દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં એક્સિસ બેંક શાખામાંથી ગોલ્ડ લોનના નામે કરવામાં આવેલા ₹97 લાખના મોટા આર્થિક ઉચાપતનો ભાંડો ફૂટી જતા બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ચકચાર મચી છે. બેંકના અધિકારીઓની શંકાને આધારે કરવામાં આવેલી આંતરિક તપાસ બાદ ખુલાસો થયો કે ગોલ્ડ લોન માટે રજૂ કરાયેલ સોનું વાસ્તવમાં ખોટું અથવા ઓછા કિમતીનું હતું. આ મામલે પોલીસને સોંપવામાં આવેલી ફરિયાદ બાદ ભલાભાઈ નાથાભાઈ ખાંભલીયા સહિત કુલ 10 લોકો સામે ભાદવી કલમો હેઠળ ગુનો નોંધાયો છે. આ કેસ હવે બેંકિંગ ફ્રોડના સૌથી મોટા પ્રકરણોમાંનું એક બની રહ્યો છે.
કેસનો પ્રારંભઃ શંકાસ્પદ ગોલ્ડ લોનથી શરૂઆત
માહિતી મુજબ દેવભૂમિ દ્વારકાની એક્સિસ બેંકની શાખામાં છેલ્લા થોડા મહિનાઓ દરમિયાન અનેક ગોલ્ડ લોન મંજૂર કરવામાં આવ્યા. શરૂઆતમાં બધું સામાન્ય જણાતું હતું, પરંતુ બાદમાં બેંકની ગુણવત્તા તપાસ ટીમને શંકા ઉભી થઈ કે કેટલાક લોન માટે રજૂ કરાયેલા સોનું વજન અને ગુણવત્તામાં અસંગતતા ધરાવતું હતું.
બેંકે આંતરિક ઓડિટ શરૂ કરી. ઓડિટ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે અનેક ગોલ્ડ લોન વ્યવહારોમાં સ્ટાન્ડર્ડ ગોલ્ડ વૅલ્યુએશન કરવામાં આવ્યું જ નહીં અથવા ખોટી રીતે કરવામાં આવ્યું હતું. પરિણામે બેંકને લગભગ ₹97 લાખનું નુકસાન થયું.
ઓડિટ રિપોર્ટ મળતાં જ બેંક મેનેજમેન્ટે આ બાબત તાત્કાળ પોલીસને સોંપી અને વિગતવાર તપાસની માંગણી કરી.
કયા-કયા સામે ગુનો?
પોલીસે પ્રાથમિક તપાસ બાદ નીચે મુજબના 10 શખ્સો સામે ગુનો નોંધ્યો છે—
-
ભલાભાઈ નાથાભાઈ ખાંભલીયા
-
એસ.કે. મુસ્તફા અજીમ હફીજ મુલ્લા
-
ભીમ બીજલી
-
રાજેશભાઈ ધોરીયા
-
કાદર રહીમ અલી
-
અકીબ અજીમ મુલ્લા
-
રજીયા અજીમ મુલ્લા
-
સોમા ભીખા નાંગેશ
-
અક્ષય ગોરધનદાસ ધાણક
-
(એક અજ્ઞાત સહભાગી – બેંક દ્વારા માહિતી શેર કરાઈ હોઈ શકે)
આ તમામ પર ઠગાઈ, ખોટા દસ્તાવેજો દ્વારા લોન મેળવવી, ખોટું સોનું જમા કરાવવું અને બેંકને છેતરવાના ગુનામાં કેસ નોંધાયો છે.
ઉચાપત કેવી રીતે કરવામાં આવ્યો?
પોલીસના પ્રાથમિક તારણો મુજબ modus operandi નીચે પ્રમાણે હતું:
૧. ખોટું અથવા ઓછી શુદ્ધતાવાળું સોનું રજૂખત
ગોલ્ડ લોન માટે જે સોનું રજૂ કરવામાં આવતું હતું તે 22 કેરેટ તરીકે દર્શાવવામાં આવતું, પરંતુ તેની વાસ્તવિક શુદ્ધતા ઘણી ઓછી હતી અથવા તેમાં મિશ્રણ કરવામાં આવ્યું હતું.
૨. આંતરિક નેટવર્કની સંભાવના
તપાસમાં એ પણ જોવા મળ્યું છે કે લોન એપ્લિકેશનથી લઈને વૅલ્યુએશન સુધીની પ્રક્રિયામાં કેટલાક લોકો વચ્ચે આંતરિક ગઠબંધન હતું.
માનવામાં આવે છે કે કેટલાક લોકોએ સોનાની ચકાસણી યોગ્ય રીતે ન કરી, જેનાથી મોટા પ્રમાણમાં ફ્રોડ શક્ય બન્યો.
૩. ખોટા દસ્તાવેજો
લોન મેળવવા માટે જરૂરી ઓળખ અને આવકના દસ્તાવેજોમાં પણ ગેરરીતિ કરવામાં આવી હતી.
૪. ઝડપી લોન મંજૂરી
ગોલ્ડ લોન સામાન્ય રીતે સાદી અને ઝડપી પ્રક્રિયા હોવાથી, તેમાં loopholes નો ઉપયોગ કરતી ગેંગે ઓછા સમયમાં મોટો ફ્રોડ કરી નાખ્યો.
પોલીસની તપાસ તેજઃ ટીમો મેદાને
દેવભૂમિ દ્વારકા પોલીસએ કેસને ગંભીરતાથી લઈને વિશેષ ટીમો બનાવી તપાસ શરૂ કરી છે. ટીમ બેંકના કર્મચારીઓ, વૅલ્યુએટરો તેમજ લોન પ્રક્રિયામાં સામેલ લોકોના નિવેદનો લઈ રહી છે.
પોલીસ સૂત્રો મુજબ—
-
કેટલાક આરોપીઓ ફરાર છે,
-
કેટલાકને નોટિસ મોકલાયાં છે,
-
અને કેટલાકની અટકાયત પ્રક્રિયા ચાલુ છે.
પોલીસ આ કેસને સુનિયોજિત આર્થિક કૌભાંડ તરીકે જોઈ રહી છે અને સમગ્ર નેટવર્ક ઉકેલવા માટે મની ટ્રેઈલ તપાસ પણ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
બેંક પણ સક્રિય સહયોગ આપી રહી
એક્સિસ બેંક મેનેજમેન્ટે જણાવ્યું છે કે—
“આ કેસમાં બેંકને ગેરરીતિનો ખ્યાલ આવતા જ અમે તાત્કાળ પોલીસને જાણ કરી. તપાસમાં પૂર્ણ સહયોગ આપવામાં આવશે અને બેંકની નીતિ મુજબ આંતરિક કડક કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવશે.”
બેંકે આંતરિક રીતે પણ સંબંધિત કર્મચારીઓની ભૂમિકાની તપાસ શરૂ કરી છે.
ગામ-વિસ્તારમાં ચર્ચાનો વિષય
દેવભૂમિ દ્વારકામાં આ કેસ ચર્ચાનો મુખ્ય મુદ્દો બન્યો છે. સામાન્ય રીતે ગોલ્ડ લોન સીધી અને પારદર્શક પ્રક્રિયા હોય છે, પરંતુ આવી રીતે લગભગ એક કરોડનો ઉચાપત થતાં લોકોમાં આશ્ચર્ય ફેલાઈ ગયું છે.
સ્થાનિક લોકો કહે છે:
“જો ગોલ્ડ વૅલ્યુએશન યોગ્ય રીતે થાત, તો આવી છેતરપિંડી થઈ જ ન શકત. આ તપાસ ખૂબ જ મહત્વની છે.”
કેટલાએ એ પણ કહ્યું કે વર્ષોથી આવા પ્રકારની ઠગાઈઓ નાના સ્તરે થતી હશે પરંતુ આ વખતે મોટું નેટવર્ક બહાર આવ્યું છે.
આગામી પગલાં – FSL તપાસથી લઈને મની ટ્રેઈલ સુધી
પોલીસે રજૂ થયેલું સોનું FSL (Forensic Science Laboratory) તપાસ માટે મોકલવાનું નક્કી કર્યું છે, જેથી તેની શુદ્ધતા અને વાસ્તવિક કિંમત જાણી શકાય.
સાથે સાથે—
-
બેંકના CCTV ફૂટેજ,
-
ટ્રાન્ઝેક્શન રેકોર્ડ,
-
તમામ લોન ફાઈલો,
-
વૅલ્યુએટર રિપોર્ટ,
વિગતવાર ચકાસણી હેઠળ છે.
મહત્વનું એ છે કે તપાસ હવે માત્ર આરોપીઓ પર નહિ પરંતુ આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પાછળ કોઈ મોટી ગેંગ કાર્યરત છે કે કેમ, તે દિશામાં આગળ વધી છે.
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં બહાર આવેલો ₹97 લાખનો ગોલ્ડ લોન ફ્રોડ કેસ બેંકિંગ સુરક્ષા માટે મોટો પાઠ છે. આ કેસ ફક્ત આર્થિક છેતરપિંડી નથી પરંતુ—
-
બેંક પ્રણાલીઓમાં loopholes,
-
વૅલ્યુએટરોની ભૂમિકા,
-
આંતરિક અને બાહ્ય ગઠબંધનો,
જેમા આવેલ ખામીઓને પણ ઉઘાડી મૂકે છે.
પોલીસની તપાસ આગળ વધતાં આ કેસમાં વધુ નામો બહાર આવવાની પણ સંભાવના છે. હાલમાં નોંધાયેલા 10 આરોપીઓ પર કડક ભાદવી કલમો હેઠળ ગુનો નોંધાયો છે અને તેમની ધરપકડની દિશામાં કાર્યવાહી તેજ થઈ છે.
આ પ્રકરણ દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા બેંકિંગ ફ્રોડ્સમાં ગણાશે, જેમાંથી નીકળનારા તારણો ભવિષ્યમાં બેંકોની સુરક્ષા નીતિઓ માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
