ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું સમુદ્ર મંથન : અમેરિકાના ભવિષ્યનું હળાહળ કે અમૃત?

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું રાજકારણ, તેમના નિર્ણયો અને તેમની કાર્યશૈલી હંમેશાં વિશ્વ રાજકારણમાં ચર્ચાનો વિષય રહ્યા છે. કેટલાક માટે તે અમેરિકાની પુનઃજાગૃતિના પ્રતિક છે તો કેટલાક માટે અવ્યવસ્થાનો તોફાની ઘેરાવો. તેમની રાજકીય નીતિઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય અભિગમને સમજવા માટે જો આપણે હિન્દુ પૌરાણિક સાગર મંથનની કથા યાદ કરીએ તો તેની સાથે ઘણાં સામ્યતાઓ મળે છે. દેવો અને દૈત્યોને સાથે રાખીને કરાયેલા સમુદ્ર મંથનમાં જેમ હળાહળ અને અમૃત બંને બહાર નીકળ્યાં હતાં, તેમ ટ્રમ્પના “મંથન”માંથી પણ કેટલીક નીતિઓ અમૃત સમાન ફાયદાકારક બની શકે છે તો કેટલીક હળાહળ સમાન કડવી અસરો છોડી શકે છે.

ચાલો, હવે આ સમગ્ર પરિસ્થિતિને વિવિધ ખૂણાઓથી વિગતવાર સમજીએ.

૧. સમુદ્ર મંથનની ઉપમા અને ટ્રમ્પનું રાજકારણ

ભારતીય પુરાણોમાં સમુદ્ર મંથન એક વિશાળ ઘટના છે જેમાં દેવોએ અને દૈત્યોને સાથે રાખીને મેરુ પર્વતને વલોણું બનાવી, સમુદ્રમાંથી અમૃત મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ પ્રથમ હળાહળ વિષ નીકળ્યું, જેને ભગવાન શિવે પાન કર્યું.

આજના વૈશ્વિક રાજકારણમાં ટ્રમ્પની નીતિઓને પણ એ જ રીતે સમજાવી શકાય. તેઓ અમેરિકાના હિતોને કેન્દ્રમાં રાખીને વિશ્વ અર્થતંત્ર, વેપાર, ટેકનોલોજી, સૈન્ય અને કૂટનીતિના સમુદ્રને મંથન કરે છે. તેમના પ્રયત્નોમાંથી ક્યારેક સકારાત્મક પરિણામો (અમૃત) આવે છે, તો ક્યારેક વિશ્વને હચમચાવી નાખતા ઝેર સમાન અસરો (હળાહળ) પણ સામે આવે છે.

૨. અમેરિકાના આર્થિક સંકટો અને ટ્રમ્પની પીડા

ટ્રમ્પ વારંવાર કહે છે કે અમેરિકા લાંબા સમયથી વિશ્વને મફતમાં સહન કરી રહ્યું છે.

વિયેતનામથી લઈને અફઘાનિસ્તાન સુધી, અમેરિકાની સેના અબજો ડોલર ખર્ચ્યા છતાં મોટો લાભ મેળવી શકી નથી.
અમેરિકા “વિશ્વ જમાદાર” બનવાની લાલચમાં પોતાની તિજોરી ખાલી કરી બેઠું છે.
રશિયા, ચીન અને હવે ભારત સુધી અમેરિકાને પોતાનો ફાયદો લઈ જતા દેખાય છે.

ટ્રમ્પની દલીલ એ છે કે, અમેરિકાના સંશોધનો, ટેકનોલોજી અને મહેનત પરથી દુનિયા નફો કમાય છે, જ્યારે અમેરિકાને ઓછામાં ઓછી આવક મળે છે.

૩. ભારત સાથેનો વેપાર ઝઘડો

ટ્રમ્પે વારંવાર ભારતને “ટેરિફ કિંગ” કહીને સંબોધન કર્યું છે.

