દુષ્કર્મના ગંભીર ગુનામાં દોષિત ઠેરવાયેલા સ્વઘોષિત ધર્મગુરૂ આસારામ 13 વર્ષના લાંબા સમયગાળા બાદ સુરત સ્થિત પોતાના આશ્રમમાં પહોંચ્યા હોવાના સમાચાર સામે આવતા જ શહેર સહિત રાજ્યભરમાં ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. લાંબા સમયથી જેલમાં રહેલા આસારામને તાજેતરમાં પરોલ મળતા તેઓ સુરત આવ્યા હતા, જ્યાં તેમને મળવા માટે તેમના અનુયાયીઓની લાંબી કતારો જોવા મળી હતી. આ ઘટના એક તરફ તેમના સમર્થકો માટે ભાવુક ક્ષણ બની રહી, તો બીજી તરફ સમાજમાં કાયદો, ન્યાય અને પીડિતાઓના અધિકાર અંગે ફરી એકવાર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
13 વર્ષનો વિવાદાસ્પદ સમયગાળો
આસારામ પર વર્ષ 2013માં નાબાલિક પર દુષ્કર્મના આરોપ લાગ્યા બાદ દેશભરમાં ખળભળાટ મચી ગયો હતો. લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા, સાક્ષીઓના નિવેદનો અને પુરાવાઓના આધારે અદાલતે તેમને દોષિત જાહેર કર્યા હતા. આ કેસ માત્ર એક વ્યક્તિ પૂરતો સીમિત રહ્યો નહોતો, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં ધર્મ, અંધશ્રદ્ધા અને ગુરૂ-શિષ્ય પરંપરા અંગે ગંભીર ચર્ચાનો વિષય બન્યો હતો. 13 વર્ષના આ સમયગાળામાં આસારામ સતત જેલમાં રહ્યા અને અનેકવાર તેમના સમર્થકો દ્વારા તેમની નિર્દોષિતાનો દાવો કરવામાં આવ્યો.
સુરત આશ્રમમાં પહોંચતા જ ભીડ
પરોલ મળ્યા બાદ આસારામ સુરત સ્થિત આશ્રમમાં પહોંચ્યા હોવાની ખબર ફેલાતાં જ તેમના અનુયાયીઓ મોટી સંખ્યામાં ત્યાં ઉમટી પડ્યા હતા. આશ્રમની બહાર લાંબી કતારો લાગી ગઈ હતી. અનેક લોકો ફૂલહાર લઈને, તો કેટલાક ભાવુક થઈ આશ્રામ પરિસરમાં ભજન-કીર્તન કરતા નજરે પડ્યા. કેટલાક અનુયાયીઓએ આસારામને “સંત” ગણાવી તેમના પર લગાવવામાં આવેલા આરોપોને રાજકીય અને ષડયંત્રજન્ય ગણાવ્યા.
આસારામના આગમનને પગલે પોલીસ પ્રશાસન પણ એલર્ટ મોડમાં રહ્યું. કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના ન બને તે માટે આશ્રમ આસપાસ પોલીસ બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો હતો. સ્થાનિક પોલીસ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે પરોલની શરતો મુજબ જ આસારામને આશ્રમમાં રહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે અને કાયદો-વ્યવસ્થાની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
સમર્થકો અને વિરોધની બે ધ્રુવો
એક તરફ આશ્રમમાં અનુયાયીઓની ભીડે આસારામ પ્રત્યે અડગ શ્રદ્ધા દર્શાવી, તો બીજી તરફ માનવાધિકાર કાર્યકરો, મહિલા સંગઠનો અને કાયદાના નિષ્ણાતોએ આ ઘટનાની કડક ટીકા કરી છે. તેમનો મત છે કે દુષ્કર્મના દોષિતને જાહેર સ્થળે આવી રીતે આવકાર આપવો સમાજ માટે ખોટો સંદેશ આપે છે. પીડિતાના સંઘર્ષને ભૂલાવી દેતી આવી ઘટનાઓ ન્યાયિક પ્રક્રિયાની ભાવનાને આંચ પહોંચાડે છે.
