મુંબઈ
ઘાટકોપર ખાતે 2023માં આવેલા ભયાનક હોર્ડિંગ ધરાશાયી થતા 17 જાનહાનિ સર્જાયાના ઘટનાને લગભગ 18 મહિના વીતી ગયા હોવા છતાં મુંબઈની યાદમાં એ દિવસ આજે પણ જીવતો છે. મિનિટોમાં જ ભારે પવન અને અચાનક તૂટી પડેલા વિશાળ હોર્ડિંગ હેઠળ દબાઈ ગયેલા લોકોની ચીખ-ચીલાચાળા આ ઘટનાને એક કડવી યાદ અને એડ્વર્ટાઇઝમેન્ટ ક્ષેત્ર માટે મોટો પાઠ બનાવી ગયા. શહેરની આ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ દુર્ઘટનાને પ્રેરણાસ્રોત માનીને બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC)એ આખરે લાંબા સમયથી અપેક્ષિત ‘ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ ગાઇડલાઇન્સ–2025’ જાહેર કરી છે.
દહાડે દહાડે ઊંચકાતી રહેલી આઉટડોર જાહેરાતોના જોખમો પર ઘણા નિષ્ણાતો, પર્યાવરણપ્રેમીઓ અને નાગરિકોમાંથી અનેક ફરિયાદો તથા સૂચનો મળતા હતા. 2008માં લોંચ કરાયેલી પહેલા પૉલિસી પછી 17 વર્ષ બાદ આવી રહેલી આ નવી પૉલિસી મુંબઈ માટે એક મહત્વપૂર્ણ નગરયોગ્ય નીતિ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ગાઇડલાઇન્સ તૈયાર કરવા નિષ્ણાતોની કમિટી—કઈ રીતે બનેલું ડ્રાફ્ટ આવ્યો તૈયાર?
BMC દ્વારા જાહેર કરાયેલા ડ્રાફ્ટ મુજબ નવી પૉલિસી IIT-બૉમ્બેના સિવિલ અને સ્ટ્રક્ચરલ એન્જિનિયરિંગના નિષ્ણાતો, પર્યાવરણવિદો, મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓ, નાગરિક પ્રતિનિધિઓ અને પોલીસ વિભાગના જૉઇન્ટ કમિશનરની આગેવાની હેઠળની કમિટી દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી. નિષ્ણાતોની આ ટીમે મુંબઈ જેવા અતિ વ્યસ્ત, અતિ ગંભીર ટ્રાફિકવાળા અને દરિયાકાંઠાના હવામાનને કારણે સતત જોખમવાળા શહેર માટે હોર્ડિંગ્સની સેફ્ટીને આધારીત અભ્યાસ કર્યો હતો.
એક્સપર્ટ કમિટી અનુસાર—
-
શહેરમાં હવામાન પરિવર્તનનો પ્રભાવ તેજીથી વધી રહ્યો છે,
-
ભારે પવન, અચાનક વરસાદ, સાઇકલોન જેવી પરિસ્થિતિઓ વધી રહી છે,
-
અને આ પરિસ્થિતિઓમાં અસ્થિર અથવા બિનઅનુમત હોર્ડિંગ્સનો જોખમ અનેકગણો વધી શકે છે.
આ પૃષ્ઠભૂમિકામાં નવી પૉલિસી અત્યંત આવશ્યક હતી અને હવે મુંબઈ માટે સલામતીના વધુ કડક માપદંડો નક્કી થયા છે.
નવી પૉલિસીના મુખ્ય મુદ્દા: કયાં બદલાવ આવી રહ્યા છે?
1. ઊંચાઈ પર કડક મર્યાદા – 40×40 ફૂટથી વધુ હોર્ડિંગ્સ પર પ્રતિબંધ
મુંબઈમાં મુખ્ય અકસ્માતોના કારણો પૈકી એક અતિ વિશાળ અને ભારે મેટલ-ફ્રેમવાળા હોર્ડિંગ્સ રહ્યા છે. હવે નવા નિયમ મુજબ:
-
40 ફૂટથી વધુ ઊંચાં અને 40 ફૂટથી વધુ પહોળાં હોર્ડિંગ્સ બિલકુલ મંજૂર નહીં થાય.
-
આ કદની મર્યાદા ખાસ કરીને વાવાઝોડા અને પવનની ઝડપને ધ્યાનમાં લઈને નક્કી કરવામાં આવી છે.
2. ફૂટપાથ અને બિલ્ડિંગ ટેરેસ પર જાહેરાતો પર પૂર્ણ પ્રતિબંધ
ઘણા જૂના અને બિનઅનુમત હોર્ડિંગ્સ બિલ્ડિંગની ટેરેસ તથા ફૂટપાથ પર મૂકાતા હતા, જેના કારણે અકસ્માતની શક્યતા વધતી.
હવે:
-
કોઈ નવી જાહેરાત ફૂટપાથ પર મૂકાઇ નહીં શકે.
-
કોઈ ટેરેસ પર બેનર, હોર્ડિંગ અથવા LED ઍડ મૂકવાની મંજૂરી નહીં મળે.
3. ડિજિટલ હોર્ડિંગ્સ પર નિયંત્રણ — રાત્રે 11 વાગ્યા પછી બંધ કરવાનું ફરજિયાત
મુંબઈ શહેર 24×7 જાગતું શહેર છે. પરંતુ ડિજિટલ સ્ક્રીનોનું અજવાળું રાત્રે ટ્રાફિક અને રહેણાક વિસ્તારોમાં તકલીફરૂપ બનતું હતું.
નવી ગાઇડલાઇન્સ મુજબ:
-
તમામ LED અને ડિજિટલ હોર્ડિંગ્સ રાત્રે 11 બાદ બંધ કરવાના રહેશે.
-
બ્રાઇટનેસ માટે 3:1 લ્યુમિનેન્સ રેશિયો ફરજિયાત રહેશે.
-
ઓટોમૅટિક ટાઈમર દરેક ડિજિટલ બોર્ડ પર લગાડવું ફરજિયાત રહેશે.
4. નેશનલ હાઇવે પર હોર્ડિંગ્સ રિન્યુ નહીં થાય
પૂર્વ અને પશ્ચિમ એક્સપ્રેસ હાઇવે મુંબઈના સૌથી વ્યસ્ત માર્ગો છે.
નવા નિયમ મુજબ:
-
હાલનાં હાઇવે-હોર્ડિંગ્સની મુદત પૂરી થશે ત્યારે રિન્યુઅલ નહીં થાય.
-
હાઇવે પર અકસ્માત ટાળવા દ્રશ્ય-વિઘ્ન (visual distraction) ઘટાડવાનો આ મુખ્ય હેતુ છે.
મૉલ, મલ્ટિપ્લેક્સ, પેટ્રોલ પંપ અને રિનોવેશન બિલ્ડિંગ્સ પર હવે જાહેરાતો શક્ય
નવી પૉલિસી ખૂબ કડક હોવા છતાં કેટલીક જગ્યાઓ પર મંજુરી આપવામાં આવી છે:
-
મૉલ
-
શોપિંગ કૉમ્પ્લેક્સ
-
મલ્ટિપ્લેક્સ
-
પેટ્રોલ પંપ
-
રિનોવેશન હેઠળની મોટી જગ્યાઓ
અહીં સુરક્ષા પરિમાણો પૂર્ણ થાય તો LED ઍડ મૂકાઈ શકે છે.
ફ્લિકર ઍડ્સ પર પ્રતિબંધ – ચાલતી પ્રકાશી જાહેરાતો હવે નહીં
શહેરમાં ઘણા સ્થળોએ ઝબૂકતી અને ઝડપથી બદલાતી ફ્લિકર ઍડ્સ ડ્રાઇવરોમાં તકલીફ સર્જતી હતી.
નવી નીતિ મુજબ:
-
ફ્લિકર ઍડ્સ સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત છે.
-
સ્લાઇડ-પર-સ્લાઇડ ઍડ્વર્ટાઇઝમેન્ટ માટે ચોક્કસ અંતરાલ રાખવો ફરજિયાત રહેશે.
નવી ડિઝાઇન માટે પરવાનગી: V, L, ત્રિકોણ, પંચકોણीय, ષટ્કોણીય હોર્ડિંગ્સની મંજૂરી
આ છે નવી પૉલિસીના સૌથી રસપ્રદ પાસાંમાંથી એક.
