જામનગરના બેડ અને શાપરમાં NDRFનું પ્રશંસનીય અભિયાન

આપત્તિ સમયે ‘ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર’ બનવા ગ્રામજનો અને વિદ્યાર્થીઓને અપાઈ સઘન તાલીમ

જામનગર, તા. ૦૬ જાન્યુઆરી:
કુદરતી આપત્તિઓ કે માનવસર્જિત દુર્ઘટનાઓ કોઈ પૂર્વ સૂચના વિના આવી પડતી હોય છે. પૂર, વાવાઝોડું, ભૂકંપ, આગ કે અકસ્માત જેવી પરિસ્થિતિઓમાં જો સમયસર યોગ્ય પગલાં લેવામાં આવે તો અનેક અમૂલ્ય જીવ બચાવી શકાય છે. આ જ હેતુને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારની આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પાંખ નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF) દ્વારા જામનગર જિલ્લાના બેડ અને શાપર ગામોમાં વિશેષ તાલીમ તથા જનજાગૃતિ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગ્રામ્ય વિસ્તારના લોકોને આપત્તિ સમયે સ્વયં બચાવ તથા અન્યને મદદરૂપ થવા માટે તૈયાર કરવાનો હતો. ખાસ કરીને શાળાના વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને ગ્રામજનોને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનની આધુનિક પદ્ધતિઓ અંગે પ્રાયોગિક તાલીમ આપી તેમને ‘ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર’ તરીકે સજ્જ કરવામાં આવ્યા હતા.

આપત્તિ વ્યવસ્થાપનનું મહત્વ: સમય જ જીવન છે

આજના સમયમાં હવામાન પરિવર્તન, અણિયંત્રિત શહેરીકરણ અને માનવસર્જિત ભૂલોને કારણે આપત્તિઓની સંખ્યા વધી રહી છે. ગુજરાત રાજ્ય ખાસ કરીને વાવાઝોડાં, પૂર અને ભૂકંપ માટે સંવેદનશીલ રહ્યું છે. ૨૦૦૧ના ભૂકંપથી લઈને તાજેતરના ચક્રવાતો સુધી, રાજ્યએ અનેક મોટી આપત્તિઓનો સામનો કર્યો છે.

આવી પરિસ્થિતિમાં સરકારી તંત્ર અથવા બચાવ દળો પહોંચે ત્યાં સુધીનો સમય અત્યંત મહત્વનો હોય છે. આ પ્રથમ કેટલાક મિનિટોમાં જો સ્થાનિક લોકો પાસે યોગ્ય જ્ઞાન અને તાલીમ હોય તો જાનહાનિ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય છે. આ વિચાર સાથે NDRF દ્વારા બેડ અને શાપર ગામમાં આ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું.

NDRF દ્વારા જીવંત નિદર્શન: શીખવાયું ‘કઈ રીતે જીવ બચાવવો’

તાલીમ દરમિયાન NDRFના અનુભવી અને પ્રશિક્ષિત જવાનો દ્વારા વિવિધ પ્રકારની કટોકટીની સ્થિતિઓનું જીવંત નિદર્શન (લાઈવ ડેમોન્સ્ટ્રેશન) કરવામાં આવ્યું હતું.

પૂર અને વાવાઝોડા સમયે બચાવ કામગીરી

• પૂર દરમિયાન લોકો કેવી રીતે ઊંચા સ્થળે ખસેડવા

• પાણીમાં ફસાયેલા લોકોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવાની પદ્ધતિ

• દોરડા, લાઈફ જેકેટ અને તરતા સાધનોનો યોગ્ય ઉપયોગ

ભૂકંપ સમયે શું કરવું અને શું ન કરવું

• “ડ્રોપ, કવર એન્ડ હોલ્ડ” પદ્ધતિ

• ઈમારતમાં ફસાઈ જવાની સ્થિતિમાં શાંત રહેવાની રીત

• ખૂલેલી જગ્યામાં સુરક્ષા કેવી રીતે જાળવવી

આગ લાગ્યાની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક પગલાં

• આગ લાગ્યે સમયે ગભરાટ ન ફેલાવવો

• ફાયર એક્સ્ટિંગ્વિશરનો ઉપયોગ

• ધુમાડામાંથી બહાર નીકળવાની સલામત રીત

CPR અને પ્રાથમિક સારવાર: જીવન બચાવતી કળા

કાર્યક્રમનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ હતો CPR (કાર્ડિયો પલ્મોનરી રિસસિટેશન) અને પ્રાથમિક સારવાર અંગેનું પ્રાયોગિક માર્ગદર્શન.

