મુંબઈ મહાનગરપાલિકા (BMC) દ્વારા રજૂ કરાયેલ અંદાજે ૮૦ હજાર કરોડ રૂપિયાનું મહાબજેટ શહેરના સર્વાંગી વિકાસ તરફ એક મોટું પગલું માનવામાં આવે છે. નાગરિક સુવિધાઓમાં આધુનિકીકરણ, આરોગ્ય વ્યવસ્થા મજબૂત બનાવવી, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ પર ખાસ ભાર મુકવામાં આવ્યો છે. BMC કમિશનર ભૂષણ ગગરાણી દ્વારા રજૂ કરાયેલા આ બજેટમાં ટેક્નોલોજી આધારિત સેવાઓ અને નાગરિક સુખાકારીને કેન્દ્રસ્થાને રાખવામાં આવી છે.
AI તરફ મહાનગરપાલિકાનું મોટું પગલું
માહિતી ટેક્નોલોજી વિભાગ માટે રૂ. 44.88 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. આ અંતર્ગત “AI કોચ પ્રોજેક્ટ” શરૂ કરવામાં આવશે, જે ભવિષ્યમાં AI આધારિત શાસન તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાય છે.
AI કોચ સિસ્ટમ દ્વારા નાગરિકોને BMCની વિવિધ સેવાઓ માટે ઓનલાઈન અરજી કરવાની પ્રક્રિયા સમજાવવામાં આવશે. ડિજિટલ વોક-થ્રુ, કેસ સ્ટડી અને માર્ગદર્શન દ્વારા સામાન્ય લોકો માટે સરકારી સેવાઓ સરળ બનશે.
તે ઉપરાંત BMCના કર્મચારીઓ માટે અલગ AI કોચ વિકસાવવામાં આવશે, જેના દ્વારા તેઓ વિવિધ IT સિસ્ટમ્સ સ્વ-અભ્યાસથી શીખી શકશે. આથી કાર્યક્ષમતા વધશે, ફાઈલ પ્રોસેસિંગ ઝડપથી થશે અને ડિજિટલ ગવર્નન્સને ગતિ મળશે.
પર્યાવરણ અને હવા ગુણવત્તા સુધારવા માટે ખાસ ફાળવણી
મુંબઈમાં વધી રહેલી વાયુ પ્રદૂષણની સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને રૂ. 159 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. MANAS પ્રોજેક્ટ હેઠળ 75 ઓછા ખર્ચે એર-ક્વોલિટી સેન્સર સ્થાપિત કરવામાં આવશે, જેનું ટેક્નિકલ મેન્ટેનન્સ IIT કાનપુર દ્વારા કરવામાં આવશે.
આ પ્રોજેક્ટથી શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં રિયલ-ટાઈમ હવા ગુણવત્તા ડેટા મળશે, જેના આધારે નીતિગત નિર્ણયો લેવામાં મદદ મળશે.
કચરા વ્યવસ્થાપન અને વેસ્ટ ટુ એનર્જી
દેવનાર ખાતે વેસ્ટ ટુ એનર્જી પ્રોજેક્ટ જૂન ૨૦૨૬ સુધી કાર્યરત થવાની શક્યતા છે. મુલુંડ ડમ્પિંગ ગ્રાઉન્ડ પર લેગસી કચરાનું પ્રોસેસિંગ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધી પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્ય છે. દેવનાર ડમ્પિંગ ગ્રાઉન્ડ પર બાયોરેમેડિએશનનું કામ પણ અંતિમ તબક્કામાં છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સ માટે કુલ રૂ. 580 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જે શહેરના સૌથી મોટા પર્યાવરણીય પડકાર—કચરા વ્યવસ્થાપન—ને ઉકેલવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
આરોગ્ય વિભાગ માટે વિશાળ ફાળવણી
BMCએ આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે રૂ. 7,456 કરોડનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. મહાનગરપાલિકા દર વર્ષે 60 લાખથી વધુ OPD દર્દીઓને સેવા આપે છે, 2.5 લાખથી વધુ દર્દીઓને દાખલ કરે છે અને 1.5 લાખથી વધુ સર્જરી કરે છે.
