વિકાસ સામે વાવેતરનો સંઘર્ષ: દ્વારકાના વસઈ ગામે એરપોર્ટ સર્વે શરૂ થતાં ખેડૂતોએ ફૂંક્યો બળવો, SDMને આવેદનપત્ર આપી ચેતવણી

યાત્રાધામ દ્વારકામાં હવાઈ વિકાસની તૈયારી, પરંતુ જમીન બચાવવા ખેડૂતો રસ્તા પર

ગુજરાતના પવિત્ર યાત્રાધામ દ્વારકા–બેટ દ્વારકા–નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગને હવાઈ માર્ગે જોડવાની રાજ્ય સરકારની મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજના હવે ગંભીર વિવાદના કેન્દ્રમાં આવી ગઈ છે. યાત્રાધામ દ્વારકામાં વધતા પ્રવાસનને વેગ આપવા માટે વસઈ, મેવાસા, ગઢેચી અને કલ્યાણપુર વિસ્તારની ૮૦૦ એકરથી વધુ જમીન પર એરપોર્ટ બનાવવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટ માટે તાજેતરમાં પ્રાથમિક સર્વે કામગીરી શરૂ થતાં જ સ્થાનિક ખેડૂતોમાં ભારે રોષ ફાટી નીકળ્યો છે.

રોષે ભરાયેલા ખેડૂતો મોટી સંખ્યામાં એકત્ર થઈ SDM દ્વારકા કચેરીએ પહોંચ્યા અને સરકાર સામે પોતાનો કડક વિરોધ નોંધાવતા આવેદનપત્ર આપ્યું. ખેડૂતોનો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે સરકાર વિકાસના નામે તેમની ફળદ્રુપ ખેતી જમીન છીનવી લેવા જઈ રહી છે, જેના કારણે હજારો પરિવારોની રોજીરોટી જોખમમાં મુકાઈ જશે.

દ્વારકાનો પ્રવાસન વિકાસ અને એરપોર્ટ યોજના

દ્વારકા ભારતના ચાર ધામોમાંનું એક છે. દર વર્ષે—

• લાખો શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારકા દર્શન માટે આવે છે

• નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, બેટ દ્વારકા જેવા સ્થળોએ ભારે ભીડ રહે છે

• રોડ અને રેલ માર્ગ પર ભાર વધી રહ્યો છે

આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દ્વારકાને હવાઈ માર્ગે જોડવાની યોજના પર કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. અધિકારીઓ મુજબ, જો એરપોર્ટ બને તો—

• દેશ–વિદેશના પ્રવાસીઓ સરળતાથી પહોંચી શકશે

• પ્રવાસન ઉદ્યોગને મોટો વેગ મળશે

• સ્થાનિક રોજગારી વધશે

પરંતુ સરકારના આ વિકાસના દાવા સામે સ્થાનિક ખેડૂતોની વેદના અને ભય અલગ જ ચિત્ર રજૂ કરે છે.

૮૦૦ એકર જમીન પસંદ: કયા ગામો અસરગ્રસ્ત?

પ્રસ્તાવિત એરપોર્ટ પ્રોજેક્ટ માટે—

• વસઈ

• મેવાસા

• ગઢેચી

• કલ્યાણપુર

આ ચાર ગામોની મળીને ૮૦૦ એકરથી વધુ ખેતીલાયક જમીનની પસંદગી કરવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે.

ખેડૂતોનું કહેવું છે કે—

“આ વિસ્તાર દ્વારકા તાલુકાની ખેતીની રીઢ સમાન છે.”

અહીંની જમીન ફળદ્રુપ છે, પાણી સારા છે અને વર્ષોથી ખેતી પર આધારિત જીવન ચાલે છે.

પ્રાથમિક સર્વે શરૂ થતાં જ ઉગ્ર વિરોધ

જેમજ પ્રાથમિક સર્વે માટે અધિકારીઓ અને એજન્સીઓ ગામ વિસ્તારમાં પ્રવેશી, તેમ સ્થાનિક ખેડૂતો એકઠા થવા લાગ્યા.

• ટ્રેક્ટર પર બેનરો

• હાથમાં પ્લેકાર્ડ

• સરકાર વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર

ખેડૂતોએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું—

“જમીન નહીં આપીએ, એરપોર્ટ નહીં થવા દઈએ.”

SDM દ્વારકાને આવેદનપત્ર: શું માંગણીઓ છે?

ખેડૂતો દ્વારા SDM દ્વારકાને આપવામાં આવેલા આવેદનપત્રમાં મુખ્ય માંગણીઓ આ મુજબ છે—

1. એરપોર્ટ માટેની સર્વે કામગીરી તાત્કાલિક બંધ કરવી

2. ખેડૂતોની સંમતિ વગર કોઈ જમીન સંપાદન ન કરવું

3. ફળદ્રુપ ખેતી જમીનને વિકાસથી બચાવવી

4. જો પ્રોજેક્ટ અનિવાર્ય હોય તો વૈકલ્પિક બિનખેતી જમીન શોધવી

ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વિકાસ જો ગ્રામ્ય જનજીવનને બરબાદ કરે, તો એવો વિકાસ સ્વીકાર્ય નથી.

