જેતપુરમાં ‘વુમન ફોર ટ્રી’ અભિયાન વિવાદમાં: ગ્રીન કવર માટેની સરકારી ગ્રાન્ટ ગાર્ડનમાં જ વપરાતાં જાગૃત નાગરિકોના ગંભીર આક્ષેપ

જેતપુર નગરપાલિકા દ્વારા ગુજરાત શહેરી આજીવિકા મિશનના ઉપક્રમે મહિલાઓને રોજગાર આપવાના ઉમદા ઉદ્દેશ્ય સાથે “વુમન ફોર ટ્રી કેમ્પેઈન” અંતર્ગત વૃક્ષારોપણ અને વૃક્ષ સંવર્ધનનો કાર્યક્રમ યોજવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ આ કાર્યક્રમને લઈને હવે વિવાદ ઊભો થયો છે. શહેરના જાગૃત નાગરિકો દ્વારા આક્ષેપ કરવામાં આવી રહ્યો છે કે, જ્યાં પહેલેથી જ વૃક્ષો ભરપૂર પ્રમાણમાં હાજર છે એવા બગીચાઓમાં જ વૃક્ષારોપણ કરવાથી સરકારી ગ્રાન્ટ અને ગ્રીન કવર વધારવાનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય બંને ગેરવેલે ગયા છે.આ મુદ્દાએ હવે પર્યાવરણ, રોજગાર અને સરકારી યોજનાઓના યોગ્ય અમલ અંગે ગંભીર ચર્ચાને જન્મ આપ્યો છે.

રાજ્યવ્યાપી કાર્યક્રમ, જેતપુરમાં અમલ

ગુજરાત શહેરી આજીવિકા મિશન (GULM) અને ગુજરાત શહેરી વિકાસ મિશનના સંયુક્ત ઉપક્રમે રાજ્યની અંદાજે 70 જેટલી મહાનગરપાલિકા અને નગરપાલિકાઓમાં એકસાથે વિવિધ કાર્યક્રમો યોજવામાં આવ્યા હતા. આ અંતર્ગત શહેરી વિસ્તારોમાં આર્થિક રીતે પછાત મહિલાઓને રોજગાર આપવો અને સાથે સાથે પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે ગ્રીન કવર વધારવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાખવામાં આવ્યો હતો.આ રાજ્યવ્યાપી અભિયાન અંતર્ગત જેતપુર નગરપાલિકા દ્વારા પણ “ગ્રીન કવર – પર્યાવરણ બચાવો” કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

સરદાર ગાર્ડનમાં યોજાયો વૃક્ષારોપણ કાર્યક્રમ

જેતપુર શહેરના પ્રસિદ્ધ સરદાર ગાર્ડન ખાતે “વુમન ફોર ટ્રી કેમ્પેઈન” અંતર્ગત વૃક્ષારોપણનો કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. આ કાર્યક્રમમાં વિવિધ સખી મંડળોની બહેનોએ ભાગ લઈને વૃક્ષોનું વાવેતર કર્યું હતું અને તેને ઉછેરવાની જવાબદારી સ્વીકારી હતી.નગરપાલિકાના જણાવ્યા મુજબ, આ કાર્યક્રમનો હેતુ માત્ર વૃક્ષ ઉગાડવાનો નહીં પરંતુ મહિલાઓને સતત રોજગાર મળે અને તેઓ પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં સીધી ભાગીદારી કરે — એવો હતો.

7.85 લાખની ગ્રાન્ટ અને મહિલાઓને રોજગાર

શહેરી આજીવિકા મિશન અંતર્ગત જેતપુર નગરપાલિકાને કુલ ₹7.85 લાખની ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવી છે. આ ગ્રાન્ટમાંથી સખી મંડળ સાથે જોડાયેલી લગભગ 16 મહિલાઓને રોજગાર આપવાનો ઉદ્દેશ્ય છે.

યોજનાનુસાર,

• એક મહિલાને 1500 દિવસનો કુલ રોજગાર,

• વર્ષમાં સરેરાશ 94 દિવસનું કામ,

• વૃક્ષ ઉછેર, પાણી આપવું, સુરક્ષા અને જતન જેવી જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી છે.

આ રીતે, પર્યાવરણ બચાવ અને મહિલા સશક્તિકરણ — બંને ઉદ્દેશ્યો એકસાથે સિદ્ધ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનું નગરપાલિકા દ્વારા જણાવવામાં આવ્યું છે.

ઔદ્યોગિક શહેર જેતપુરને વૃક્ષોની વધુ જરૂર

જેતપુર એક જાણીતું ઔદ્યોગિક શહેર છે. અહીં સાડીઓ અને કાપડના કારખાનાઓની સંખ્યા મોટી છે, જેના કારણે ચીમનીઓમાંથી ચોવીસ કલાક ધુમાડો નીકળતો રહે છે. પરિણામે શહેરમાં હવાના પ્રદૂષણનો પ્રશ્ન સતત રહે છે.

પર્યાવરણવિદો અને સ્થાનિક નાગરિકોના મતે, જેતપુર જેવા શહેરમાં:

• વધુમાં વધુ વૃક્ષો ઉગાડવા,

• ખાલી અને વેરાન જમીનને લીલોતરીમાં ફેરવવા,

• અને લાંબા ગાળે શુદ્ધ હવા માટે ગ્રીન કવર વધારવું અત્યંત જરૂરી છે.

જાગૃત નાગરિકોના આક્ષેપ: ‘જગ્યાની ખોટી પસંદગી’

આ સમગ્ર કાર્યક્રમ સામે હવે શહેરના જાગૃત નાગરિકોએ સવાલો ઊભા કર્યા છે. તેમનો મુખ્ય આક્ષેપ એ છે કે,“જ્યાં પહેલેથી જ વૃક્ષો ભરપૂર છે એવા ગાર્ડન અને મુક્તિધામમાં ફરીથી વૃક્ષારોપણ બતાવી ગ્રીન કવર વધારવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે, જે હકીકતમાં ખોટો છે.”

નાગરિકોના મતે,

• સરદાર ગાર્ડન,

• અન્ય બે ગાર્ડન,

• અને મુક્તિધામ —
  આ તમામ જગ્યાઓ પહેલેથી જ વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી છે.

આ જગ્યાઓમાં વૃક્ષોની દેખરેખ અને જતનની જવાબદારી તો નગરપાલિકાની પહેલેથી જ છે. તો પછી નવી ગ્રાન્ટ અહીં વાપરવી કેટલુ યોગ્ય છે — એવો સવાલ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે.

ચીફ ઓફિસર પાર્થિવ પરમારનો જવાબ

આ મુદ્દે જેતપુર નગરપાલિકાના ચીફ ઓફિસર પાર્થિવ પરમારને પૂછતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે,“શહેરના ત્રણ ગાર્ડન અને એક મુક્તિધામ એમ કુલ ચાર જગ્યાએ દરેક જગ્યાએ 100 વૃક્ષો મહિલાઓ દ્વારા ઉગાડવામાં આવશે. તેનું નિયમિત જતન કરવામાં આવશે અને તેના બદલામાં મહિલાઓને નગરપાલિકા દ્વારા મહેતાણું ચૂકવવામાં આવશે.”તેમના જણાવ્યા મુજબ, યોજના સંપૂર્ણપણે નિયમ મુજબ છે અને મહિલાઓને સતત રોજગાર મળે તે મુખ્ય હેતુ છે.

‘ઉદ્દેશ્ય સારો, અમલ ખોટો?’

નાગરિકો આ બાબતે સ્પષ્ટ કરે છે કે,

• મહિલાઓને રોજગાર આપવાનો ઉદ્દેશ્ય ખૂબ સારો છે,

• પર્યાવરણ બચાવવાની વિચારધારા પણ સરાહનીય છે,

પરંતુ જગ્યાની પસંદગી ખોટી હોવાનો આરોપ છે.જાગૃત નાગરિકોનું કહેવું છે કે,“જો નગરપાલિકા કોઈ વેરાન, ખુલ્લી અથવા ઝાડવિહોણી જગ્યા શોધીને ત્યાં આ કાર્યક્રમ અમલમાં મૂકે, તો શહેરનું ગ્રીન કવર ખરેખર વધે અને ગ્રાન્ટનો યોગ્ય ઉપયોગ થાય.”

ગ્રાન્ટના ગેરવપરાશની આશંકા

આ સમગ્ર પ્રકરણને લઈને કેટલાક નાગરિકોએ ગંભીર આક્ષેપ પણ કર્યા છે કે,

• અધિકારીઓની અણઆવડત,

• અથવા તો ગ્રાન્ટને સરળ રીતે ખર્ચી નાખવાનો ઉદ્દેશ્ય,
  આ બંનેમાંથી કોઈ કારણસર યોજના ગેરમાર્ગે દોરી શકાય છે.

તેમના મતે, જ્યાં પહેલેથી જ નગરપાલિકાનું મેન્ટેનેન્સ ચાલે છે ત્યાં જ નવી ગ્રાન્ટ ખર્ચવી એ ગ્રીન કવર વધારવાને બદલે આંકડાકીય દેખાવ પૂરતો પ્રયાસ બની રહ્યો છે.

પર્યાવરણ અને જાહેરહિતનો પ્રશ્ન

આ વિવાદ હવે માત્ર એક કાર્યક્રમ પૂરતો નથી રહ્યો. તેનાથી વિશાળ પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે,

• શું સરકારી યોજનાઓનો અમલ ખરેખર મૂળ ઉદ્દેશ્ય મુજબ થઈ રહ્યો છે?

• શું ગ્રીન કવર વધારવાના દાવા માત્ર કાગળ પર જ સીમિત રહી જાય છે?

પર્યાવરણપ્રેમીઓ માને છે કે જો આવા કાર્યક્રમો સાચી રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવે તો જેતપુર જેવા શહેરમાં હવાની ગુણવત્તામાં લાંબા ગાળે સુધારો શક્ય છે.

નિષ્કર્ષ

જેતપુર નગરપાલિકાનો “વુમન ફોર ટ્રી” અભિયાન વિચારની દૃષ્ટિએ પ્રશંસનીય છે, પરંતુ તેના અમલ અંગે ઊભા થયેલા પ્રશ્નો ગંભીર છે. મહિલાઓને રોજગાર અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ — બંને લક્ષ્યાંક ત્યારે જ સિદ્ધ થશે જ્યારે યોજના યોગ્ય જગ્યાએ, પારદર્શક રીતે અને લાંબા ગાળાના દ્રષ્ટિકોણ સાથે અમલમાં મૂકવામાં આવશે.હવે જોવાનું રહ્યું કે નગરપાલિકા આ આક્ષેપોને કેવી રીતે જવાબ આપે છે અને ભવિષ્યમાં ગ્રીન કવર વધારવા માટે વાસ્તવિક અને અસરકારક પગલાં લે છે કે નહીં.

(.ફોટોતસ્વીરઅનેઅહેવાલ માનસીસાવલીયાજેતપુર)