વેરાવળથી ‘એક્સેસ પાસ’નો ઐતિહાસિક પ્રારંભ – ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારીને મંજૂરીથી ગુજરાતના મત્સ્યઉદ્યોગ અને નિકાસ ક્ષેત્રે નવા દ્વાર ખુલ્યા.

ગુજરાતના દરિયાકાંઠે વસતા લાખો માછીમારો માટે ઐતિહાસિક અને લાંબા સમયથી રાહ જોવાતી સકારાત્મક ખબર સામે આવી છે. ૨૦ ફેબ્રુઆરીના રોજ વેરાવળ ખાતે કેન્દ્રીય મંત્રીના હસ્તે ‘એક્સેસ પાસ’ યોજનાનો સત્તાવાર પ્રારંભ થવા જઈ રહ્યો છે. આ પહેલના અમલથી ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી માટે સત્તાવાર મંજૂરી પ્રાપ્ત થશે, જેના કારણે રાજ્યના મત્સ્યઉદ્યોગને નવા આયામ મળશે અને માછલી તથા દરિયાઈ ઉત્પાદનોની નિકાસમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

આ પહેલને માત્ર પ્રશાસનિક પગલું નહીં પરંતુ દરિયાકાંઠાના આર્થિક વિકાસ સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતી ઐતિહાસિક ઘટના તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. વર્ષોથી માછીમારો ઊંડા સમુદ્રમાં જવા માટે જરૂરી પરવાનગી, ટેકનિકલ સુવિધા અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ માટે માગણી કરતા હતા. હવે આ યોજના દ્વારા તે માંગણીઓને વ્યાવહારિક સ્વરૂપ મળવા જઈ રહ્યું છે.

ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારીને મળશે કાનૂની મંજૂરી

હાલ સુધી ઘણા માછીમારો દરિયાકાંઠા નજીકના વિસ્તારોમાં જ માછીમારી કરતા હતા, જેના કારણે માછલીના જથ્થા પર દબાણ વધતું હતું અને આવક મર્યાદિત રહેતી હતી. ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી માટે સત્તાવાર મંજૂરી ન હોવાને કારણે મોટા જથ્થામાં મળતી ઊંચી કિંમતની માછલીઓ સુધી પહોંચવું મુશ્કેલ બનતું હતું.

‘એક્સેસ પાસ’ યોજના દ્વારા હવે માછીમારોને નિયંત્રિત અને સુરક્ષિત રીતે ઊંડા સમુદ્રમાં જવાની મંજૂરી મળશે. આથી:

• વધુ પ્રમાણમાં અને ઊંચી કિંમતની માછલીઓનો જથ્થો મળશે

• માછીમારોની આવકમાં વધારો થશે

• આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સ્પર્ધાત્મકતા વધશે

• દરિયાઈ સંસાધનોનો વૈજ્ઞાનિક ઉપયોગ શક્ય બનશે

આ યોજના સાથે દરિયાઈ સંસાધનોના સંરક્ષણને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે જેથી અતિશય શિકારથી પર્યાવરણને નુકસાન ન થાય.

મત્સ્યઉદ્યોગને મળશે નવો વેગ

ગુજરાત દેશના અગ્રણી માછીમારી રાજ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે. વેરાવળ, પોરબંદર, ઓખા, માંગરોળ અને જાફરાબાદ જેવા બંદરોમાંથી મોટા પાયે માછલીનો વેપાર થાય છે. ‘એક્સેસ પાસ’ લાગુ થતાં:

• ડીપ-સી ફિશિંગ માટે આધુનિક બોટનો ઉપયોગ વધશે

• ઠંડા સંગ્રહ (કોલ્ડ સ્ટોરેજ) અને પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગનો વિકાસ થશે

• સ્થાનિક સ્તરે રોજગારીના નવા અવસર ઊભા થશે

• માછીમારોને વધુ નફાકારક પ્રજાતિઓનો લાભ મળશે

મત્સ્યઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા બરફ ફેક્ટરી, પેકેજિંગ, ટ્રાન્સપોર્ટ અને નિકાસ ક્ષેત્રે પણ સકારાત્મક અસર જોવા મળશે.

નિકાસ ક્ષેત્રે મોટા અવસર

ભારત દરિયાઈ ઉત્પાદનોની નિકાસમાં વિશ્વમાં અગત્યનું સ્થાન ધરાવે છે. ગુજરાતમાંથી ઝીંગા, સૂરમાઈ, બોમ્બીલ, કાંકડા સહિત અનેક પ્રજાતિઓ વિદેશમાં મોકલવામાં આવે છે. ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારીથી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા અને મોટા કદના માછલીઓના જથ્થા મળતા:

• નિકાસમાં વધારો થશે

• વિદેશી ચલણની આવક વધશે

• પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સને સતત કાચો માલ મળશે

• આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તા ધોરણો પૂરા કરવાનું સરળ બનશે

વિશ્વ બજારમાં ભારતીય દરિયાઈ ઉત્પાદનોની માંગ સતત વધી રહી છે, ત્યારે આ યોજના નિકાસકારો માટે સોનેરી તક સાબિત થઈ શકે છે.

માછીમારો માટે સુરક્ષા અને ટેકનોલોજી

ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી સાથે સુરક્ષાનો પ્રશ્ન અત્યંત મહત્વનો છે. ‘એક્સેસ પાસ’ સાથે:

• GPS આધારિત ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ

• સંચાર માટે આધુનિક સાધનો

• હવામાનની પૂર્વચેતવણી

• બચાવ અને રાહત વ્યવસ્થા

આવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. આથી દરિયામાં અકસ્માત કે હવામાન બદલાવની સ્થિતિમાં તરત મદદ મળી શકશે.