ખેડૂત આગેવાન સોમા નાંગેશનો બાઈટ

આંદોલન દરમિયાન ખેડૂત આગેવાન સોમા નાંગેશે સ્પષ્ટ અને તીવ્ર શબ્દોમાં સરકાર સામે પોતાનો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો.

બાઈટ – સોમા નાંગેશ (ખેડૂત આગેવાન):

“વસઈ અને આસપાસનો આખો વિસ્તાર ફળદ્રુપ છે. અહીં પાણી સારા છે, ખેતી પર હજારો પરિવારો જીવે છે. જો અહીં એરપોર્ટ બનશે તો હજારો ખેડૂત બેરોજગાર બનશે. અમે અભણ અને સામાન્ય ખેડૂત છીએ, અમારા પર સામાજિક રીતે પણ ભારે આડઅસર પડશે. સરકાર જો અમને સાંભળશે નહીં તો અમે આંદોલન વધુ ઉગ્ર બનાવશું.”

ખેડૂતોના મુખ્ય ભય અને વાંધાઓ

1️⃣ રોજગારનો પ્રશ્ન

ખેડૂતો કહે છે કે તેમની પાસે ખેતી સિવાય કોઈ વિકલ્પ નથી. જમીન ગઈ એટલે—

• રોજગારી જશે

• શહેરોમાં મજૂરી કરવા મજબૂર થવું પડશે

2️⃣ સામાજિક આડઅસર

અભણ અને ગામડાંના લોકો માટે શહેર જીવન સહેલું નથી. જમીન છીનવાતાં—

• પરિવાર તૂટશે

• સામાજિક અસંતુલન ઊભું થશે

3️⃣ ખેતી પર દ્વારકાનો આધાર

દ્વારકા તાલુકાની ખેતી મોટા પ્રમાણમાં આ વિસ્તાર પર આધારિત છે. એરપોર્ટથી—

• સ્થાનિક ખાદ્ય ઉત્પાદન પર અસર

• પાણી સંસાધનો પર દબાણ

વિકાસ વિરુદ્ધ નથી, વિનાશ વિરુદ્ધ છીએ

ખેડૂતો સ્પષ્ટ કહે છે કે—

“અમે વિકાસના વિરોધી નથી, પરંતુ અમારા વિનાશના વિરોધી છીએ.”

તેમનો દાવો છે કે—

• પ્રવાસન વિકાસ માટે અન્ય બિનખેતી જમીન ઉપલબ્ધ છે

• સરકાર ખેડૂતો સાથે ચર્ચા કર્યા વગર નિર્ણય લઈ રહી છે

પ્રશાસન શું કહે છે?

હાલ તબક્કે પ્રશાસન તરફથી સત્તાવાર નિવેદન મર્યાદિત છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે—

• હાલમાં માત્ર પ્રાથમિક સર્વે છે

• કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી

• તમામ પાસાઓનું મૂલ્યાંકન થશે

પરંતુ ખેડૂતો આ ખાતરીથી સંતોષ માનતા નથી.

આંદોલન આગળ વધશે?

ખેડૂતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે—

• જો સર્વે બંધ નહીં થાય

• જમીન સંપાદનની પ્રક્રિયા આગળ વધશે

તો તેઓ—

• કલેક્ટર કચેરી ઘેરાવ

• રોડ રોકો આંદોલન

• મોટા પાયે ખેડૂત સંમેલન

જવા જેવા પગલાં લેશે.

વિકાસ સામે પર્યાવરણ અને ખેતીનો પ્રશ્ન

આ એરપોર્ટ પ્રોજેક્ટ માત્ર જમીનનો મુદ્દો નથી, પરંતુ—

• પર્યાવરણ

• પાણી સ્તર

• ગ્રામ્ય જીવન

જેમા લાંબા ગાળાની અસર પડશે. નિષ્ણાતો પણ માને છે કે ફળદ્રુપ જમીન પર મોટા પ્રોજેક્ટ્સ લાંબા ગાળે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે.

નિષ્કર્ષ: વિકાસ કોના માટે?

દ્વારકાનો એરપોર્ટ પ્રોજેક્ટ વિકાસ અને વિવાદ વચ્ચે અટવાયો છે. એક તરફ પ્રવાસન અને આર્થિક વિકાસનો દાવો છે, તો બીજી તરફ હજારો ખેડૂતોની રોજીરોટી અને અસ્તિત્વનો પ્રશ્ન છે.

હવે જોવું રહ્યું કે—

• સરકાર ખેડૂતોની વાત સાંભળે છે કે નહીં

• વિકાસ અને ખેતી વચ્ચે સંતુલન સાધી શકાય છે કે નહીં

એક વાત ચોક્કસ છે—
વસઈ ગામના ખેડૂતો હવે શાંતિથી બેસવાના નથી.