“સિમ બાઇન્ડિંગનો નવો યુગ: પહેલી માર્ચથી સિમ વગર બંધ થશે વૉટ્સઍપ સહિત તમામ મેસેજિંગ ઍપ – સાઇબર ફ્રોડ પર કડક ઘા”.

નવી દિલ્હી: દેશભરમાં મોબાઇલ યુઝર્સ માટે એક મોટો ડિજિટલ પરિવર્તનનો સમય આવી રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ્સ માટે ‘સિમ બાઇન્ડિંગ’ના નિયમોને લાગુ કરવાની અંતિમ સમયમર્યાદા ૨૮ ફેબ્રુઆરી બાદ આગળ વધારવાની ના પાડી છે. પરિણામે હવે પહેલી માર્ચથી મોબાઇલમાં ઍક્ટિવ અને રજિસ્ટર્ડ સિમ કાર્ડ વિના WhatsApp, Telegram, Signal, Snapchat, ShareChat, JioChat અને Arattai જેવી કોઈ પણ મેસેજિંગ ઍપ કામ નહીં કરે. સરકારનો દાવો છે કે આ પગલાંથી દેશભરમાં વધી રહેલા સાઇબર ફ્રોડ અને ફેક અકાઉન્ટ્સ પર નિયંત્રણ આવશે.

શું છે ‘સિમ બાઇન્ડિંગ’નો નિયમ?

નવા નિયમો મુજબ હવે દરેક મેસેજિંગ ઍપને યુઝરના મોબાઇલ નંબર સાથે સીધા જોડાણમાં રાખવું ફરજિયાત રહેશે. તેનો અર્થ એ છે કે:

• ઍપ માત્ર ત્યારે જ ચાલશે જ્યારે તે નંબરનું સિમ કાર્ડ એ જ ફોનમાં લાગેલું હશે

• સિમ કાઢી નાખતાં જ ઍપ આપમેળે કામ કરવાનું બંધ કરશે

• નવા ડિવાઇસમાં લૉગ ઇન કરવા માટે સિમ વેરિફિકેશન ફરજિયાત રહેશે

• કમ્પ્યુટર અથવા લૅપટૉપ પર વૉટ્સઍપ વેબ પણ દર છ કલાકે લૉગઆઉટ થશે

આ પહેલાં યુઝર્સ સિમ વગર પણ વાઇફાઇ દ્વારા વૉટ્સઍપ અને અન્ય ઍપ્સનો ઉપયોગ કરી શકતા હતા. એક વાર લૉગ ઇન થયા પછી અઠવાડિયાં સુધી અકાઉન્ટ ઍક્ટિવ રહેતું હતું. હવે આ સગવડ પૂરી રીતે બંધ થઈ જશે.

સરકારનો દાવો: સાઇબર ગુનાઓ સામે મજબૂત પગલું

કેન્દ્ર સરકારના અધિકારીઓ મુજબ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં:

• ફેક સિમ પર ચાલતા વૉટ્સઍપ અકાઉન્ટ્સ

• આંતરરાષ્ટ્રીય ઠગાઈ કૉલ સેન્ટર્સ

• OTP ફ્રોડ

• ફેક KYC મેસેજ

• રોકાણના નામે છેતરપિંડી

જવાં ગુનાઓમાં ભારે વધારો નોંધાયો છે. ઘણીવાર ગુનેગારો સિમ કાઢીને પણ વાઇફાઇ દ્વારા ઍપ ચલાવતા હોવાથી તેમને ટ્રેસ કરવું મુશ્કેલ બનતું હતું.

સરકારનું માનવું છે કે સિમ બાઇન્ડિંગથી:

• દરેક અકાઉન્ટ સીધું વેરિફાઇડ મોબાઇલ નંબર સાથે જોડાશે

• ફેક અકાઉન્ટ બનાવવું મુશ્કેલ બનશે

• એક નંબર પર એક જ ઍક્ટિવ ડિવાઇસનો ઉપયોગ શક્ય રહેશે

• સાઇબર પોલીસને ટ્રેસિંગ સરળ બનશે

ડિજિટલ સુરક્ષા નિષ્ણાતો અનુસાર આ નિયમથી “અનૉનિમસ મેસેજિંગ” લગભગ અશક્ય બની જશે.

