“મારું નામ ક્યાં ગયું?” – પૂર્વ હાઈકોર્ટ જજનું નામ મતદાર યાદીમાંથી ગાયબ, સિસ્ટમ પર ઉઠ્યા ગંભીર પ્રશ્નો

કોલકાતા શહેરમાંથી એક એવી ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે, જેણે સમગ્ર ચૂંટણી પ્રણાલી અને તેની પારદર્શિતા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરી દીધા છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલી રહેલી સ્પેશિયલ ઈન્ટેન્સિવ રિવિઝન પ્રક્રિયા દરમિયાન કોલકાતા હાઈકોર્ટના પૂર્વ જજ શાહિદુલ્લાહ મુનશીનું નામ જ મતદાર યાદીમાંથી ગાયબ થઈ ગયું છે. આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે, તેમણે માત્ર એક વખત નહીં પરંતુ બે વખત જરૂરી દસ્તાવેજો જમા કરાવ્યા હતા અને ચૂંટણી પંચની તમામ ચકાસણી પ્રક્રિયાઓમાંથી પણ પસાર થયા હતા. છતાં અંતે મતદાર યાદીમાં તેમનું નામ “નોટ ફાઉન્ડ” તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.  આ ઘટના માત્ર એક વ્યક્તિની નથી, પરંતુ સમગ્ર પ્રણાલી માટે ચિંતાજનક સંકેત સમાન છે. જો એક પૂર્વ હાઈકોર્ટ જજ, જેને કાયદા અને પ્રક્રિયાની સંપૂર્ણ સમજ હોય છે, તેમનું નામ જ યાદીમાંથી ગાયબ થઈ શકે, તો સામાન્ય નાગરિકોની સ્થિતિ શું હશે તે પ્રશ્ન હવે દરેકના મનમાં ઉઠી રહ્યો છે.

“મને સમજાતું નથી કે મારે કોનો સંપર્ક કરવો” – પૂર્વ જજની વ્યથા

પૂર્વ જજ શાહિદુલ્લાહ મુનશીએ પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું હતું કે, “મને સમજાતું નથી કે હવે હું કોનો સંપર્ક કરું. મેં બે વખત બધા દસ્તાવેજો આપ્યા, ચકાસણી પણ થઈ, છતાં મારું નામ યાદીમાં નથી.” તેમના આ શબ્દોમાં માત્ર એક વ્યક્તિની નિરાશા નથી, પરંતુ સમગ્ર સિસ્ટમ પ્રત્યેનો અવિશ્વાસ પણ ઝલકતો જોવા મળે છે. એક એવા વ્યક્તિ, જેમણે જીવનભર કાયદાની સેવા કરી છે, તેઓ આજે પોતાની જ મતાધિકાર માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.

પરિવારના નામ પણ ગાયબ

આ મામલો વધુ ગંભીર બની જાય છે કારણ કે માત્ર પૂર્વ જજનું જ નહીં, પરંતુ તેમના પરિવારના સભ્યો – પત્ની અને દીકરાનું નામ પણ મતદાર યાદીમાંથી ગાયબ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. મતદાર યાદીના પ્રથમ ડ્રાફ્ટમાં જ તેમના પરિવારના કોઈપણ સભ્યનું નામ સામેલ ન હતું. આ કારણે તેઓ ચિંતિત થયા અને તરત જ સંબંધિત અધિકારીઓનો સંપર્ક કર્યો.

બે વખત ડૉક્યુમેન્ટ આપ્યા છતાં પરિણામ શૂન્ય

મુનશીએ જણાવ્યું કે, પ્રથમ નોટિફિકેશન બહાર પડ્યા બાદ તેમણે પોતાના વિસ્તારના બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO)ને તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો આપ્યા હતા. તેમાં ઓળખ, સરનામું અને અન્ય જરૂરી પુરાવા સામેલ હતા. પરંતુ જ્યારે ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી બહાર પડી, ત્યારે તેમનું નામ તેમાં નહોતું. આથી તેઓ વધુ ચિંતિત બન્યા અને આગળની કાર્યવાહી માટે ચૂંટણી પંચના ઓફિસમાં સંપર્ક કર્યો.

ચૂંટણી પંચના ઓફિસમાં ફરી ચકાસણી

આગળ વધતા તેઓને એન્ટાલી સ્થિત ચૂંટણી પંચના ઓફિસમાં બોલાવવામાં આવ્યા હતા. અહીં અધિકારીઓએ તેમની દસ્તાવેજોની ફરી ચકાસણી કરી હતી. મુનશીએ ફરી એકવાર તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો સબમિટ કર્યા અને અધિકારીઓએ તેમને ખાતરી આપી કે આ વખતે તેમની સમસ્યા ઉકેલાઈ જશે. પરંતુ અંતે પરિણામ એ જ રહ્યું – તેમનું નામ મતદાર યાદીમાં નોંધાયું નહીં.

મતદારોની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો

આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન એક વધુ ચોંકાવનારી બાબત સામે આવી છે. રાજ્યમાં મતદારોની કુલ સંખ્યા અંદાજે ૭.૬૬ કરોડથી ઘટીને ૭.૦૪ કરોડ થઈ ગઈ છે. આટલો મોટો ઘટાડો સામાન્ય નથી અને તે દર્શાવે છે કે રિવિઝન પ્રક્રિયામાં મોટા પ્રમાણમાં લોકોના નામ યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા છે અથવા ઉમેરવામાં ભૂલો થઈ છે.

સિસ્ટમની ખામીઓ સામે ઉઠતા પ્રશ્નો

આ ઘટનાએ ચૂંટણી પ્રણાલીની ખામીઓ સામે અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે:

• શું ચકાસણી પ્રક્રિયા યોગ્ય રીતે થઈ રહી છે?
• શું દસ્તાવેજો સબમિટ કર્યા પછી પણ લોકોના નામ ઉમેરવામાં ખામી છે?
• શું ટેક્નિકલ અથવા માનવ ભૂલો આ માટે જવાબદાર છે?
• શું સામાન્ય નાગરિકો માટે પ્રક્રિયા વધુ જટિલ બની રહી છે?

આ પ્રશ્નો માત્ર એક રાજ્ય માટે નહીં પરંતુ સમગ્ર દેશ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

સામાન્ય નાગરિકોની સ્થિતિ શું હશે?

જો એક પૂર્વ હાઈકોર્ટ જજ, જેમણે તમામ નિયમોનું પાલન કર્યું છે, તેમનું નામ જ યાદીમાંથી ગાયબ થઈ શકે, તો સામાન્ય નાગરિકો માટે સ્થિતિ કેટલી મુશ્કેલ હશે તે સરળતાથી કલ્પી શકાય છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો, અશિક્ષિત અથવા ઓછી માહિતી ધરાવતા નાગરિકો માટે આ પ્રક્રિયા વધુ જટિલ બની શકે છે. ઘણા લોકો તો કદાચ જાણતા પણ નહીં હોય કે તેમનું નામ યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યું છે.

મતાધિકાર – લોકશાહીની મૂળભૂત હક

મતદાન કરવાનો અધિકાર દરેક નાગરિકનો મૂળભૂત હક છે. આ હકથી વંચિત થવું એટલે લોકશાહી પ્રક્રિયામાંથી બહાર થવું. આવા કેસોમાં જો યોગ્ય સમયસર સુધારા ન થાય, તો ઘણા લોકો પોતાનો મત આપી શકશે નહીં, જે લોકશાહીના આરોગ્ય માટે નુકસાનકારક છે.

ચૂંટણી પંચ માટે ચિંતાનો વિષય

આ ઘટના ચૂંટણી પંચ માટે પણ ચિંતાનો વિષય બની છે. જો આવા કેસો વધશે, તો લોકોનો વિશ્વાસ ચૂંટણી પ્રણાલી પર ઓછો થઈ શકે છે. ચૂંટણી પંચે હવે આ મુદ્દાને ગંભીરતાથી લઈને તાત્કાલિક સુધારા માટે પગલાં લેવા જરૂરી છે.

પારદર્શિતા અને જવાબદારી જરૂરી

આવો પ્રશ્ન ઉકેલવા માટે પારદર્શિતા અને જવાબદારી બંને જરૂરી છે. દરેક સ્તરે જવાબદારી નિર્ધારિત કરવી પડશે કે ક્યાં ભૂલ થઈ અને તે કેવી રીતે સુધારી શકાય. ટેક્નોલોજીનો વધુ ઉપયોગ, ડિજિટલ ચકાસણી અને સરળ પ્રક્રિયા દ્વારા આ સમસ્યાનો ઉકેલ શક્ય બની શકે છે.

નિષ્ણાતોની અભિપ્રાય

ચૂંટણી નિષ્ણાતો માને છે કે આવી સમસ્યાઓ ટાળવા માટે રિવિઝન પ્રક્રિયાને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. તેઓ કહે છે કે, “મતદાર યાદી લોકશાહીની રીડ છે. જો તેમાં ખામીઓ રહેશે, તો સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર અસર પડશે.”

નિષ્કર્ષ

પૂર્વ હાઈકોર્ટ જજ શાહિદુલ્લાહ મુનશીનું નામ મતદાર યાદીમાંથી ગાયબ થવાની ઘટના માત્ર એક વ્યક્તિની સમસ્યા નથી, પરંતુ તે સમગ્ર સિસ્ટમ માટે એક ચેતવણી છે. આ ઘટના દર્શાવે છે કે હજુ પણ ચૂંટણી પ્રણાલીમાં સુધારા કરવાની જરૂર છે. જો સમયસર પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો સામાન્ય નાગરિકો માટે આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બની શકે છે. અંતમાં એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન દરેકના મનમાં ગૂંજી રહ્યો છે –

“જો જજનું નામ જ યાદીમાંથી ગાયબ થઈ શકે, તો સામાન્ય માણસની શું સ્થિતિ હશે?”

આ પ્રશ્નનો જવાબ હવે તંત્રએ આપવાનો છે.