાડ ગણાવી શકાય.
અમીત સાટમે BMC કમિશનરને પત્ર લખીને ટેન્ડર તાત્કાલિક રદ કરવાની માગણી કરી હતી. તેમના મતે આ કામમાં પારદર્શિતાનો અભાવ છે અને તેની સંપૂર્ણ તપાસ થવી જોઈએ.
BMCનો તાત્કાલિક નિર્ણય: ટેન્ડર રદ
આ આરોપો બાદ Bhushan Gagraniએ સ્પષ્ટતા કરી કે ટેન્ડર હાલ માટે રદ કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે પ્રોજેક્ટમાં કોઈ ગેરરીતિ નથી, પરંતુ વધુ પારદર્શિતા અને સ્પર્ધાત્મકતા લાવવા માટે ટેન્ડરની શરતોમાં સુધારો કરવામાં આવશે.
કમિશનરનું કહેવું છે કે અગાઉ લગાવવામાં આવેલા સ્ટ્રીટ-ફર્નિચર ચોરાઈ ગયા હોવા કે ગાયબ થઈ ગયાની માહિતી સાચી નથી. તે હજુ પણ ઘણા વિસ્તારોમાં ઉપલબ્ધ છે અને તેની જાળવણી પણ કરવામાં આવી રહી છે.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે શહેરમાં ફુટપાથને સુરક્ષિત અને સુવ્યવસ્થિત બનાવવા માટે આ પ્રકારના પ્રોજેક્ટ જરૂરી છે, પરંતુ જાહેર નાણાંના યોગ્ય ઉપયોગ માટે ટેન્ડર પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બનાવવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
૨૦૨૩નું ટેન્ડર પણ બન્યું હતું વિવાદાસ્પદ
આ પહેલીવાર નથી કે BMCના સ્ટ્રીટ-ફર્નિચર સંબંધિત ટેન્ડર પર વિવાદ ઉભો થયો હોય. ૨૦૨૩માં પણ BMC દ્વારા સ્ટ્રીટ-ફર્નિચર લગાવવાનું ટેન્ડર જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે પણ અનેક રાજકીય પક્ષો અને નાગરિક સંગઠનો દ્વારા તેની ટીકા કરવામાં આવી હતી.
ખાસ કરીને Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray) અને BJP બંનેએ આ ટેન્ડર અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. BMCની આંતરિક સમિતિએ તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું હતું કે ટેન્ડરમાં સામેલ ૧૩ વસ્તુઓમાંથી ૯ વસ્તુઓની કિંમત બજારભાવ કરતાં વધારે દર્શાવવામાં આવી હતી.
આ શોધ બાદ લગભગ ₹૫૦ કરોડનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો. છતાં બાદમાં લગભગ ₹૩૦૦ કરોડના સ્ટ્રીટ-ફર્નિચરને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જેને લઈને વિરોધ પક્ષો સતત સવાલો ઉઠાવતા રહ્યા હતા.
શહેરના નાગરિકોમાં પણ ઉઠ્યા પ્રશ્નો
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ બાદ મુંબઈના નાગરિકોમાં પણ ચર્ચા તેજ બની છે. ઘણા લોકોનું માનવું છે કે શહેરમાં હજુ અનેક મૂળભૂત સમસ્યાઓ ઉકેલવાની બાકી છે. પાણી પુરવઠો, રસ્તાઓની હાલત, ડ્રેનેજ સિસ્ટમ, ટ્રાફિક સમસ્યાઓ જેવી સમસ્યાઓ વચ્ચે આ પ્રકારના પ્રોજેક્ટ પર કરોડો રૂપિયા ખર્ચવા યોગ્ય છે કે નહીં તે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
કેટલાક નાગરિક સંગઠનોનું કહેવું છે કે જો ફુટપાથ પર રેલિંગ લગાવવાનો પ્રોજેક્ટ ખરેખર જરૂરી હોય તો પણ તેની કિંમત અને અમલીકરણની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પારદર્શક હોવી જોઈએ.
સ્ટ્રીટ-ફર્નિચર શું છે અને તેનો ઉપયોગ શું?