કોને પડશે સૌથી વધુ અસર?

આ નવા નિયમોથી ખાસ કરીને નીચેના યુઝર્સ પર અસર પડશે:

૧. સેકન્ડરી ફોન વાપરનાર

ઘણા લોકો જૂના ફોનમાં સિમ વગર વૉટ્સઍપ ચલાવતા હતા. હવે તે શક્ય નહીં રહે.

૨. માત્ર વાઇફાઇ યુઝર્સ

ટેબ્લેટ અથવા સિમ વગરના સ્માર્ટફોનમાં વૉટ્સઍપ ચલાવતા લોકો માટે સિમ ફરજિયાત બનશે.

૩. વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો

ભારતનો નંબર રાખીને વિદેશમાં વાઇફાઇ પર ઍપ ચલાવનારાઓને હવે સિમ ઍક્ટિવ રાખવું પડશે.

૪. બિઝનેસ અકાઉન્ટ્સ

એક નંબર પર બહુ ડિવાઇસ વાપરતા નાના વેપારીઓને નવી વ્યવસ્થા અપનાવવી પડશે.

કમ્પ્યુટર પર વૉટ્સઍપનો ઉપયોગ કેવી રીતે બદલાશે?

હાલ સુધી:

• એક વાર વૉટ્સઍપ વેબ લૉગ ઇન થયા પછી લાંબા સમય સુધી ઍક્ટિવ રહેતું

• ફોન ઑનલાઇન ન હોય તો પણ કામ ચાલતું

હવે:

• દર છ કલાકે ઑટોમેટિક લૉગઆઉટ

• ફરી લૉગ ઇન માટે મોબાઇલમાં સિમ હાજર હોવું ફરજિયાત

• QR કોડ સ્કૅન કરવા માટે ઍક્ટિવ સિમ સાથે ફોન જરૂરી

આ બદલાવ ખાસ કરીને ઑફિસમાં કામ કરતા લોકો માટે મહત્વનો ગણાય છે.

સુરક્ષા સામે સુવિધા – દ્વિધામાં યુઝર્સ

ડિજિટલ જગતમાં આ નિર્ણય અંગે મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળી રહ્યો છે.

સમર્થનમાં

• સાઇબર ફ્રોડ ઘટાડશે

• ફેક અકાઉન્ટ્સ બંધ થશે

• OTP ઠગાઈમાં ઘટાડો થશે

વિરોધમાં

• પ્રાઇવસી અંગે ચિંતાઓ

• એકથી વધુ ડિવાઇસ પર ઉપયોગ મુશ્કેલ

• ટેક્નિકલ મુશ્કેલીઓનો ભય

કેટલાક ટેક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે “સિમ બાઇન્ડિંગ સુરક્ષાની દિશામાં સારો પગલું છે, પરંતુ તેના અમલ માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા જરૂરી છે.”

ટેલિકોમ કંપનીઓની ભૂમિકા

આ નિયમોના અમલ માટે ટેલિકોમ ઓપરેટરોને:

• દરેક સિમનું KYC અપડેટ રાખવું

• ડુપ્લિકેટ અને ફેક સિમ બંધ કરવી

• ઍપ કંપનીઓ સાથે ડેટા વેરિફિકેશન સિસ્ટમ બનાવવી

જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.

આ પ્રક્રિયામાં ડિજિટલ KYC અને AI આધારિત વેરિફિકેશનનો ઉપયોગ થવાનો છે.

શું થશે જો સિમ બંધ થઈ જાય?

જો તમારું સિમ:

• એક્સપાયર થઈ ગયું હોય

• બ્લૉક થઈ ગયું હોય

• બીજા ફોનમાં મૂક્યું હોય

તો:

• વૉટ્સઍપ તરત જ બંધ થઈ જશે

• મેસેજિંગ ઍપ લૉગઆઉટ થઈ જશે

• ફરી ઉપયોગ માટે સિમ ઍક્ટિવ કરવું પડશે

અત્યારે ઘણા યુઝર્સ પોતાના સેકન્ડરી નંબર પર વૉટ્સઍપ ચલાવતા હોવાથી તેઓએ ખાસ ધ્યાન રાખવું પડશે.