ઉદાહરણ તરીકે, એપલનો આઈફોન ભારતમાં વેચાય છે ₹૧ લાખમાં, જ્યારે તેની બનાવટની ખરેખર કિંમત લગભગ ₹૩૩ હજાર છે.
બાકીના રૂપિયા કંપનીના નફા અને ભારત સરકારના ટેક્સ રૂપે જાય છે.
આમ, અમેરિકન ટેકનોલોજી ઉપર ભારતને મોટી કમાણી થાય છે.

ટ્રમ્પનો તર્ક એ છે કે, અમેરિકાના સંશોધનો પરથી ભારત જેવા દેશોને લાભ મળે છે, જ્યારે અમેરિકાને ફક્ત મગફળી જેટલો નફો મળે છે.

૪. અમેરિકાનો શસ્ત્રધંધો અને ટ્રમ્પનો અભિગમ

અમેરિકા વિશ્વમાં સૌથી મોટો શસ્ત્રોનો વેપારી દેશ છે. અબજો ડોલર તે નવા શસ્ત્રોના સંશોધનમાં ખર્ચે છે.
પરંતુ:

મોટા ભાગના દેશો લોન ઉપર શસ્ત્રો ખરીદે છે અને પછી ચુકવણીમાં ટાળી કરે છે.
ગેરકાયદે હથિયાર વેચાણથી અમેરિકા પોતાનું વિશ્વસનીય સ્થાન ગુમાવે છે.

ટ્રમ્પે આ પ્રણાલી બદલવાની શરૂઆત કરી. તેઓ હવે ચોરીછૂપીથી બળવાખોરોને માલ આપવાનું બંધ કરવા માંગે છે.

૫. “લોસ ફરાદ” અને ગેરકાયદે વેપાર

સ્પેનિશ વેબ સિરીઝ લોસ ફરાદમાં બતાવ્યા મુજબ, શીત યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકા અને રશિયા બન્નેએ ગેરિલા યુદ્ધોને હથિયારો પૂરા પાડીને પોતાનો ફાયદો કર્યો. ટ્રમ્પ આ જુની પદ્ધતિઓને ખોટો ધંધો માને છે અને તેમાંથી બહાર આવવા માંગે છે.

૬. ઇમિગ્રેશન મુદ્દો – ટ્રમ્પનું સૌથી મોટું હથિયાર

ટ્રમ્પના બીજાં કાર્યકાળમાં (૨૦૨૫) સૌથી મોટો નિર્ણય રહ્યો છે ઇમિગ્રેશન ઉપર કડક કાર્યવાહી.

દક્ષિણ સરહદને અસરકારક રીતે સીલ કરી દેવામાં આવી.
મેક્સિકન ડ્રગ કાર્ટેલોને આતંકવાદી સંગઠન જાહેર કરવામાં આવ્યા.
ગેરકાયદે વસાહતીઓને દેશનિકાલ કરાયા.

પરિણામે પ્રથમ આઠ મહિનામાં ગેરકાયદે પ્રવેશમાં ૯૦% ઘટાડો થયો. સમર્થકો માને છે કે આ ટ્રમ્પની સૌથી મોટી સિદ્ધિ છે.

૭. ભારત-અમેરિકા સંબંધો : મિત્રતા કે તણાવ?

ટ્રમ્પ વારંવાર મોદીજીને પોતાનો મિત્ર કહે છે. પરંતુ સાથોસાથ:

ગેરકાયદે વસતા ભારતીઓને ઝડપથી દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યા.
પાકિસ્તાન સાથેના વેપાર સંબંધો વધારે મજબૂત કરવાની કોશિશ કરી.
પાકિસ્તાન સાથેના યુદ્ધ અટકાવવા માટે અનેક વખત નિવેદનો આપ્યાં.

આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ટ્રમ્પની નીતિઓ ક્યારેક ભારત માટે પડકારરૂપ પણ બની શકે છે.

