તાતીથૈયામાં બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર સંકટ – ઇન્ડિયન પબ્લિક સ્કૂલ પાસે ડાયિંગ મિલના ઝેરી ધુમાડાથી જોખમ, વાલીઓની ફરિયાદ બાદ તંત્ર હરકતમાં.

સુરત :
સુરત જિલ્લાના તાતીથૈયા વિસ્તારમાં આવેલી ઇન્ડિયન પબ્લિક સ્કૂલની આજુબાજુનું વાતાવરણ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગંભીર રીતે પ્રદૂષિત બન્યું છે. સ્કૂલની બિલકુલ નજીક કાર્યરત એક ડાયિંગ મિલમાંથી દરરોજ ઉઠતો ગાઢ અને ઝેરી ધુમાડો હવે માત્ર પર્યાવરણ માટે નહીં પરંતુ ભણતા બાળકોના જીવ માટે પણ મોટો ખતરો બની ગયો છે. આ મુદ્દે સ્કૂલના વાલીઓની પેરેન્ટ્સ એસોસિએશને જિલ્લા પ્રાથમિક શિક્ષણ અધિકારી (DEO)ને લેખિત ફરિયાદ કરી તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપની માંગ ઉઠાવી છે. ફરિયાદમાં રજૂ કરાયેલા ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણના આંકડાઓએ સમગ્ર મામલાને વધુ ગંભીર બનાવી દીધો છે.

સ્કૂલની બાજુમાં જ ડાયિંગ મિલ, રોજિંદો ઝેરી ધુમાડો

વાલીઓએ ફરિયાદમાં જણાવ્યું છે કે ઇન્ડિયન પબ્લિક સ્કૂલની બાજુમાં આવેલી ડાયિંગ મિલમાંથી રોજબરોજ મોટા પ્રમાણમાં કાળો અને ગાઢ ધુમાડો નીકળે છે. ખાસ કરીને સવારના સમયમાં અને બપોર બાદ ધુમાડાનું પ્રમાણ વધે છે, જે સ્કૂલના મેદાન, વર્ગખંડો તેમજ આસપાસના રહેણાંક વિસ્તારમાં ફેલાઈ જાય છે. આ ધુમાડામાં પાર્ટિક્યુલેટ મેટર (PM 2.5 અને PM 10) ઉપરાંત વિવિધ રાસાયણિક તત્વો હોવાની શકયતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે, જે સીધા બાળકોના શ્વસનતંત્ર પર અસર કરે છે.

વાલીઓના જણાવ્યા મુજબ, ઘણા બાળકોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, સતત ખાંસી, આંખોમાં બળતરા, માથાનો દુખાવો અને થાક જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી રહી છે. કેટલાક બાળકો વારંવાર બીમાર પડતા હોવાથી શાળામાં ગેરહાજરી પણ વધી રહી છે, જેના કારણે તેમની શિક્ષણ પ્રક્રિયા પર સીધી અસર પડી રહી છે.

ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણના આંકડાઓએ વધારી ચિંતા

ફરિયાદમાં વાલીઓએ સુરતના ઔદ્યોગિક વિસ્તારો સંબંધિત ચોંકાવનારા આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૮માં સુરતના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાંથી કુલ ૭૭,૫૪૦ ટન પાર્ટિક્યુલેટ મેટર વાતાવરણમાં ફેલાયું હતું, જેમાંથી આશરે ૫૬ ટકા હિસ્સો ઔદ્યોગિક એકમોનો હોવાનું નોંધાયું છે. ડાયિંગ અને ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગો આ પ્રદૂષણના મુખ્ય સ્ત્રોત હોવાનું પણ જણાવાયું છે.

આ પ્રકારનું પ્રદૂષણ ખાસ કરીને બાળકો માટે અત્યંત જોખમી છે, કારણ કે બાળકોનું શરીર અને શ્વસનતંત્ર વિકસતી અવસ્થામાં હોય છે. PM 2.5 જેવા અતિસૂક્ષ્મ કણો ફેફસાંમાં ઊંડે સુધી પ્રવેશી શકે છે અને લાંબા ગાળે ગંભીર બીમારીઓનું કારણ બની શકે છે.

બાળકોના વિકાસ પર લાંબા ગાળાની અસર

વાલીઓએ ફરિયાદમાં માત્ર તાત્કાલિક તકલીફો નહીં પરંતુ લાંબા ગાળાના જોખમો અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોના હવાલા આપતા તેઓએ જણાવ્યું છે કે લાંબા સમય સુધી વાયુ પ્રદૂષણના સંપર્કમાં રહેતા બાળકોમાં શ્વસન સંબંધી રોગો, એલર્જી, અસ્થમા ઉપરાંત કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ પણ વધી શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસો અનુસાર, ઉચ્ચ વાયુ પ્રદૂષણવાળા વિસ્તારોમાં બાળકોના બૌદ્ધિક વિકાસ પર પણ અસર પડે છે. કેટલાક સંશોધનોમાં બાળકોના IQમાં લગભગ ૨૦ પોઇન્ટ્સ સુધીનો ઘટાડો નોંધાયો છે. ઉપરાંત, બાળકોની ઊંચાઈ અને વજનના વિકાસ પર પણ પ્રતિકૂળ અસર થતી હોવાનું સામે આવ્યું છે.