સ્ટ્રીટ-ફર્નિચર એટલે શહેરના રસ્તાઓ અને જાહેર સ્થળોએ લોકોની સુવિધા માટે લગાવવામાં આવતી વિવિધ સુવિધાઓ. તેમાં રેલિંગ, બેન્ચ, બસ સ્ટોપ, ડસ્ટબિન, લાઇટ પોલ, સાઇનેજ બોર્ડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
મુંબઈ જેવા મોટા શહેરોમાં આ સુવિધાઓ પદયાત્રીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. ખાસ કરીને ટ્રાફિકવાળા વિસ્તારોમાં ફુટપાથ પર રેલિંગ લગાવવાથી લોકો રસ્તા પર ઉતરતા અટકાવી શકાય છે અને અકસ્માતોની સંભાવના ઘટાડી શકાય છે.
પરંતુ જો તેની યોજના યોગ્ય રીતે તૈયાર ન કરવામાં આવે અથવા ખર્ચ વધુ બતાવવામાં આવે તો તે ભ્રષ્ટાચારના આરોપોને જન્મ આપી શકે છે.
રાજકીય દ્રષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો
મુંબઈમાં BMCનું સંચાલન છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ મુદ્દો રહ્યું છે. શહેરની સૌથી સમૃદ્ધ નગરપાલિકા ગણાતી BMCનું વાર્ષિક બજેટ અનેક રાજ્યોના બજેટ જેટલું હોય છે. તેથી તેની દરેક મોટી ટેન્ડર પ્રક્રિયા પર રાજકીય પક્ષો ખાસ નજર રાખે છે.
આ મામલે પણ BJP અને અન્ય પક્ષોએ BMCના નિર્ણય પર પ્રશ્નો ઉઠાવતાં આ મુદ્દો રાજકીય રંગ લઈ ગયો છે.
આગળ શું થશે?
હાલ BMCએ ટેન્ડર રદ કરીને નવી પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની વાત કરી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ આગામી ટેન્ડરમાં ખર્ચ, ગુણવત્તા અને પારદર્શિતાને ખાસ મહત્વ આપવામાં આવશે.
જો નવી ટેન્ડર પ્રક્રિયા વધુ સ્પર્ધાત્મક અને પારદર્શક બનાવવામાં આવશે તો આ વિવાદ શાંત પડી શકે છે. પરંતુ જો ફરીથી ગેરરીતિના આરોપો ઉઠશે તો આ મુદ્દો વધુ ગરમાઈ શકે છે.
જાહેર નાણાંના ઉપયોગ અંગે જવાબદારી જરૂરી
આ સમગ્ર ઘટનાએ ફરી એકવાર પ્રશ્ન ઉભો કર્યો છે કે જાહેર નાણાંનો ઉપયોગ કેટલી જવાબદારીથી કરવામાં આવે છે. કરોડો રૂપિયાના પ્રોજેક્ટો માત્ર કાગળ પર નહીં પરંતુ વાસ્તવમાં શહેરના નાગરિકોને લાભ પહોંચાડે તે જરૂરી છે.
નાગરિકો અને સામાજિક સંસ્થાઓ પણ હવે વધુ જાગૃત બની રહ્યા છે અને આવા મુદ્દાઓ પર સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. પારદર્શિતા અને જવાબદારીનું પાલન થશે તો જ આવા પ્રોજેક્ટો પ્રજાના હિતમાં સાબિત થઈ શકે.
સમાપન તરીકે કહી શકાય કે, મુંબઈમાં ફુટપાથ રેલિંગ પ્રોજેક્ટને લઈને ઊભો થયેલો વિવાદ માત્ર એક ટેન્ડરનો મુદ્દો નથી, પરંતુ તે શહેરના વિકાસ, નગરપાલિકાની જવાબદારી અને જાહેર નાણાંના યોગ્ય ઉપયોગ અંગેનો મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન છે. હવે જોવું રહ્યું કે BMC નવી ટેન્ડર પ્રક્રિયા કેવી રીતે હાથ ધરે છે અને શું તે લોકોનો વિશ્વાસ ફરી જીતવામાં સફળ થાય છે કે નહીં.