પરિફેરલ હોસ્પિટલો પણ 53 લાખથી વધુ OPD દર્દીઓને સારવાર આપે છે અને 42,000થી વધુ સર્જરી કરે છે. આ આંકડાઓ શહેરની જાહેર આરોગ્ય વ્યવસ્થાની વ્યાપકતા દર્શાવે છે.
નવી મેડિકલ સુવિધાઓ, સાધનોના આધુનિકીકરણ અને ડિજિટલ હેલ્થ સિસ્ટમ્સ પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવશે.
કોસ્ટલ રોડ અને રોડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર
મુંબઈ કોસ્ટલ રોડ (નોર્થ) પ્રોજેક્ટ અને અંતિમ તબક્કા માટે 2025-26માં રૂ. 2,100 કરોડ અને 2026-27માં રૂ. 4,700 કરોડનો પ્રસ્તાવ છે.
મહાનગરપાલિકા કુલ 2,118 કિમી રોડ નેટવર્કનું સંચાલન કરે છે. શહેરના રસ્તાઓના કોંક્રિટીકરણ માટે 700 કિમીનો પ્રોજેક્ટ હાથ ધરાયો છે, જેમાંથી 342 કિમી પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે અને બાકીનું કામ ચાલુ છે.
આથી ખાડામુક્ત રસ્તાઓ, ઓછી જાળવણી ખર્ચ અને વરસાદમાં ઓછું નુકસાન થશે.
પુલ અને માળખાકીય સુરક્ષા
BMC 612 મહત્વપૂર્ણ માળખાંનું સંચાલન કરે છે, જેમાં ફ્લાયઓવર, રેલ્વે ઓવરબ્રિજ, ફૂટઓવરબ્રિજ અને સબવેનો સમાવેશ થાય છે.
શહેરમાં કુલ 532 BMC માળખાં અને ઈસ્ટર્ન એક્સપ્રેસ હાઇવે તથા વેસ્ટર્ન એક્સપ્રેસ હાઇવે પર 80 પુલ માળખાંનો સમાવેશ થાય છે.
આમાંથી 101 માળખાંનું સ્ટ્રક્ચરલ ઓડિટ કરવામાં આવ્યું છે, જે નાગરિક સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવાનો સંકેત છે.
ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને સ્માર્ટ સર્વિસિસ
AI આધારિત સિસ્ટમ્સ, ઓનલાઈન એપ્લિકેશન પ્રોસેસ, ડિજિટલ વોક-થ્રુ અને ડેટા એનાલિટિક્સ દ્વારા મહાનગરપાલિકા “સ્માર્ટ ગવર્નન્સ” તરફ આગળ વધી રહી છે.
નાગરિકોને ઘરે બેઠા સેવાઓ મળશે, ઓફિસ દોડધામ ઘટશે અને પારદર્શકતા વધશે.
નાગરિક સુખાકારી કેન્દ્રમાં
આ બજેટ માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નહીં પરંતુ નાગરિક જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા પર કેન્દ્રિત છે. આરોગ્ય, સ્વચ્છતા, હવા ગુણવત્તા, રસ્તા અને ડિજિટલ સેવાઓ—બધા ક્ષેત્રમાં સંતુલિત વિકાસનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
સમાપન
BMCનું ૮૦ હજાર કરોડનું આ મહાબજેટ મુંબઈને ભવિષ્યના સ્માર્ટ અને ટકાઉ શહેર તરીકે વિકસાવવા માટેનો રોડમૅપ છે. AI, પર્યાવરણ, આરોગ્ય અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પરનો ભાર દર્શાવે છે કે મહાનગરપાલિકા ટેક્નોલોજી આધારિત, નાગરિકમૈત્રી અને સુરક્ષિત શહેર બનાવવા પ્રતિબદ્ધ છે.
આ બજેટનો વાસ્તવિક લાભ ત્યારે મળશે જ્યારે પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર પૂર્ણ થશે અને નાગરિકોને તેની સીધી અસર જોવા મળશે. મુંબઈના વિકાસ માટે આ બજેટ એક મહત્વપૂર્ણ મંજિલ સાબિત થઈ શકે છે.