ફરિયાદમાં એ પણ ઉલ્લેખ કરાયો છે કે PM 2.5ના વધુ સંપર્કને કારણે ઓછા વજનના બાળકો જન્મવાની અને અકાળ જન્મ જેવી સમસ્યાઓમાં વધારો થયો છે, જે સમાજ માટે લાંબા ગાળે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.

ભારત અને સુરતમાં વાયુ પ્રદૂષણની સ્થિતિ

વાલીઓએ રાષ્ટ્રીય સ્તરના આંકડાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૯માં ભારતમાં લગભગ ૧,૧૬,૦૦૦ બાળકો તેમના જન્મના પ્રથમ મહિનામાં વાયુ પ્રદૂષણ સંબંધિત આરોગ્ય સમસ્યાઓને કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા. આ આંકડા દર્શાવે છે કે વાયુ પ્રદૂષણ માત્ર પર્યાવરણનો મુદ્દો નહીં, પરંતુ જાહેર આરોગ્યની ગંભીર સમસ્યા છે.

સુરત જેવા ઔદ્યોગિક શહેરમાં ડાયિંગ અને ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગોના કારણે વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર ઘણી જગ્યાએ જોખમી મર્યાદા પાર કરી ચૂક્યું છે. આવી સ્થિતિમાં સ્કૂલ જેવી સંવેદનશીલ જગ્યાની નજીક ઔદ્યોગિક એકમો કાર્યરત રહેવું ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

વાલીઓનો આક્ષેપ અને માંગણીઓ

પેરેન્ટ્સ એસોસિએશનના પ્રતિનિધિઓએ જણાવ્યું,
“અમારા બાળકોનું ભવિષ્ય શાળામાં ઘડાય છે, પરંતુ સ્કૂલની બાજુમાં આવેલા ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણને કારણે તેમનો જીવ જોખમમાં મુકાઈ રહ્યો છે. અમે અનેક વખત ડાયિંગ મિલના સંચાલકોને રજૂઆત કરી, પરંતુ કોઈ અસરકારક પગલાં લેવાયા નથી. હવે તંત્ર પાસે જઈને ન્યાય માગવાનો રસ્તો જ બચ્યો છે.”

ફરિયાદમાં વાલીઓએ નીચે મુજબની સ્પષ્ટ માંગણીઓ રજૂ કરી છે :

• સ્કૂલની નજીક આવેલી ડાયિંગ મિલ પર તાત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે અથવા તેને અન્યત્ર ખસેડવામાં આવે.

• ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) દ્વારા તાત્કાલિક તપાસ કરાવી વાયુ ગુણવત્તાનું મોનિટરિંગ કરવામાં આવે અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર એકમો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે.

• સ્કૂલમાં અભ્યાસ કરતા બાળકોના આરોગ્યની સંપૂર્ણ તપાસ કરાવવામાં આવે અને જરૂર મુજબ નિયમિત મેડિકલ ચેકઅપ, માસ્ક, એર પ્યુરિફાયર જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે.

તંત્રની પ્રતિક્રિયા

જિલ્લા પ્રાથમિક શિક્ષણ અધિકારીએ ફરિયાદ મળ્યાની પુષ્ટિ કરતા જણાવ્યું કે,
“આ મુદ્દો અત્યંત ગંભીર છે. બાળકોનું સ્વાસ્થ્ય અમારી પ્રથમ પ્રાથમિકતા છે. ફરિયાદના આધારે તાત્કાલિક તપાસ શરૂ કરવામાં આવશે અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ સાથે સંકલન કરીને જરૂરી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.”

તેમણે એ પણ ઉમેર્યું કે જો સ્કૂલની આસપાસનું વાતાવરણ બાળકો માટે અસુરક્ષિત સાબિત થશે તો કડક પગલાં લેવામાં આવશે.

ફરી ઉઠ્યો ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ અને શાળાની સલામતીનો પ્રશ્ન

આ ઘટનાએ સુરત સહિત સમગ્ર રાજ્યમાં ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની આસપાસની સલામતી અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ કરી દીધી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે સ્કૂલ, કોલેજ, હોસ્પિટલ જેવી સંવેદનશીલ જગ્યાઓની આસપાસ ઔદ્યોગિક એકમો પર વિશેષ નિયંત્રણ જરૂરી છે.

વાલીઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો તાત્કાલિક અને અસરકારક પગલાં નહીં લેવાય તો તેઓ આંદોલનનો માર્ગ પણ અપનાવશે. બાળકોના સ્વાસ્થ્ય અને ભવિષ્ય સાથે કોઈ સમાધાન નહીં થાય, તેવો સ્પષ્ટ સંદેશ તેમણે તંત્રને આપ્યો છે.

હવે જોવાનું એ રહેશે કે જિલ્લા વહીવટ, પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ અને અન્ય સંબંધિત વિભાગો કેટલા ઝડપી અને કડક પગલાં લે છે. કારણ કે અહીં મુદ્દો માત્ર ધુમાડાનો નહીં, પરંતુ આવનારી પેઢીના સ્વાસ્થ્ય અને ભવિષ્યનો છે.