ગેસની અછતથી ૧૦૦ કારખાનાં બંધ, હજારો શ્રમિકોની રોજગારી જોખમમાં
મિડલ ઈસ્ટમાં ઈરાન, ઈઝરાયલ અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવ અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિની અસર હવે વિશ્વભરમાં અનુભવાઈ રહી છે. આ તણાવના કારણે માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક વેપાર અને ઉદ્યોગ પર પણ તેની ગંભીર અસર પડી રહી છે. આ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિનો સીધો ફટકો હવે ભારતના ગુજરાત રાજ્યમાં આવેલા મોરબીના સિરામિક ઉદ્યોગને લાગ્યો છે.વિશ્વના બીજા નંબરના સૌથી મોટા સિરામિક હબ તરીકે ઓળખાતા મોરબીના ઉદ્યોગો પર આ યુદ્ધની પરિસ્થિતિ ભારે પડી રહી છે. મિડલ ઈસ્ટ વિસ્તારમાં સર્જાયેલા તણાવને કારણે દરિયાઈ માર્ગોમાં અવરજવર પર પ્રતિબંધ લાગ્યો છે અને ગેસના પુરવઠામાં અછત સર્જાઈ છે. પરિણામે મોરબીના સિરામિક અને પેપરમિલ ઉદ્યોગો ગંભીર સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે.
મોરબી : વિશ્વનું મહત્વપૂર્ણ સિરામિક કેન્દ્ર
ગુજરાતના રાજકોટ જિલ્લામાં આવેલું મોરબી શહેર સિરામિક ઉદ્યોગ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતું છે. અહીં ટાઇલ્સ, સેનિટરીવેર, વોલ ટાઇલ્સ, ફ્લોર ટાઇલ્સ અને અન્ય સિરામિક ઉત્પાદનોનું મોટા પાયે ઉત્પાદન થાય છે. ભારતમાંથી નિકાસ થતી સિરામિક ટાઇલ્સમાં મોરબીનો સૌથી મોટો ફાળો છે.મોરબીમાં લગભગ ૧,૧૦૦ જેટલા સિરામિક કારખાનાં કાર્યરત છે. આ ઉદ્યોગ માત્ર ગુજરાત માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર ભારતના અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. અહીં ઉત્પાદિત સિરામિક ટાઇલ્સ દુનિયાના અનેક દેશોમાં નિકાસ કરવામાં આવે છે.આ ઉદ્યોગ સાથે સીધા કે આડકતરી રીતે લાખો લોકો જોડાયેલા છે. મોરબી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં હજારો શ્રમિકો, ટ્રાન્સપોર્ટર્સ, વેપારીઓ અને અન્ય વ્યવસાયો આ ઉદ્યોગ પર આધારિત છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુસ પર અસર
મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા તણાવને કારણે વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક ગણાતા સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુસ પર અવરજવર પર ગંભીર અસર પડી છે. આ દરિયાઈ માર્ગ વિશ્વના તેલ અને ગેસ પરિવહન માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.વિશ્વના મોટા ભાગના ક્રૂડ ઓઈલ અને લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ (LNG)નું પરિવહન આ માર્ગ મારફતે થાય છે. જો આ માર્ગ પર અવરજવર બંધ થાય અથવા પ્રતિબંધિત થાય તો વિશ્વભરના ઘણા દેશોમાં ગેસ અને તેલના પુરવઠા પર અસર પડે છે.હાલમાં સર્જાયેલી પરિસ્થિતિને કારણે ગેસ સપ્લાયમાં અછત જોવા મળી રહી છે, જેનો સીધો અસર મોરબીના સિરામિક ઉદ્યોગ પર પડી રહ્યો છે.
ગેસ વિના ચાલતા નથી સિરામિક કારખાનાં
સિરામિક ઉદ્યોગમાં ગેસ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ઇંધણ છે. ટાઇલ્સ અને અન્ય સિરામિક ઉત્પાદનો બનાવવા માટે મોટા ભઠ્ઠીઓમાં ઊંચા તાપમાને પ્રક્રિયા કરવી પડે છે. આ માટે નેચરલ ગેસનો ઉપયોગ થાય છે.જો ગેસનો પુરવઠો ઓછો થાય તો કારખાનાં ચલાવવું મુશ્કેલ બની જાય છે. હાલની પરિસ્થિતિમાં મોરબીના ઘણા કારખાનાં ગેસના અભાવે ઉત્પાદન બંધ કરવાની સ્થિતિમાં આવી ગયા છે.
૧૦૦ જેટલા કારખાનાં પહેલેથી બંધ
ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા સૂત્રો મુજબ અત્યાર સુધીમાં અંદાજે ૧૦૦ જેટલા સિરામિક એકમો બંધ થઈ ચૂક્યા છે. ગેસની અછત અને વધતા ખર્ચને કારણે ઘણા ઉદ્યોગપતિઓએ અસ્થાયી રીતે ઉત્પાદન બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો વધુ કારખાનાં બંધ થવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
૫,૦૦૦ શ્રમિકોએ ગુમાવી રોજગારી
કારખાનાં બંધ થતા તેની સીધી અસર શ્રમિકો પર પડી રહી છે. અત્યાર સુધીમાં લગભગ ૫,૦૦૦ જેટલા શ્રમિકોએ પોતાની રોજગારી ગુમાવી છે.મોરબીમાં કામ કરતા મોટા ભાગના શ્રમિકો અન્ય રાજ્યોમાંથી આવેલા હોય છે. તેઓ પોતાના પરિવારનું ગુજરાન આ ઉદ્યોગ પર જ ચલાવે છે. કારખાનાં બંધ થતા તેઓ આર્થિક સંકટમાં મુકાઈ ગયા છે.જો પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ બને તો હજારો વધુ શ્રમિકો બેરોજગાર થઈ શકે છે.
ગેસ પુરવઠો માત્ર ૫૦ ટકા
સિરામિક એસોસીએશનના પ્રમુખ મનોજ એરવાડિયાએ જણાવ્યું છે કે હાલ ગુજરાત ગેસ તરફથી માત્ર ૫૦ ટકા જેટલો જ ગેસ પુરવઠો મળી રહ્યો છે. આ પુરવઠા સાથે બધા કારખાનાં ચલાવવું શક્ય નથી.ઉદ્યોગપતિઓએ સરકારને વિનંતી કરી છે કે ગેસ પુરવઠો વધારવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં આવે.
આગામી ૧૦ દિવસ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ
ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા પ્રતિનિધિઓનું કહેવું છે કે આગામી ૧૦ દિવસ મોરબીના સિરામિક ઉદ્યોગ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો આ સમયગાળા દરમિયાન પરિસ્થિતિમાં સુધારો નહીં થાય તો ઉદ્યોગને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે.મનોજ એરવાડિયાના જણાવ્યા અનુસાર જો ગેસ પુરવઠો સામાન્ય સ્થિતિમાં નહીં આવે તો મોરબીના તમામ ૧,૧૦૦ સિરામિક એકમોને તાળા મારવાની નોબત આવી શકે છે.
૧૦ લાખ લોકોની રોજીરોટી જોખમમાં
મોરબીનો સિરામિક ઉદ્યોગ માત્ર કારખાનાં સુધી મર્યાદિત નથી. આ ઉદ્યોગ સાથે ટ્રાન્સપોર્ટ, પેકેજિંગ, વેપાર, કાચામાલ સપ્લાય અને અનેક નાના ઉદ્યોગો જોડાયેલા છે.અંદાજે ૧૦ લાખ લોકો સીધા અથવા આડકતરી રીતે આ ઉદ્યોગ પર નિર્ભર છે. જો કારખાનાં બંધ થાય તો આ તમામ લોકોની રોજીરોટી પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
નિકાસ પર પણ અસર
મોરબીમાંથી મોટા પ્રમાણમાં સિરામિક ટાઇલ્સ અને અન્ય ઉત્પાદનો વિદેશોમાં નિકાસ થાય છે. ગેસની અછતને કારણે ઉત્પાદન ઘટશે તો નિકાસ પર પણ અસર પડશે.આથી ભારતના વિદેશી વેપાર પર પણ તેની અસર પડી શકે છે.
ઉદ્યોગપતિઓની ચિંતા
મોરબીના ઉદ્યોગપતિઓ હાલ ભારે ચિંતામાં છે. ઘણા ઉદ્યોગપતિઓએ જણાવ્યું છે કે જો આ પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો તેમને મોટું આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડશે.ઘણા કારખાનાંમાં પહેલેથી જ ઓર્ડર પેન્ડિંગ છે. જો સમયસર ઉત્પાદન નહીં થાય તો વિદેશી ગ્રાહકો અન્ય દેશોમાંથી માલ ખરીદવાનું પસંદ કરી શકે છે.
સરકાર તરફથી સહાયની માંગ
સિરામિક ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા સંસ્થાઓએ રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારને આ પરિસ્થિતિ અંગે ધ્યાન આપવા વિનંતી કરી છે. ઉદ્યોગપતિઓએ ગેસ પુરવઠો વધારવા અને ઉદ્યોગને બચાવવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવાની માંગ કરી છે.તેઓએ જણાવ્યું છે કે મોરબીનો સિરામિક ઉદ્યોગ ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિ માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે અને તેને બચાવવા માટે સરકારનો સહયોગ જરૂરી છે.
સમાપન
મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા યુદ્ધજન્ય તણાવની અસર હવે ભારતના ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં પણ જોવા મળી રહી છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુસ પર અવરજવર પર પડેલી અસરને કારણે ગેસ પુરવઠામાં અછત સર્જાઈ છે, જેના કારણે મોરબીના સિરામિક ઉદ્યોગ પર ગંભીર સંકટ ઊભું થયું છે.હાલ સુધીમાં લગભગ ૧૦૦ કારખાનાં બંધ થઈ ચૂક્યા છે અને હજારો શ્રમિકો બેરોજગાર બન્યા છે. જો આગામી દિવસોમાં પરિસ્થિતિમાં સુધારો નહીં થાય તો સમગ્ર ઉદ્યોગ માટે ગંભીર પડકાર ઊભો થઈ શકે છે.આથી હવે સૌની નજર સરકાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિ પર છે કે આગામી દિવસોમાં શું ફેરફાર થાય છે અને મોરબીના સિરામિક ઉદ્યોગને આ સંકટમાંથી કેવી રીતે બહાર કાઢવામાં આવે છે.
