સિંહોના વિસ્તારમાં તંત્ર સિંઘમ – ગીરની ઈકો સેન્સિટિવ જગ્યાઓમાં આડેધડ ઉભા કરાયેલા રિસોર્ટ્સ પર તંત્રનો કડક પ્રહાર, 18 રિસોર્ટ આંશિક સીલ, હવે ડિમોલીશનની તૈયારી
ગીર સોમનાથ
એશિયાટિક સિંહોના એકમાત્ર કુદરતી નિવાસસ્થાન તરીકે ઓળખાતા ગીરના વિસ્તારોમાં છેલ્લે વહીવટી તંત્ર સચોટ અર્થમાં ‘સિંઘમ’ બન્યું હોય તેવું દૃશ્ય સામે આવ્યું છે. ગીર નેશનલ પાર્ક અને તેની આસપાસની ઈકો સેન્સિટિવ જગ્યાઓમાં નિયમોને નેવે મૂકીને આડેધડ ખડકાવવામાં આવેલા રિસોર્ટ્સ અને લક્ઝરી બાંધકામો સામે તંત્રએ હવે કડક કાર્યવાહીનો માર્ગ અપનાવ્યો છે. તાજેતરમાં કરાયેલી વિશાળ કાર્યવાહી દરમિયાન કુલ 18 રિસોર્ટ્સને આંશિક રીતે સીલ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે આગામી તબક્કામાં ગેરકાયદે બાંધકામો પર ડિમોલીશન શરૂ થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
ગીર માત્ર એક વન વિસ્તાર નથી, પરંતુ વિશ્વભરમાં એશિયાટિક સિંહોની ઓળખ અને અસ્તિત્વનો આધાર છે. છતાં, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પ્રવાસન અને વેપારના નામે અહીં ઈકો સેન્સિટિવ ઝોનના નિયમોનો ભંગ કરીને મોટા પ્રમાણમાં રિસોર્ટ્સ, ફાર્મહાઉસ અને કોમર્શિયલ પ્રોજેક્ટ્સ ઊભા કરવામાં આવ્યા હતા. આ બાંધકામો સિંહોની કુદરતી અવરજવર, શિકાર વિસ્તાર અને સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરો બની રહ્યા હતા.
ઈકો સેન્સિટિવ ઝોન – કાગળ પર નહીં, અમલમાં નિયમો
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ગીર નેશનલ પાર્ક અને તેની આસપાસના વિશાળ વિસ્તારોને ઈકો સેન્સિટિવ ઝોન જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ ઝોનમાં કોઈ પણ પ્રકારનું બાંધકામ, વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ કે જમીન ઉપયોગ બદલવા માટે કડક નિયમો અને પૂર્વ મંજૂરી ફરજિયાત છે. તેમ છતાં, તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે અનેક રિસોર્ટ્સ પાસે જરૂરી પર્યાવરણ મંજૂરી, બાંધકામની પરવાનગી કે મંજૂર નકશા જ નહોતા.
વન વિભાગ, જિલ્લા વહીવટીતંત્ર, પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ અને અન્ય સંબંધિત વિભાગોની સંયુક્ત ટીમ દ્વારા કરાયેલી તપાસમાં ગંભીર અનિયમિતતાઓ સામે આવી હતી. કેટલાક રિસોર્ટ્સે મંજૂર મર્યાદાથી વધુ બાંધકામ કર્યું હતું, તો કેટલાકે સંપૂર્ણ રીતે ગેરકાયદે રીતે કામગીરી શરૂ કરી હતી.
18 રિસોર્ટ્સ આંશિક સીલ – તંત્રનો સ્પષ્ટ સંદેશ
તંત્ર દ્વારા લેવામાં આવેલા કડક પગલાંના ભાગરૂપે કુલ 18 રિસોર્ટ્સને આંશિક રીતે સીલ કરવામાં આવ્યા છે. આ સીલિંગ દરમિયાન રિસોર્ટ્સના રૂમ, સ્વિમિંગ પુલ, રેસ્ટોરન્ટ, બાર અને અન્ય સુવિધાઓ બંધ કરવામાં આવી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આ કાર્યવાહીથી ગીર વિસ્તારમાં ચાલતા ગેરકાયદે બાંધકામો અને વેપાર પ્રવૃત્તિઓ સામે તંત્રનો સ્પષ્ટ સંદેશ ગયો છે કે, “સિંહોના વિસ્તારમાં નિયમોનો ભંગ સહન કરવામાં નહીં આવે.”
અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ કાર્યવાહી માત્ર શરૂઆત છે. જે રિસોર્ટ્સે ગંભીર ઉલ્લંઘન કર્યું છે, તેમના સામે આગળ વધુ કડક પગલાં લેવામાં આવશે.
હવે ડિમોલીશનની શક્યતા
વહીવટી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જે બાંધકામો સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદે હોવાનું સાબિત થશે, તેને તોડી પાડવાની પ્રક્રિયા ટૂંક સમયમાં શરૂ થઈ શકે છે. આ માટે કાયદાકીય નોટિસો આપવાની કાર્યવાહી ચાલી રહી છે. જો ડિમોલીશન શરૂ થાય છે, તો ગીરના ઈતિહાસમાં આ પ્રથમ વખત如此 મોટા પાયે તોડફોડની કાર્યવાહી હશે.
આ સમાચાર બાદ ગીર વિસ્તારમાં કાર્યરત અન્ય રિસોર્ટ માલિકોમાં પણ ખળભળાટ મચી ગયો છે અને ઘણા સ્થળે દસ્તાવેજો અને પરવાનગીઓની ચકાસણી શરૂ થઈ ગઈ છે.
પર્યાવરણ અને સિંહોની સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય પગલું
વન્યજીવ નિષ્ણાતો લાંબા સમયથી ચેતવણી આપી રહ્યા હતા કે, અનિયંત્રિત બાંધકામો ગીરના પર્યાવરણ માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. રિસોર્ટ્સની લાઈટ, અવાજ અને માનવ હલચલના કારણે સિંહો ભટકી જાય છે, જેના કારણે માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષની ઘટનાઓમાં વધારો થયો છે.
પર્યાવરણપ્રેમીઓ અને વન્યજીવ સંરક્ષણ સાથે જોડાયેલા સંગઠનોએ તંત્રની આ કાર્યવાહીનું સ્વાગત કર્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે, “ગીરના સિંહોને બચાવવા હોય તો ઈકો સેન્સિટિવ ઝોનના નિયમોનું કડક પાલન જરૂરી છે.”
સ્થાનિકોમાં મિશ્ર પ્રતિભાવ
આ કાર્યવાહી અંગે સ્થાનિકોમાં મિશ્ર પ્રતિક્રિયા જોવા મળી રહી છે. કેટલાક લોકો આ પગલાંને સમયોચિત અને જરૂરી ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક સ્થાનિક વ્યવસાયિકો અને રિસોર્ટ સાથે જોડાયેલા લોકો આર્થિક નુકસાનની ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. તેમ છતાં, મોટાભાગના નાગરિકોનું માનવું છે કે, સિંહોની સુરક્ષા અને પર્યાવરણ રક્ષણ સર્વોપરી છે.
વિકાસ અને સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન
સરકાર અને તંત્ર માટે વિકાસ અને સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એક મોટો પડકાર છે. ગીર જેવા અતિ સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં અનિયંત્રિત વિકાસ લાંબા ગાળે વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે. તંત્ર દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંને વિકાસ નહીં પરંતુ વિનાશ રોકવાનો પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
અંતમાં કહી શકાય કે, ગીરના સિંહોના વિસ્તારમાં તંત્રનું ‘સિંઘમ’ સ્વરૂપ હવે ખુલ્લેઆમ દેખાઈ રહ્યું છે. ઈકો સેન્સિટિવ ઝોનમાં ગેરકાયદે ઉભા કરાયેલા રિસોર્ટ્સ સામેની આ કાર્યવાહીથી સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે, સિંહોની સુરક્ષા અને પર્યાવરણ રક્ષણ બાબતે હવે કોઈ ઢીલાશ રાખવામાં આવશે નહીં. આવનારા દિવસોમાં ડિમોલીશનની કાર્યવાહી શરૂ થાય છે કે નહીં, તે જોવા સમગ્ર રાજ્યની નજર ગીર પર મંડાઈ છે.
