લગ્ન નોંધણી પ્રક્રિયામાં મોટો સુધારો : ગુજરાત સરકારનો નિયમોમાં ફેરફારનો નિર્ણય, સૂચનો મંગાવાયા – ‘પ્રેમને બદનામ કરનારાઓ સામે કડક પગલા’.

ગુજરાત રાજ્યમાં લગ્ન નોંધણી પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક, કાયદેસર અને વ્યવસ્થિત બનાવવા માટે રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. હાલ અમલમાં રહેલી પ્રક્રિયામાં આવતી તકલીફો, નકલી દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ, બિનકાયદેસર લગ્ન નોંધણી અને ઓળખ છુપાવી લગ્ન કરવાના કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને નિયમોમાં ફેરફાર કરવાની દિશામાં સરકાર આગળ વધી છે. રાજ્ય સરકારે પ્રસ્તાવિત સુધારા અંગે જનતાથી વાંધા અને સૂચનો મંગાવ્યા છે, જેથી આખી પ્રક્રિયા વધુ મજબૂત અને વિશ્વસનીય બની શકે.

આ મુદ્દે રાજ્યના ગૃહમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ કડક વલણ વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું હતું કે “પ્રેમના પવિત્ર શબ્દને બદનામ કરનારાઓ સામે સરકાર કડક પગલાં લેવા કટિબદ્ધ છે. કાયદાની આડમાં કોઈ પણ પ્રકારની છેતરપીંડી સહન કરવામાં નહીં આવે.”

લગ્ન નોંધણી પ્રક્રિયામાં હાલની ખામીઓ

રાજ્ય સરકારના ધ્યાનમાં આવ્યું હતું કે લગ્ન નોંધણી દરમિયાન ઘણીવાર જરૂરી ચકાસણી વગર પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવી જાય છે. કેટલાક કેસોમાં ઓળખ છુપાવીને, ખોટા દસ્તાવેજો રજૂ કરીને અથવા અન્ય નામે લગ્ન નોંધાવી દેવાના બનાવો સામે આવ્યા છે.

ખાસ કરીને શહેર વિસ્તારોમાં અને આંતરજાતીય અથવા આંતરધર્મીય લગ્નોમાં દસ્તાવેજોની યોગ્ય તપાસ ન થવાને કારણે વિવાદો સર્જાતા હતા. કેટલાક કેસોમાં લગ્ન પછી ઓળખ છુપાવવાનો મુદ્દો બહાર આવતા પરિવાર અને સમાજમાં તણાવ ઊભો થતો હતો.

આવા બનાવોને રોકવા માટે સરકારે સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સુધારા કરવાની જરૂરિયાત અનુભવી.

સરકાર દ્વારા સૂચિત મુખ્ય સુધારા

પ્રસ્તાવિત સુધારાઓ અનુસાર લગ્ન નોંધણી માટે નીચેના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવશે:

1. ઓળખ અને દસ્તાવેજોની કડક ચકાસણી

લગ્ન નોંધણી પહેલાં વર અને કન્યાની ઓળખના મૂળ દસ્તાવેજોનું સત્યાપન ફરજિયાત બનાવવાની યોજના છે. આધાર કાર્ડ, જન્મ તારીખનો પુરાવો, સરનામાની પુષ્ટિ સહિત તમામ માહિતીની ડિજિટલ ચકાસણી કરવામાં આવશે.

2. પૂર્વ જાહેરનામું (Notice Period) મજબૂત બનાવવું

લગ્ન નોંધણી માટે અરજી કર્યા બાદ જાહેરનામું ફરજિયાત સમયગાળા માટે પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવશે જેથી કોઈ વાંધો હોય તો તે નોંધાવી શકાય.

3. સાક્ષીઓની વિશ્વસનીયતા

લગ્ન નોંધણી સમયે હાજર રહેનારા સાક્ષીઓની ઓળખ પણ ચકાસવામાં આવશે અને તેમની વિગતો રેકોર્ડમાં લેવામાં આવશે.

4. ડિજિટલ રેકોર્ડ સિસ્ટમ

સમગ્ર પ્રક્રિયાને ઓનલાઈન અને ડિજિટલ બનાવવાની યોજના છે જેથી ખોટા દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ મુશ્કેલ બને અને પારદર્શિતા વધે.

5. કાયદેસર કાર્યવાહી માટે સ્પષ્ટ જોગવાઈ

ખોટી માહિતી આપીને લગ્ન નોંધાવનારાઓ સામે ફોજદારી કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ વધુ કડક બનાવાશે.

જનતાથી વાંધા-સૂચનો મંગાવાયા

સરકારે આ સુધારા અમલમાં મુકતા પહેલા નાગરિકો, કાયદા નિષ્ણાતો, સામાજિક સંસ્થાઓ અને ધાર્મિક આગેવાનો પાસેથી સૂચનો મંગાવ્યા છે. રાજ્ય સરકારનો ઉદ્દેશ્ય છે કે દરેક વર્ગને વિશ્વાસમાં લઈને પારદર્શક અને સંતુલિત કાયદાકીય માળખું તૈયાર કરવામાં આવે.