તાલીમ અને આધુનિક સાધનો

માછીમારોને ડીપ-સી ફિશિંગ માટે ખાસ તાલીમ આપવામાં આવશે. તેમાં:

• આધુનિક જાળનો ઉપયોગ

• માછલીની પ્રજાતિ ઓળખ

• સંગ્રહ અને હેન્ડલિંગની પદ્ધતિ

• ઇંધણ બચત તકનીકો

આ તાલીમથી ઉત્પાદનક્ષમતા વધશે અને ખર્ચમાં ઘટાડો થશે.

યુવા માછીમારો માટે નવા અવસર

આ યોજના યુવા પેઢીને મત્સ્યઉદ્યોગ તરફ આકર્ષિત કરશે. ટેકનોલોજી આધારિત માછીમારી, પ્રોસેસિંગ અને માર્કેટિંગમાં નવા સ્ટાર્ટઅપ અવસર ઊભા થશે. સરકાર દ્વારા લોન, સબસિડી અને સાધનસામગ્રી માટે સહાય મળવાથી યુવાનો માટે સ્વરોજગારના માર્ગ ખુલશે.

પર્યાવરણ અને સંસાધન સંરક્ષણ

ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી માટે નિયંત્રિત પરવાનગી આપવામાં આવશે જેથી:

• દરિયાઈ પર્યાવરણનું સંતુલન જળવાય

• અતિશય શિકાર અટકે

• પ્રજનન સમય દરમિયાન પ્રતિબંધ અમલમાં રહે

• વૈજ્ઞાનિક સર્વેના આધારે ક્વોટા નક્કી થાય

આ પગલાંથી લાંબા ગાળે માછીમારી ટકાઉ બની રહેશે.

વેરાવળ બનશે કેન્દ્રબિંદુ

વેરાવળ બંદર ગુજરાતના સૌથી મોટા માછીમારી કેન્દ્રોમાંનું એક છે. અહીંથી ‘એક્સેસ પાસ’નો પ્રારંભ થવો એ પ્રતીકાત્મક રીતે સમગ્ર રાજ્યના માછીમારો માટે ગૌરવની બાબત છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન:

• આધુનિક સુવિધાઓનું લોકાર્પણ

• માછીમારો સાથે સીધી ચર્ચા

• લાભાર્થીઓને પાસ વિતરણ

જેમના માધ્યમથી યોજનાનો પ્રારંભ કરવામાં આવશે.

સરકારનો દ્રઢ સંકલ્પ

કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા મત્સ્યઉદ્યોગને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. ‘બ્લુ ઇકોનોમી’ના દ્રષ્ટિકોણથી દરિયાઈ સંસાધનોનો ઉપયોગ કરીને આર્થિક વિકાસ સાધવાનો પ્રયાસ છે. આ યોજના તેના માટે મહત્વપૂર્ણ કડી સાબિત થશે.

આર્થિક અસર

આ યોજનાથી:

• માછીમારોની આવકમાં નોંધપાત્ર વધારો

• ગ્રામ્ય દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં તેજી

• નિકાસ આવકમાં વૃદ્ધિ

• સંકળાયેલા ઉદ્યોગોમાં રોજગારી

આવી બહુવિધ અસર જોવા મળશે.

માછીમારોમાં ખુશીની લાગણી

યોજનાની જાહેરાત બાદ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ખુશીનું માહોલ જોવા મળી રહ્યું છે. ઘણા માછીમારો આને તેમની આવકમાં પરિવર્તન લાવનાર પગલું ગણાવી રહ્યા છે. લાંબા સમયથી ઊંડા સમુદ્રમાં જવાની રાહ જોતા માછીમારો હવે વધુ આશાવાદી બન્યા છે.

પડકારો અને તૈયારી

યોજનાના અમલ સાથે કેટલાક પડકારો પણ રહેશે:

• આધુનિક બોટ અને સાધનોનો ખર્ચ

• તાલીમની જરૂરિયાત

• ઇંધણ ખર્ચ

• આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું પાલન

પરંતુ સરકાર દ્વારા સબસિડી, તાલીમ અને નાણાકીય સહાયથી આ પડકારોને પહોંચી વળવાની યોજના છે.

ભવિષ્યની દિશા

‘એક્સેસ પાસ’ માત્ર પરવાનગી નહીં પરંતુ સમગ્ર મત્સ્યઉદ્યોગ માટે પરિવર્તનનો માર્ગ છે. આગામી સમયમાં:

• ડીપ-સી ફિશિંગ ક્લસ્ટર

• મેગા ફિશ પ્રોસેસિંગ પાર્ક

• નિકાસ હબ

• આધુનિક બંદર સુવિધાઓ

જેમના વિકાસથી ગુજરાત દેશના મત્સ્યઉદ્યોગમાં અગ્રણી સ્થાન વધુ મજબૂત બનાવશે.

સમાપન

વેરાવળથી શરૂ થતી ‘એક્સેસ પાસ’ યોજના દરિયાકાંઠાના લાખો માછીમારો માટે આશાની નવી કિરણ છે. ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારીની મંજૂરીથી માત્ર આવકમાં વધારો નહીં પરંતુ સમગ્ર અર્થતંત્રને ગતિ મળશે. નિકાસ, રોજગારી, ટેકનોલોજી અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ – ચારેય દિશામાં સંતુલિત વિકાસનો માર્ગ ખુલશે.

આ પહેલ ‘બ્લુ ઇકોનોમી’ના સ્વપ્નને સાકાર કરવા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થશે અને ગુજરાતના દરિયાકાંઠાને વિકાસના નવા શિખરો સુધી પહોંચાડશે.