૮. વિશ્વની પ્રતિક્રિયા

રશિયા – યુક્રેનમાંથી પાછું ખેંચવા તૈયાર નથી, ટ્રમ્પના દબાણો અસરકારક નથી.
ચીન – પોતાના ગેરકાયદે નાગરિકોને સ્વીકારવા તૈયાર નથી.
યુરોપ – ટ્રમ્પના કડક ઇમિગ્રેશન નિર્ણયો પર અડીખમ વલણ રાખે છે.

૯. વિઝા અને ટેક્નોલોજીનો પ્રશ્ન

ટ્રમ્પના સમયમાં અમેરિકાની વિઝા પ્રક્રિયા ખૂબ જ કડક થઈ ગઈ છે.

એચ-વન વિઝાની ફી વધતા ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ મુશ્કેલીમાં મુકાયા.
અનેક કંપનીઓએ વિઝા ધારકોને અચાનક અમેરિકા પરત બોલાવી લીધા.
એરલાઇન્સના ભાડાં આસમાને પહોંચ્યા.

ભારત જેવા દેશોમાંથી અમેરિકામાં શિક્ષણ અને રોજગારી મેળવવા જતાં વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રોફેશનલ્સની સંખ્યા ઘટી ગઈ.

૧૦. સ્વદેશી સામે અમેરિકન પ્રોડક્ટ્સ

ભારતમાં મોદીજી “મેક ઇન ઈન્ડિયા” અને સ્વદેશી અભિયાન ચલાવે છે.
પરંતુ હકીકતમાં –

ભારતીય બજારમાં વિદેશી માલનો વરસાદ છે.
સ્વદેશી ટેકનોલોજી હજુ બાલ્યાવસ્થામાં છે.
સંશોધન માટે ભારતીય માનસિકતા હજુ નબળી છે.

ટ્રમ્પનો ગુસ્સો પણ એ જ બાબતે છે કે અમેરિકા મહેનત કરે છે અને દુનિયા તેનો લાભ લઈ જાય છે.

૧૧. સમુદ્ર મંથન – હળાહળ કે અમૃત?

દેવોના સમુદ્ર મંથનમાં પ્રથમ હળાહળ નીકળ્યું, પછી અમૃત. ટ્રમ્પના મંથનમાંથી પણ હાલમાં ઘણું “ઝેર” બહાર આવી રહ્યું છે.

ગેરકાયદે વસાહતોને લઈને અમેરિકા અંદર અસંતોષ.
આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર તણાવ.
મિત્ર દેશો સાથેના સંબંધોમાં ભંગાણ.

પરંતુ શક્ય છે કે લાંબા ગાળે કેટલાક નિર્ણયો અમૃત સમાન ફાયદો આપશે.

૧૨. ટ્રમ્પ – હીરો કે વિલન?

ઇતિહાસકારો માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન રહેશે –

શું ટ્રમ્પ અમેરિકાને ફરી મહાસત્તા બનાવશે?
કે પછી તેઓ દેશને વધુ તોફાનમાં ધકેલી દેશે?

આ પ્રશ્નોના જવાબો માત્ર આગામી ત્રણ વર્ષમાં મળશે.

૧૩. સારાંશ

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું રાજકારણ એ એક સમુદ્ર મંથન છે.

એક તરફ તેઓ અમેરિકાને આર્થિક અને રાજકીય રીતે મજબૂત બનાવવા તીવ્ર પ્રયત્ન કરે છે.
બીજી તરફ તેમના નિર્ણયો વિશ્વમાં નવો તણાવ ઉભો કરે છે.

જેમ ભગવાન શિવે હળાહળ પીધું તેમ, ટ્રમ્પના નિર્ણયોનું “વિષ” પણ અમેરિકાને ગટગટાવવું પડશે કે નહીં તે ભવિષ્ય જ કહેશે.

અત્યારે ચોક્કસ કહી શકાતું નથી કે ટ્રમ્પ અમેરિકાના “ઉદ્ધારક” સાબિત થશે કે “વિનાશક”. પરંતુ એક વાત નિશ્ચિત છે કે ઇતિહાસ તેમને અવશ્ય યાદ રાખશે – હીરો તરીકે કે વિલન તરીકે.