યુઝર્સ માટે માર્ગદર્શિકા

પહેલી માર્ચ પહેલાં યુઝર્સે નીચેના પગલાં લેવા જરૂરી છે:

• જે નંબર પર વૉટ્સઍપ છે તે જ સિમ ફોનમાં રાખવું

• સિમ ઍક્ટિવ છે તેની ખાતરી કરવી

• KYC પૂર્ણ કરેલું હોવું જોઈએ

• નવો ફોન વાપરતા હોય તો સિમ ટ્રાન્સફર કરવું

• વૉટ્સઍપ બેકઅપ લઈ રાખવો

સાઇબર ક્રાઇમ પર કેટલી અસર પડશે?

સાઇબર સિક્યુરિટી એજન્સીઓ મુજબ ભારતમાં દર વર્ષે:

• લાખો ફ્રોડ મેસેજ

• ફેક લૉટરી સ્કીમ

• નકલી બેન્ક કૉલ

• રોકાણના નામે છેતરપિંડી

થતી હોય છે.

ઘણા કેસોમાં:

• પ્રી-એક્ટિવેટેડ સિમ

• ફેક દસ્તાવેજ

• ઇન્ટરનેટ કોલિંગ

દ્વારા ગુનેગારો કામ કરતા હોય છે.

સિમ બાઇન્ડિંગથી આવા નેટવર્ક તોડવામાં મદદ મળશે એવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

ટેક કંપનીઓ માટે પડકાર

મેસેજિંગ ઍપ કંપનીઓને હવે:

• રિયલ ટાઇમ સિમ વેરિફિકેશન

• ડિવાઇસ-નંબર મેચિંગ

• મલ્ટી-ડિવાઇસ કંટ્રોલ

જવાં ફીચર્સ અપડેટ કરવા પડશે.

આ માટે સર્વર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં પણ મોટા ફેરફાર કરવાની જરૂર પડશે.

પ્રાઇવસી અંગે ઉઠતા પ્રશ્નો

કેટલાક ડિજિટલ અધિકાર કાર્યકરોનો દાવો છે કે:

• સિમ બાઇન્ડિંગથી યુઝરની ઓળખ સરળતાથી ટ્રેસ થઈ શકશે

• અનૉનિમિટી ઘટશે

• ડેટા સિક્યુરિટી અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી છે

સરકારે however કહ્યું છે કે:

“આ પગલું માત્ર સિક્યુરિટી માટે છે, યુઝરની પ્રાઇવસી સાથે કોઈ સમજૂતી નહીં થાય.”

ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં અસર

ગ્રામ્ય અને દુરસ્ત વિસ્તારોમાં જ્યાં:

• સિમ નેટવર્ક નબળું હોય

• લોકો એક સિમને ઘણા ફોનમાં વાપરે

• WiFi પર આધાર રાખે

ત્યાં આ નિયમોનો અમલ મુશ્કેલ બની શકે છે.

ડિજિટલ સાક્ષરતા અભિયાન ચલાવવાની જરૂરિયાત નિષ્ણાતોએ વ્યક્ત કરી છે.

અંતિમ નિષ્કર્ષ

પહેલી માર્ચથી લાગુ થનારા ‘સિમ બાઇન્ડિંગ’ના નિયમો ભારતના ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ માટે એક મોટો ફેરફાર સાબિત થવાના છે. સુરક્ષા દ્રષ્ટિએ આ પગલું મહત્વનું માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેની સાથે યુઝર્સની સુવિધા અને પ્રાઇવસી વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પણ તેટલું જ જરૂરી છે.

હવે દરેક યુઝરે ખાતરી કરવી પડશે કે:

• જે નંબર પર મેસેજિંગ ઍપ છે તે જ સિમ ફોનમાં ઍક્ટિવ હોય

• KYC પૂર્ણ હોય

• બેકઅપ તૈયાર હોય

નહિતર પહેલી માર્ચથી વૉટ્સઍપ સહિત તમામ મેસેજિંગ ઍપ્સ અચાનક બંધ થઈ શકે છે.

ડિજિટલ ભારતના આ નવા અધ્યાયમાં સુરક્ષા મજબૂત બનશે કે યુઝર્સ માટે મુશ્કેલી વધશે – તેનો સાચો જવાબ આવનારા દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે.