ઊંટોના આરોગ્ય માટે સંવેદનશીલ પ્રયાસ : જામનગર પશુપાલન વિભાગની વિશેષ ઝુંબેશ.

બે દિવસમાં ૨૧૦ ઊંટને ઝેરબાઝ અને ખસ વિરોધી સારવાર, ગ્રામ્ય પશુપાલકોને મોટી રાહત

જામનગર | પ્રતિનિધિ | તા. ૧૫ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫

જામનગર જિલ્લાના રણપ્રદેશ અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ઊંટ માત્ર પશુ નહીં પરંતુ જીવનરેખા સમાન ગણાય છે. પરિવહન, ખેતી, દૂધ ઉત્પાદન તેમજ પરંપરાગત રોજગાર માટે ઊંટ પર આધારિત અનેક પરિવારો માટે તેના સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા અત્યંત જરૂરી છે. આ હકીકતને ધ્યાનમાં રાખીને પશુપાલન વિભાગ, જામનગર દ્વારા ઊંટ વર્ગના પશુઓના આરોગ્ય માટે વિશેષ કાળજી લેતી એક પ્રશંસનીય ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવી છે.

પશુપાલન વિભાગ, જામનગર તાલુકાની ટીમે રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશન જામનગરના સહયોગથી તા. ૧૩ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ સિક્કા ખાતે ઊંટ વર્ગના પ્રાણીઓ માટે ઝેરબાઝ (એન્ટીસરા) તથા ખસ વિરોધી સારવાર કેમ્પનું આયોજન કર્યું હતું. આ કેમ્પમાં ઊંટ પાલકોને તેમના ઘર આંગણે જ નિદાન અને સારવાર મળી રહે તેવો હેતુ રાખવામાં આવ્યો હતો.

સિક્કા ખાતે સફળ સારવાર કેમ્પ

સિક્કા વિસ્તારમાં યોજાયેલા આ વિશેષ કેમ્પ દરમિયાન જામનગર પશુપાલન ટીમે કુલ ૧૩૦ ઊંટ વર્ગના પશુઓને ઝેરબાઝ અને ખસ વિરોધી સારવાર પૂરી પાડી હતી. આ સાથે ચાર ઊંટ એવા પણ હતા જે ગંભીર રીતે બીમાર હતા, જેમની તાત્કાલિક સારવાર કરીને તેમને રાહત આપવામાં આવી હતી.

પશુપાલન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ઝેરબાઝ અને ખસ જેવી બીમારીઓ ઊંટ માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. સમયસર રસીકરણ અને સારવાર ન થાય તો પશુના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસર પડે છે અને કેટલાક કિસ્સામાં મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે. આથી, પૂર્વસાવચેતી રૂપે આવા કેમ્પો અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.

રોગ નિદાન માટે નમૂનાઓ એકત્ર

આ કેમ્પ દરમિયાન માત્ર સારવાર જ નહીં પરંતુ વૈજ્ઞાનિક રીતે રોગનિદાન થાય તે માટે પશુ રોગ અન્વેષણ એકમ – જામનગર દ્વારા ઊંટોમાંથી બ્લડ સ્મિયર, બ્લડ સેમ્પલ તેમજ સ્કિન સ્ક્રેપિંગના વિવિધ નમૂનાઓ લેવામાં આવ્યા હતા. આ નમૂનાઓના આધારે ઊંટોમાં ફેલાતી આંતરિક બીમારીઓ, ચામડીના રોગો તથા સરા (Surra) જેવી ગંભીર બીમારીઓની તપાસ કરવામાં આવશે.

વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આવા નમૂનાઓના વિશ્લેષણથી ભવિષ્યમાં રોગચાળો અટકાવવા માટે વધુ અસરકારક યોજના બનાવી શકાય છે.

લાલપુર તાલુકાના સિંગચ ખાતે બીજી ઝુંબેશ

સિક્કા ખાતે યોજાયેલા કેમ્પની સફળતા બાદ આ જ ઝુંબેશને આગળ ધપાવતા પશુપાલન વિભાગ, જામનગર હસ્તકના લાલપુર પશુપાલન શાખાની ટીમે તા. ૧૫ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ લાલપુર તાલુકાના સિંગચ ગામે ઊંટ વર્ગના પ્રાણીઓ માટે ઝેરબાઝ અને ખસ વિરોધી સારવાર કેમ્પનું આયોજન કર્યું હતું.

આ કેમ્પમાં લાલપુર પશુપાલન ટીમ દ્વારા કુલ ૮૦ ઊંટ વર્ગના પશુઓને તેમના ઘર આંગણે જ ઝેરબાઝ અને ખસ વિરોધી સારવાર આપવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત પાંચ બીમાર ઊંટની વિશેષ સારવાર કરીને તેમની તબિયત સ્થિર કરવામાં આવી હતી.

આંતરિક રોગોની તપાસ પર ખાસ ધ્યાન

સિંગચ ખાતે યોજાયેલા કેમ્પ દરમિયાન પણ પશુ રોગ અન્વેષણ એકમ – જામનગર દ્વારા ઊંટોમાંથી બ્લડ સ્મિયર, બ્લડ અને સ્કિન સ્ક્રેપિંગના નમૂનાઓ લેવામાં આવ્યા હતા. ખાસ કરીને ચામડીના રોગો, ખસ, સરા તથા અન્ય આંતરિક બીમારીઓની તપાસ માટે આ નમૂનાઓ અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે.

પશુપાલન વિભાગના વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે ઊંટોમાં ઘણી વખત શરૂઆતમાં લક્ષણો સ્પષ્ટ દેખાતા નથી, જેના કારણે રોગ ગંભીર અવસ્થાએ પહોંચે છે. આથી નિયમિત તપાસ અને રોગનિદાન અત્યંત જરૂરી છે.

બે દિવસમાં ૨૧૦ ઊંટને સારવારનો લાભ

સિક્કા અને સિંગચ ખાતે યોજાયેલા આ બે દિવસના કેમ્પોમાં કુલ ૨૧૦ ઊંટ વર્ગના પ્રાણીઓને નિદાન અને સારવારનો લાભ મળ્યો છે. આ સંખ્યા જામનગર જિલ્લાના ઊંટ પાલકો માટે મોટી રાહતરૂપ સાબિત થઈ છે.

પશુપાલકોનું કહેવું છે કે અગાઉ તેમને પોતાના પશુઓને દવાખાને લઈ જવામાં ઘણો ખર્ચ અને સમય લાગતો હતો, જ્યારે હવે ઘર આંગણે જ નિષ્ણાત સારવાર મળતા તેઓ નિશ્ચિંત બન્યા છે.

ઊંટ પાલકોમાં સંતોષ અને વિશ્વાસ

કેમ્પમાં હાજર ઊંટ પાલકોએ પશુપાલન વિભાગ અને રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશનનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. અનેક પાલકોનું કહેવું હતું કે ઊંટ તેમના પરિવારની આર્થિક આધારશિલા છે અને આવા કેમ્પોથી તેમની todayજીવિકા સુરક્ષિત બને છે.

એક ઊંટ પાલકે જણાવ્યું હતું કે, “ઝેરબાઝ અને ખસ જેવી બીમારીઓથી ઊંટ અચાનક બિમાર પડે છે. આજે પશુપાલન વિભાગના ડૉક્ટરો ઘર આંગણે આવીને સારવાર કરી ગયા, એથી અમને બહુ મોટી રાહત મળી છે.”

પશુપાલન વિભાગની દીર્ઘકાલીન યોજના

પશુપાલન વિભાગ, જામનગરના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આવનારા સમયમાં પણ આવા આરોગ્ય કેમ્પોનું આયોજન કરવામાં આવશે. ખાસ કરીને ઊંટ, ગાય, ભેંસ અને અન્ય પશુઓમાં રોગચાળો ન ફેલાય તે માટે આગોતરી રસીકરણ અને તપાસ અભિયાન ચલાવવાની યોજના છે.

વિભાગનું માનવું છે કે પશુ સ્વાસ્થ્ય સુધરશે તો ગ્રામ્ય અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત બનશે અને પશુપાલકોની આવકમાં વધારો થશે.

સહયોગથી સફળતા

આ સમગ્ર અભિયાનમાં રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશન જામનગરના સહયોગની પણ નોંધપાત્ર ભૂમિકા રહી છે. લોજિસ્ટિક સપોર્ટ અને આયોજનાત્મક સહાયથી કેમ્પો સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ શક્યા છે.

નિષ્કર્ષ

જામનગર જિલ્લામાં ઊંટ વર્ગના પ્રાણીઓ માટે પશુપાલન વિભાગ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલી આ વિશેષ ઝુંબેશ માત્ર સારવાર પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ પશુપાલકોના જીવનમાં સુરક્ષા અને વિશ્વાસનું પ્રતીક બની છે. બે દિવસમાં ૨૧૦ ઊંટને મળેલી ઝેરબાઝ અને ખસ વિરોધી સારવારથી રોગચાળો અટકાવવામાં મદદ મળશે અને ગ્રામ્ય પશુપાલકોને લાંબા ગાળે ફાયદો થશે.

પશુ સ્વાસ્થ્ય એટલે માનવ સ્વાસ્થ્ય અને ગ્રામ્ય વિકાસ—આ વિચારને સાકાર કરતી આવી પહેલો ભવિષ્યમાં પણ સતત ચાલુ રહે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.