મહિલા અધિકાર સાથે જોડાયેલા કાર્યકરોનું કહેવું છે કે “આસારામને મળવા માટે લાગેલી કતારો એ બતાવે છે કે સમાજમાં હજુ પણ અંધશ્રદ્ધા અને ગુરૂવાદ કેટલો ઊંડો બેઠો છે. દુષ્કર્મના કેસોમાં દોષિત ઠેરવાયેલા વ્યક્તિને આવું સન્માન આપવું પીડિતાઓ માટે દુખદ છે.”
કાયદાકીય પરિપ્રેક્ષ્ય
કાયદાના નિષ્ણાતો જણાવે છે કે પરોલ એ કેદીના મૂળ અધિકારનો ભાગ છે અને અદાલત દ્વારા નક્કી કરેલી શરતો હેઠળ જ આપવામાં આવે છે. પરોલ મળવાથી કોઈ વ્યક્તિ દોષમુક્ત થઈ જાય એવું નથી. આસારામ હજુ પણ અદાલતના ચુકાદા મુજબ દોષિત જ ગણાય છે. પરોલ દરમિયાન તેમની હલચલ, નિવાસ અને જાહેર પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણો લાગુ હોય છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો પરોલની શરતોનું ઉલ્લંઘન થશે, તો પરોલ રદ પણ થઈ શકે છે. આથી પ્રશાસન અને પોલીસ માટે આ સમયગાળો સંવેદનશીલ બની જાય છે.
સુરત શહેરમાં ચર્ચાનો વિષય
આસારામના આગમનથી સુરત શહેરમાં રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચાઓ તેજ બની છે. ચા-પાનના ગલ્લા થી લઈને સોશિયલ મીડિયા સુધી આ મુદ્દો ગરમાયો છે. કેટલાક લોકો આસારામના સમર્થનમાં બોલી રહ્યા છે, તો કેટલાક લોકો ખુલ્લેઆમ વિરોધ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયામાં આસારામના આશ્રમ પહોંચવાના વીડિયો અને તસવીરો વાયરલ થતા જ લોકોની પ્રતિક્રિયાઓની ભરમાર જોવા મળી રહી છે.
પીડિતાઓની અવાજ ફરી યાદ
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર પીડિતાઓની અવાજને કેન્દ્રમાં લાવી છે. ઘણા લોકો યાદ અપાવી રહ્યા છે કે આસારામ સામેનો કેસ માત્ર કાનૂની લડાઈ નહોતો, પરંતુ નાબાલિક બાળકીના જીવન સાથે જોડાયેલો ગંભીર અપરાધ હતો. પીડિતાના પરિવારે વર્ષો સુધી ન્યાય માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો. આવી સ્થિતિમાં દોષિતને મળતું જાહેર સમર્થન સમાજના સંવેદનશીલતાના અભાવ તરફ સંકેત કરે છે.
આગળ શું?
પરોલની અવધિ પૂરી થયા બાદ આસારામને ફરીથી જેલમાં પરત જવું પડશે. જોકે, તેમની સુરત મુલાકાત અને આશ્રમમાં થયેલી ભીડે એક વાત સ્પષ્ટ કરી દીધી છે કે વર્ષો પછી પણ તેમના અનુયાયીઓની સંખ્યા ઓછી થઈ નથી. આવનાર સમયમાં આ મુદ્દો રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે વધુ ચર્ચાસ્પદ બને તેવી શક્યતા છે.
આસારામના 13 વર્ષ બાદ સુરત આશ્રમ પહોંચવાના ઘટનાક્રમે ફરી એકવાર સમાજ સામે અરીસો ધર્યો છે—એક તરફ અંધશ્રદ્ધા અને ગુરૂભક્તિ, તો બીજી તરફ કાયદો, ન્યાય અને પીડિતાઓના અધિકાર. આ બે વચ્ચે સંતુલન સાધવું એ આજના સમાજ માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહ્યો છે.
