ધૂમ્રપાન કરનારાઓને મોટો આંચકો: ૧ ફેબ્રુઆરીથી સિગારેટ પર નવી એક્સાઈઝ ડ્યૂટી લાગુ, ભાવોમાં ભારે વધારો નિશ્ચિત

દેશભરના સિગારેટ પીતા લોકો માટે ભારત સરકાર તરફથી માઠા સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે જાહેર આરોગ્ય અને કર આવક વધારવાના હેતુથી સિગારેટ પર નવી એક્સાઈઝ ડ્યૂટી લાગુ કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. નાણાં મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા આદેશ મુજબ, ૧ ફેબ્રુઆરીથી સિગારેટ પર હાલની ૪૦ ટકા GST ઉપરાંત નવી એક્સાઈઝ ડ્યૂટી પણ વસૂલવામાં આવશે, જેના કારણે સિગારેટના ભાવોમાં નોંધપાત્ર વધારો થવો લગભગ નિશ્ચિત બની ગયો છે.

સરકારનો કડક નિર્ણય: ધૂમ્રપાન પર પ્રહાર

કેન્દ્ર સરકાર લાંબા સમયથી તમાકુ ઉત્પાદનોના ઉપયોગને ઓછો કરવા માટે વિવિધ પગલાં લઈ રહી છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા આપવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકાઓ અનુસાર, તમાકુ ઉત્પાદનો પર કર વધારવાથી તેની ખરીદીમાં ઘટાડો થાય છે અને જાહેર આરોગ્ય પર સકારાત્મક અસર પડે છે. આ જ દિશામાં આગળ વધતાં હવે સરકારએ સિગારેટ પર નવી એક્સાઈઝ ડ્યૂટી લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.

નાણાં મંત્રાલયના સૂત્રો મુજબ, આ નિર્ણય પાછળ બે મુખ્ય હેતુ છે—

1. લોકોમાં ધૂમ્રપાનની આદત ઘટાડવી

2. સરકારી ખજાનામાં વધારાની આવક સુનિશ્ચિત કરવી

હાલની કર વ્યવસ્થા અને નવી ડ્યૂટી

હાલમાં સિગારેટ અને તમાકુ ઉત્પાદનો પર ૪૦ ટકા GST વસૂલવામાં આવે છે, જેમાં કેટલાક સેસ પણ સામેલ છે. હવે ૧ ફેબ્રુઆરીથી આ GST ઉપરાંત નવી એક્સાઈઝ ડ્યૂટી ઉમેરાશે. પરિણામે, એક પેકેટ સિગારેટ પર કુલ કરનો બોજ નોંધપાત્ર રીતે વધશે.

અર્થતંત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે,

• સસ્તી અને મધ્યમ શ્રેણીની સિગારેટ પર ભાવ વધારો વધુ અસરકારક રહેશે

• પ્રીમિયમ બ્રાન્ડ્સના ભાવ પણ સામાન્ય ગ્રાહકની પહોંચ બહાર જઈ શકે છે

ભાવોમાં કેટલો વધારો થશે?

 સરકાર દ્વારા હજી સુધી પ્રતિ પેકેટ ચોક્કસ કેટલો વધારો થશે તેની સત્તાવાર વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી, પરંતુ અંદાજ મુજબ એક પેકેટ સિગારેટ પર રૂ. ૨૦ થી ૪૦ સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. કેટલીક હાઈ-એન્ડ બ્રાન્ડ્સ પર તો આ વધારો વધુ પણ હોઈ શકે છે.

તમાકુ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા વેપારીઓનું કહેવું છે કે,

“નવી એક્સાઈઝ ડ્યૂટી લાગુ થતાં ગ્રાહકો પર સીધો ભાર પડશે અને વેચાણમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે.”

ધૂમ્રપાન કરનારાઓમાં અસંતોષ

સરકારના આ નિર્ણય બાદ ધૂમ્રપાન કરનારાઓમાં અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે. ઘણા ગ્રાહકોનું કહેવું છે કે પહેલેથી જ મોંઘવારીના માહોલમાં સિગારેટના ભાવ વધારવાથી તેમની જેબ પર વધુ ભાર પડશે. ખાસ કરીને દૈનિક મજૂરો અને મધ્યમ વર્ગના લોકો પર આ નિર્ણયની અસર વધારે પડશે.

બીજી તરફ, કેટલાક લોકો માને છે કે આ નિર્ણયથી તેઓ ધૂમ્રપાન છોડવાની દિશામાં પ્રેરિત થશે, જે લાંબા ગાળે આરોગ્ય માટે લાભદાયી સાબિત થઈ શકે છે.

આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું સ્વાગત

આ નિર્ણયને આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને સામાજિક સંગઠનો દ્વારા આવકારવામાં આવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે, ભારતમાં દર વર્ષે લાખો લોકો તમાકુજન્ય બીમારીઓના કારણે મૃત્યુ પામે છે. સિગારેટ પર કર વધારવાથી ખાસ કરીને યુવાનોમાં ધૂમ્રપાન શરૂ કરવાની વૃત્તિમાં ઘટાડો થશે.

એક જાહેર આરોગ્ય નિષ્ણાતે જણાવ્યું હતું કે,

“તમાકુ પર કર વધારવો એ સૌથી અસરકારક નીતિગત પગલું છે. આ નિર્ણયથી કેન્સર, હૃદયરોગ અને શ્વસન તંત્રની બીમારીઓમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે.”

તમાકુ ઉદ્યોગ પર અસર

નવી એક્સાઈઝ ડ્યૂટી લાગુ થતાં તમાકુ ઉદ્યોગ માટે પણ પડકારો વધશે.

• ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો

• વેચાણમાં સંભવિત ઘટાડો

• નાના રિટેલર્સ પર આર્થિક દબાણ

કેટલાક ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓએ સરકારને વિનંતી કરી છે કે નાના વેપારીઓ માટે કોઈ રાહત પેકેજ અથવા તબક્કાવાર અમલ પર વિચાર કરવામાં આવે.

સરકારની કડક નજર અને અમલ

નાણાં મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ૧ ફેબ્રુઆરીથી નવી ડ્યૂટીનો અમલ કડક રીતે કરવામાં આવશે. કરચોરી અટકાવવા માટે કસ્ટમ્સ અને એક્સાઈઝ વિભાગને ખાસ સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. બિનકાયદેસર સિગારેટના વેપાર સામે પણ કાર્યવાહી વધુ કડક બનવાની શક્યતા છે.

નિષ્કર્ષ

કુલ મળીને, સિગારેટ પર નવી એક્સાઈઝ ડ્યૂટી લાગુ કરવાનો સરકારનો નિર્ણય ધૂમ્રપાન કરનારાઓ માટે ચોક્કસપણે માઠા સમાચાર છે, પરંતુ જાહેર આરોગ્યના હિતમાં આ પગલું મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ભાવોમાં વધારાથી લોકો ધૂમ્રપાન છોડે કે ઓછું કરે તો સરકારનો આ નિર્ણય લાંબા ગાળે સમાજ માટે લાભદાયી સાબિત થઈ શકે છે.