NDRFના જવાનોએ સમજાવ્યું કે:

• શ્વાસ બંધ થઈ જાય ત્યારે CPR કેવી રીતે આપવું

• બેહોશ વ્યક્તિને કેવી રીતે તપાસવી

• રક્તસ્રાવ રોકવાની તાત્કાલિક પદ્ધતિ

• હાડકાં ભાંગ્યા હોય ત્યારે પ્રાથમિક સંભાળ

વિદ્યાર્થીઓ અને ગ્રામજનોએ ઉત્સાહપૂર્વક આ પ્રક્રિયાઓ જાતે અજમાવી જોઈ, જેથી આપત્તિ સમયે ડર્યા વિના યોગ્ય પગલું લઈ શકે.

સામાન્ય વસ્તુઓથી જીવ બચાવવાની યુક્તિઓ

ખાસ કરીને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આધુનિક સાધનો તરત ઉપલબ્ધ ન હોય તે સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને NDRFએ એક અનોખું અને રસપ્રદ માર્ગદર્શન આપ્યું.

• ખાલી પ્લાસ્ટિક બોટલ

• કેન

• લાકડાના ફળિયા

જેમા જેવી સામાન્ય ઘરેલુ વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરીને કામચલાઉ તરતા સાધનો (ફ્લોટેશન ડિવાઈસ) કેવી રીતે બનાવી શકાય તે બતાવવામાં આવ્યું. આ ડેમો જોઈ ગ્રામજનો અને બાળકોમાં વિશેષ ઉત્સાહ જોવા મળ્યો.

વિદ્યાર્થીઓની સક્રિય ભાગીદારી

બેડ અને શાપર ગામની શાળાઓના વિદ્યાર્થીઓએ આ કાર્યક્રમમાં ખૂબ જ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો. બાળકો માટે આ માત્ર એક તાલીમ નહીં, પરંતુ જીવનભર કામ આવે તેવી શીખ બની.

વિદ્યાર્થીઓને:

• આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માટે વપરાતા અત્યાધુનિક સાધનો

• રેસ્ક્યુ કીટ

• કટિંગ ટૂલ્સ

• સ્ટ્રેચર અને લાઈફ સેવર સાધનો

ની ઓળખ કરાવવામાં આવી અને તેના ઉપયોગ વિશે સરળ ભાષામાં સમજ આપવામાં આવી.

‘સ્થાનિક લોકો જ પ્રથમ સહાયક’ – NDRFનું મહત્વપૂર્ણ સંદેશ

NDRF ટીમે પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે,

“કોઈ પણ આપત્તિ સમયે સ્થાનિક લોકો જ સાચા અર્થમાં ‘ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર’ હોય છે. જો તેઓ પ્રશિક્ષિત હોય તો મોટી દુર્ઘટનાઓને અટકાવી શકાય છે.”

આ વિચારધારા સાથે NDRF ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આવી તાલીમ આપીને લોકોમાં આત્મવિશ્વાસ અને તૈયારીનો ભાવ વિકસાવી રહી છે.

ગામના અગ્રણીઓ અને ગ્રામજનોની હાજરી

આ કાર્યક્રમમાં:

• ગામના સરપંચ

• પંચાયતના સભ્યો

• શિક્ષકો

• સામાજિક આગેવાનો

• બહોળી સંખ્યામાં ગ્રામજનો

ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સૌએ NDRFની આ પહેલને બિરદાવી અને આવી તાલીમ નિયમિત રીતે યોજવાની માંગ વ્યક્ત કરી.

આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોની ભૂમિકા

ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં:

• મર્યાદિત આરોગ્ય સુવિધાઓ

• વાહન વ્યવહારની અછત

• તાત્કાલિક સહાયમાં વિલંબ

જેમા કારણોસર આપત્તિના સમયે નુકસાન વધુ થવાની શક્યતા રહે છે. આવી તાલીમો ગ્રામ્ય વિસ્તારોને આત્મનિર્ભર બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થાય છે.

ભવિષ્ય માટે તૈયારીનો મજબૂત પાયો

NDRF દ્વારા બેડ અને શાપર ગામમાં યોજાયેલ આ તાલીમ કાર્યક્રમ માત્ર એક દિવસની પ્રવૃત્તિ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યમાં આપત્તિઓ સામે લડવા માટેનો મજબૂત પાયો છે. વિદ્યાર્થીઓ અને ગ્રામજનો આજે શીખેલા પાઠો આવતી કાલે અનેક જીવ બચાવી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

જામનગર જિલ્લાના બેડ અને શાપર ગામોમાં NDRF દ્વારા આયોજિત આ વિશેષ તાલીમ અને જનજાગૃતિ કાર્યક્રમ એ આપત્તિ વ્યવસ્થાપનની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. સરકાર અને સુરક્ષા દળોની સાથે સાથે જો સામાન્ય નાગરિક પણ સજ્જ હોય, તો કોઈ પણ આપત્તિ સામે સમાજ વધુ મજબૂતીથી ઊભો રહી શકે.

આ પ્રકારના કાર્યક્રમો ગામડાં સુધી પહોંચે એ જ સાચા અર્થમાં સુરક્ષિત ભારત તરફનું પગલું છે.