નિષ્ણાતોના મતે, આવી પ્રક્રિયા લોકશાહી પદ્ધતિને મજબૂત બનાવે છે અને કાયદા અમલમાં આવતાં પહેલા તેમાં રહેલી ખામીઓ દૂર કરવાની તક આપે છે.

‘લવ જેહાદ’ મુદ્દે સરકારનું કડક વલણ

ગૃહમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ જણાવ્યું હતું કે પ્રેમના નામે છેતરપીંડી, ઓળખ છુપાવી લગ્ન કરવું અથવા બળજબરીથી સંબંધ બાંધવાનો પ્રયાસ કરનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી થશે.

તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે:

• કાયદેસર અને સંમતિથી થતા લગ્ન સામે સરકારનો કોઈ વિરોધ નથી

• પરંતુ ખોટી ઓળખ, દબાણ અથવા છેતરપીંડીથી થતા લગ્ન સહન કરવામાં નહીં આવે

• મહિલાઓની સુરક્ષા રાજ્ય સરકારની પ્રથમ પ્રાથમિકતા છે

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે આવી ઘટનાઓમાં સંડોવાયેલા લોકો સામે કડક કાયદેસર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે અને પોલીસને સ્પષ્ટ સૂચના આપવામાં આવી છે.

મહિલા સુરક્ષા અને કાયદાકીય સુરક્ષા મજબૂત કરવાની દિશા

આ સુધારાનો મુખ્ય હેતુ મહિલાઓને છેતરપીંડીથી બચાવવાનો છે. ઘણીવાર ખોટી ઓળખ આપી લગ્ન કરીને બાદમાં મહિલાઓને છોડી દેવાના બનાવો સામે આવતા હતા.

નવી પ્રક્રિયામાં:

• લગ્ન પહેલાં ઓળખની પુષ્ટિ

• પરિવારની જાણ

• કાયદેસર નોંધણી

• અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી

થવાથી મહિલાઓને વધુ સુરક્ષા મળશે.

કાયદા નિષ્ણાતો અને સમાજનો પ્રતિસાદ

કાયદા નિષ્ણાતોના મતે, જો સુધારા યોગ્ય રીતે અમલમાં મુકાય તો નકલી દસ્તાવેજો દ્વારા થતી છેતરપીંડીમાં ઘટાડો થશે. ડિજિટલ સિસ્ટમના કારણે ભવિષ્યમાં કોઈ પણ વિવાદ થાય તો સરળતાથી રેકોર્ડ તપાસી શકાય.

સામાજિક સંસ્થાઓએ પણ આ નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું છે, પરંતુ સાથે સાથે જણાવ્યું છે કે પ્રક્રિયા સરળ રહેવી જોઈએ જેથી કાયદેસર લગ્ન કરનાર લોકોને અનાવશ્યક મુશ્કેલી ન પડે.

આંતરધર્મીય અને આંતરજાતીય લગ્ન અંગે સ્પષ્ટતા

સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સુધારા કોઈ ખાસ સમુદાય અથવા લગ્નના પ્રકારને ધ્યાનમાં રાખીને નથી. તમામ લગ્ન માટે એકસરખી પ્રક્રિયા લાગુ પડશે.

સરકારનું કહેવું છે કે કાયદેસર રીતે, સંમતિથી અને પારદર્શક રીતે થતા લગ્નને સંપૂર્ણ સુરક્ષા આપવામાં આવશે.

ડિજિટલ ગવર્નન્સ તરફ એક પગલું

લગ્ન નોંધણી પ્રક્રિયાને ઓનલાઈન બનાવવાથી:

• ભ્રષ્ટાચાર ઘટશે

• સમય બચશે

• દસ્તાવેજોની સચોટતા રહેશે

• અને નાગરિકોને સરળ સેવા મળશે

આ પહેલ રાજ્યના ડિજિટલ ગવર્નન્સ મોડેલને પણ મજબૂત બનાવશે.

આગામી પ્રક્રિયા

હાલ સરકાર દ્વારા જાહેરનામું બહાર પાડી વાંધા અને સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યા છે. મળેલા પ્રતિસાદના આધારે અંતિમ ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવશે અને ત્યારબાદ નવા નિયમો અમલમાં મૂકવામાં આવશે.

નિષ્કર્ષ : પારદર્શિતા, સુરક્ષા અને કાયદેસર વ્યવસ્થા તરફ આગળ વધતું ગુજરાત

લગ્ન નોંધણી પ્રક્રિયામાં સુધારા કરવાનો ગુજરાત સરકારનો નિર્ણય રાજ્યમાં કાયદાકીય વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવશે. ઓળખની ચકાસણી, ડિજિટલ સિસ્ટમ અને કડક જોગવાઈઓથી છેતરપીંડીના કેસોમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે.

ગૃહમંત્રી હર્ષ સંઘવીના કડક નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પ્રેમના નામે કાયદાનો દુરુપયોગ કરનારાઓ સામે સરકાર સખત વલણ અપનાવશે, જ્યારે કાયદેસર અને સંમતિથી થતા લગ્નને સંપૂર્ણ સુરક્ષા આપવામાં આવશે.

આ સુધારા સાથે રાજ્યમાં પારદર્શક, સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય લગ્ન નોંધણી પ્રણાલી સ્થાપિત થવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરાયું છે.