મુંબઈમાં જગ્યા ઓછી છે; તેમાં હોર્ડિંગ્સની નવી ડિઝાઇન માટે મંજુરી મળી છે:
-
V આકાર
-
L આકાર
-
ત્રિકોણ
-
ચોરસ
-
પંચકોણ
-
ષટ્કોણ
પરંતુ આ પ્રકારની કોઈપણ ઍડ માટે ટ્રાફિક પોલીસનો No-Objection Certificate ફરજિયાત રહેશે.
જાહેર સુરક્ષા પર સૌથી વધુ ભાર
BMCના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ પૉલિસી હવે માત્ર રેવન્યૂ બનાવવા માટે નહીં પરંતુ ‘લાઇફ-ફર્સ્ટ’ મોડેલ પર આધારિત છે.
નવી પૉલિસીમાં હોર્ડિંગ્સને લગતા નીચેના મુદ્દાઓ પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે—
✓ સ્ટ્રક્ચરલ સ્ટેબિલિટી રિપોર્ટ ફરજિયાત
દરેક હોર્ડિંગ માટે IIT અથવા સમકક્ષ નિષ્ણાતો દ્વારા સર્ટિફિકેશન જરૂરી.
✓ દર વર્ષે હોર્ડિંગ્સનું સર્વેક્ષણ
મોનસૂન પૂર્વે ફરજિયાત નિરીક્ષણ.
✓ બિનઅનુમત હોર્ડિંગ્સ માટે ભારે દંડ
દંડની રકમ લાખોમાં હશે અને સ્થળ પર જ દૂર કરવાની કાર્યવાહી હાથ ધરાશે.
નાગરિકો અને ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીની પ્રતિક્રિયા
નવી ગાઇડલાઇન્સ જાહેર થતાં જ મ્યુનિસિપલ વેબસાઇટ પર નાગરિકો અને ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ એજન્સીઓ બંનેમાંથી તીવ્ર પ્રતિસાદ મળવા લાગ્યા છે.
નાગરિકોએ કહ્યું — સલામતીને પ્રાથમિકતા મળવી જરૂરી
ઘાટકોપરના શોકમાંથી હજુ ઊગતા નાગરિકોએ આ પૉલિસીનું સ્વાગત કર્યું છે.
“જાહેરાતો રહેવી જોઈએ, પરંતુ જીવ બચાવવા તેનું સેટઅપ સેફ હોવું જ જોઈએ,” — નાગરિક પ્રતિભાવ.
એડ્વર્ટાઇઝમેન્ટ એજન્સીઓએ કહ્યું — વ્યવસાયને અસર થશે, પરંતુ પૉલિસી જરૂરી
કેટલાક એજન્સીઓએ મર્યાદાઓ કડક હોવાનું કહ્યું છે, પરંતુ સલામતીને પ્રાથમિકતા આપવી એ વાસ્તવિકતા છે અને પૉલિસી પગલાં યોગ્ય છે એવું કહ્યું.
નવો યુગ—મુંબઈમાં હોર્ડિંગ્સ હવે સુરક્ષિત અને નિયમિત બનશે
નવી પૉલિસી માત્ર કાગળ પરનું દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ તેમાં અમલ માટેના અનેક મિકેનિઝમ ઉમેરવામાં આવ્યા છે.
-
મ્યુનિસિપલ ડેટા સિસ્ટમ અપડેટ રહેશે
-
દરેક હોર્ડિંગનું યુનિક આઈડી જનરેટ થશે
-
અમલ માટે અલગ નિયામક સેલ રચાશે
આ દરેક પગલું મુંબઈને વધુ સુરક્ષિત સ્માર્ટ-સિટી તરફ લઈ જશે.
સમાપ્તિ
ઘાટકોપરની દુર્ઘટનાએ મુંબઈને ઝંજોડીને રાખી દીધું હતું. હવે BMCની નવી ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ ગાઇડલાઇન્સ–2025 એ શહેરને વધુ જવાબદાર અને સુરક્ષિત બનાવવાનો મહત્વપૂર્ણ પ્રયાસ છે.
જાહેરાતો વધશે, પરંતુ હવે તે સલામત, નિયંત્રિત અને ટેકનિકલી મજબૂત માળખા પર જ ઉભી રહેશે—એનો નવો યુગ શરૂ થયો છે.
