દેશમાં મહિલાઓના આરોગ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી સર્વાઇકલ કૅન્સર સામેની લડતમાં હવે મોટું પગલું ભરવામાં આવી રહ્યું છે. હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ (HPV) સામે રક્ષણ આપવા માટે કેન્દ્ર સરકાર આવતી કાલથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે ખાસ વૅક્સિનેશન કૅમ્પેન શરૂ કરી રહી છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી રાજસ્થાનના અજમેરમાંથી આ અભિયાનનો પ્રારંભ કરશે.
આ ઝુંબેશનો મુખ્ય હેતુ કિશોરીઓને સમયસર રક્ષણ આપીને ભવિષ્યમાં સર્વાઇકલ કૅન્સરના કેસોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવાનો છે. સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ આ કાર્યક્રમ દેશવ્યાપી તબક્કાવાર રીતે અમલમાં મુકવામાં આવશે.
સર્વાઇકલ કૅન્સરઃ મહિલાઓમાં વધતી ગંભીર સમસ્યા
ભારતમાં મહિલાઓમાં જોવા મળતા કૅન્સરમાં સર્વાઇકલ કૅન્સરનું પ્રમાણ ઊંચું છે. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને અર્ધશહેરી વિસ્તારોમાં સ્ક્રીનિંગના અભાવ, આરોગ્ય અંગે અજાણતા અને સમયસર સારવાર ન મળવાને કારણે મૃત્યુદર વધુ જોવા મળે છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)ના અંદાજ મુજબ
-
ભારતમાં દર વર્ષે લાખો મહિલાઓ સર્વાઇકલ કૅન્સરથી પીડાય છે
-
સમયસર વૅક્સિનેશન અને સ્ક્રીનિંગથી આ રોગને મોટાપાયે અટકાવી શકાય છે
HPV વાયરસના કેટલાક પ્રકારો સર્વાઇકલ કૅન્સરનું મુખ્ય કારણ ગણાય છે. તેથી HPV વૅક્સિનને પ્રિવેન્શન માટે અત્યંત અસરકારક માનવામાં આવે છે.
કોને મળશે HPV વૅક્સિન?
કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયની માર્ગદર્શિકા મુજબ
-
૧૪ વર્ષની તમામ છોકરીઓ
-
આગામી ૯૦ દિવસમાં ૧૫ વર્ષની થનારી છોકરીઓ
આ વૅક્સિન માટે લાયક ગણાશે.
શરૂઆતના ૯૦ દિવસ સુધી ઇન્ટેન્સિવ ડ્રાઇવ ચલાવવામાં આવશે જેમાં દરરોજ વૅક્સિન આપવામાં આવશે. ત્યારબાદ આ વૅક્સિનેશન નિયમિત ઇમ્યુનાઇઝેશન કાર્યક્રમમાં સમાવેશ થશે.
૩૦,૦૦૦થી વધુ સેન્ટરો પર ઉપલબ્ધ રહેશે વૅક્સિન
દેશભરમાં
-
કોલ્ડ ચેઇન સુવિધાવાળા
-
ટ્રેઇન્ડ સ્ટાફ ધરાવતા
લગભગ ૩૦,૦૦૦ સરકારી ઇમ્યુનાઇઝેશન સેન્ટરો પર HPV વૅક્સિન આપવામાં આવશે.
રાજસ્થાનમાં જ લગભગ ૧૦૦૦ વૅક્સિનેશન પોઇન્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાંથી આ અભિયાનની શરૂઆત થશે.
પેરન્ટ્સની લેખિત મંજૂરી અનિવાર્ય
આ વૅક્સિન સામાન્ય બાળ વૅક્સિનથી અલગ છે.
HPV વૅક્સિન માટે
-
માતા-પિતા અથવા ગાર્ડિયનની લેખિત મંજૂરી
અનિવાર્ય રાખવામાં આવી છે.
મંજૂરી મેળવવા માટે
-
U-Win ઍપ
અથવા -
લેખિત ફોર્મ
બન્ને વિકલ્પ ઉપલબ્ધ રહેશે.
સરકારનો ઉદ્દેશ પારદર્શિતા અને જાગૃતિ સાથે વૅક્સિનેશન કરાવવાનો છે.
U-Win ઍપની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા
HPV વૅક્સિનેશન માટે ડિજિટલ ટ્રેકિંગ કરવામાં આવશે.
U-Win ઍપ દ્વારા
-
રજીસ્ટ્રેશન
-
મંજૂરી
-
વૅક્સિન ડોઝની માહિતી
-
રિમાઇન્ડર
આ બધું સરળતાથી મેનેજ કરી શકાશે.
આ સિસ્ટમથી
-
ડુપ્લિકેટ રેકોર્ડ અટકશે
-
વૅક્સિન કવરેજનું રિયલ ટાઇમ મોનિટરિંગ થશે.
કેમ જરૂરી છે HPV વૅક્સિન?
HPV વાયરસ મુખ્યત્વે
-
ચામડી-સંપર્ક
-
યૌન સંબંધ
દ્વારા ફેલાય છે.
આ વાયરસ લાંબા ગાળે
-
સર્વાઇકલ કૅન્સર
-
જનિટલ વૉર્ટ્સ
જવાં રોગોનું કારણ બની શકે છે.
ટીનેજ વયે વૅક્સિન આપવાથી શરીરમાં રક્ષણાત્મક એન્ટીબૉડીઝ વિકસે છે જે ભવિષ્યમાં ઇન્ફેક્શન સામે બચાવે છે.
નિષ્ણાતો શું કહે છે?
સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો મુજબ
-
HPV વૅક્સિન સુરક્ષિત છે
-
વૈશ્વિક સ્તરે કરોડો ડોઝ આપવામાં આવ્યા છે
-
સાઇડ ઇફેક્ટ્સ સામાન્ય અને તાત્કાલિક હોય છે
તેમનું માનવું છે કે
સમયસર વૅક્સિનેશનથી સર્વાઇકલ કૅન્સરના ૯૦% સુધી કેસ અટકાવી શકાય છે.
ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખાસ ધ્યાન
સરકાર ગ્રામ્ય અને પછાત વિસ્તારોમાં ખાસ જાગૃતિ અભિયાન ચલાવશે.
આ માટે
-
આશા વર્કર
-
આંગણવાડી કાર્યકર
-
શાળા આરોગ્ય કાર્યક્રમ
દ્વારા માતા-પિતાને સમજાવવામાં આવશે.
ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં સર્વાઇકલ કૅન્સરનો જોખમ વધુ હોવાથી વૅક્સિનેશન કવરેજ વધારવાનો ખાસ પ્રયાસ થશે.
સ્કૂલ આધારિત વૅક્સિનેશન
શાળા આધારિત અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવશે.
શાળાઓમાં
-
આરોગ્ય ટીમ
-
કાઉન્સેલિંગ સેશન
-
પેરન્ટ્સ મીટિંગ
દ્વારા જાગૃતિ ફેલાવવામાં આવશે.
આથી વધુ સંખ્યામાં છોકરીઓ સુધી પહોંચવું સરળ બનશે.
કોલ્ડ ચેઇન સિસ્ટમનું મજબૂત નેટવર્ક
HPV વૅક્સિનને નિશ્ચિત તાપમાનમાં જ રાખવાની જરૂર હોય છે.
તે માટે
-
કોલ્ડ સ્ટોરેજ
-
ટ્રાન્સપોર્ટેશન
-
તાપમાન મોનિટરિંગ
વાળી સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવી છે.
આથી વૅક્સિનની ગુણવત્તા જળવાઈ રહેશે.
આરોગ્ય કર્મચારીઓ માટે તાલીમ
આ અભિયાન માટે
-
ANM
-
નર્સ
-
મેડિકલ ઓફિસર
ને ખાસ તાલીમ આપવામાં આવી છે.
તેઓ
-
વૅક્સિન આપશે
-
સાઇડ ઇફેક્ટ્સ મોનિટર કરશે
-
પેરન્ટ્સને માર્ગદર્શન આપશે.
જાગૃતિ વિના સફળતા મુશ્કેલ
વિશેષજ્ઞોના મતે
વૅક્સિન જેટલું મહત્વપૂર્ણ છે
તેટલું જ જાગૃતિ પણ જરૂરી છે.
ઘણા વિસ્તારોમાં
-
HPV વિશે અજાણતા
-
ગેરમાન્યતાઓ
-
શંકા
હોવાને કારણે વૅક્સિન કવરેજ ઓછું રહે છે.
આ અભિયાન દ્વારા આ ભ્રમ દૂર કરવાનો પ્રયાસ થશે.
મહિલા આરોગ્ય માટે ઐતિહાસિક પગલું
આ ઝુંબેશને મહિલા આરોગ્ય માટે ઐતિહાસિક ગણવામાં આવી રહી છે.
સર્વાઇકલ કૅન્સર
-
પ્રિવેન્ટેબલ
-
ટ્રીટેબલ
છતાં જાગૃતિના અભાવે જીવલેણ બને છે.
HPV વૅક્સિનેશનથી ભવિષ્યમાં લાખો જીવ બચી શકે છે.
રાજ્ય સરકારોની ભૂમિકા
કેન્દ્ર સાથે રાજ્ય સરકારો પણ આ અભિયાનમાં સક્રિય ભાગ લેશે.
દરેક રાજ્યમાં
-
વૅક્સિનેશન પ્લાન
-
ડિસ્ટ્રિક્ટ માઇક્રોપ્લાન
-
મોનિટરિંગ સિસ્ટમ
તૈયાર કરવામાં આવી છે.
આગલા તબક્કામાં શું?
શરૂઆતમાં ૧૪–૧૫ વર્ષની છોકરીઓને આવરી લેવામાં આવશે.
ભવિષ્યમાં
-
વધુ વય જૂથ
-
છોકરાઓ
ને પણ સામેલ કરવાની શક્યતા નિષ્ણાતો દર્શાવી રહ્યા છે.
ઉપસંહાર
અજમેરથી શરૂ થનાર HPV વૅક્સિન ઝુંબેશ દેશના જાહેર આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે માઈલસ્ટોન સાબિત થઈ શકે છે. પેરન્ટ્સની લેખિત મંજૂરી, ડિજિટલ ટ્રેકિંગ, ટ્રેઇન્ડ સ્ટાફ અને વિશાળ નેટવર્ક સાથે આ અભિયાનને સફળ બનાવવા માટે સરકાર દ્વારા સંપૂર્ણ તૈયારીઓ કરવામાં આવી છે.
જો માતા-પિતા જાગૃત થઈ પોતાની દીકરીઓને સમયસર વૅક્સિન અપાવશે તો ભવિષ્યમાં સર્વાઇકલ કૅન્સર સામેનો સૌથી મજબૂત કિલ્લો ઉભો કરી શકાશે.
મહિલા આરોગ્ય સુરક્ષા તરફનો આ રાષ્ટ્રીય પ્રયાસ માત્ર વૅક્સિનેશન નહીં, પરંતુ સ્વસ્થ ભારત તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
