સંસદનું બજેટ સત્ર 28 જાન્યુઆરીથી શરૂ

29 જાન્યુઆરીએ ગૃહમાં આર્થિક સર્વે રજૂ થશે
1 ફેબ્રુઆરીએ રવિવારે રજૂ થશે કેન્દ્રીય બજેટ
મોદી 3.0 સરકારનું બીજું પૂર્ણ બજેટ, દેશની અર્થવ્યવસ્થાની દિશા નક્કી કરશે

નવી દિલ્હી | વિશેષ રિપોર્ટ

ભારતીય સંસદનું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને દેશની રાજકીય તથા આર્થિક દિશા નક્કી કરતું બજેટ સત્ર 28 જાન્યુઆરીથી શરૂ થવાનું નક્કી થયું છે. સંસદ સત્રની શરૂઆત સાથે જ કેન્દ્ર સરકારની આર્થિક નીતિઓ, વિકાસ યોજનાઓ, કર વ્યવસ્થા અને લોકકલ્યાણ કાર્યક્રમો પર દેશ-વિદેશની નજર રહેશે. આ સત્ર દરમિયાન 29 જાન્યુઆરીએ લોકસભા અને રાજ્યસભામાં આર્થિક સર્વે (Economic Survey) રજૂ કરવામાં આવશે, જે આગામી બજેટની દિશા, સરકારની આર્થિક વિચારસરણી અને અર્થતંત્રની વર્તમાન સ્થિતિ અંગે મહત્વપૂર્ણ સંકેતો આપશે.

વિશેષ વાત એ છે કે પ્રથમવાર 1 ફેબ્રુઆરીએ રવિવારે સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ થવાનું છે. આ સાથે જ આ બજેટ મોદી 3.0 સરકારનું બીજું પૂર્ણ બજેટ હશે, જે આગામી વર્ષોમાં ભારતની વિકાસયાત્રાને નવી ગતિ આપવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થવાની શક્યતા છે.

બજેટ સત્રનું રાજકીય અને આર્થિક મહત્વ

સંસદનું બજેટ સત્ર વર્ષનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સત્ર માનવામાં આવે છે. આ સત્ર દરમિયાન સરકાર પોતાની આવક-ખર્ચની યોજનાઓ રજૂ કરે છે, જ્યારે વિરોધ પક્ષો સરકારની નીતિઓ પર કડક સવાલો ઉઠાવે છે. આ સત્ર માત્ર આંકડાઓ પૂરતું નથી, પરંતુ તેમાં દેશની વિકાસ દિશા, ગરીબ-મધ્યવર્ગ-ઉદ્યોગ જગત માટેની નીતિઓ, ખેતી, શિક્ષણ, આરોગ્ય, રક્ષણ, રોજગાર અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા ક્ષેત્રોને લઈને સરકારનો રોડમૅપ સ્પષ્ટ થાય છે.

28 જાન્યુઆરીથી શરૂ થનાર સત્રમાં શું રહેશે મુખ્ય એજન્ડા?

બજેટ સત્ર દરમિયાન—

• રાષ્ટ્રપતિના અભિભાષણ સાથે સત્રની શરૂઆત

• 29 જાન્યુઆરીએ આર્થિક સર્વે રજૂ

• 1 ફેબ્રુઆરીએ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ

• બજેટ પર વિસ્તૃત ચર્ચા

• નાણાકીય અને અન્ય મહત્વના બિલો પર ચર્ચા

• વિરોધ પક્ષો દ્વારા સરકારને ઘેરવાનો પ્રયાસ

આ તમામ મુદ્દાઓ સંસદના બંને ગૃહોમાં રાજકીય ગરમાવો લાવશે.

29 જાન્યુઆરીએ રજૂ થનાર આર્થિક સર્વેનું મહત્વ

આર્થિક સર્વે એ બજેટ પહેલાં સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતો એક વ્યાપક દસ્તાવેજ છે, જેમાં—

• દેશની આર્થિક સ્થિતિ

• વિકાસ દર (GDP Growth)

• મહેસૂલી દર (Inflation)

• રોજગારની સ્થિતિ

• ખેતી અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રની પ્રગતિ

• વૈશ્વિક આર્થિક પડકારો

વિશે વિગતવાર વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. આ સર્વે બજેટની દિશા માટે પાયાનો પથ્થર સાબિત થાય છે.

અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે આર્થિક સર્વે દ્વારા સરકાર એ સંકેત આપે છે કે આવનાર બજેટમાં કયા ક્ષેત્રો પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવશે.

રવિવારે બજેટ રજૂ થવાનું ઐતિહાસિક પગલું

1 ફેબ્રુઆરીએ રવિવારે બજેટ રજૂ થવું એ સંસદીય ઈતિહાસમાં એક અનોખી ઘટના ગણાશે. સામાન્ય રીતે બજેટ કામકાજના દિવસોમાં રજૂ થતું આવ્યું છે, પરંતુ આ વખતે તારીખ અને દિવસના સંયોગને કારણે રવિવારે બજેટ રજૂ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.

સરકારના સૂત્રો મુજબ, બજેટ રજૂ કરવાની તારીખ બદલવાની કોઈ યોજના ન હોવાથી પરંપરા તોડી રવિવારે બજેટ રજૂ કરવામાં આવશે.

મોદી 3.0 સરકારનું બીજું પૂર્ણ બજેટ

2024ની લોકસભા ચૂંટણી બાદ રચાયેલી મોદી 3.0 સરકાર માટે આ બજેટ અત્યંત મહત્વનું છે. પ્રથમ પૂર્ણ બજેટમાં સરકારએ સ્થિરતા અને સતત વિકાસ પર ભાર મૂક્યો હતો, જ્યારે હવે બીજા બજેટમાં—

• દીર્ઘકાલીન વિકાસ યોજનાઓ

• 2047 સુધી ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાનો રોડમૅપ

• મેક ઇન ઇન્ડિયા

• ડિજિટલ ઇન્ડિયા

• સ્ટાર્ટઅપ અને યુવા રોજગાર

પર વિશેષ ભાર મુકાય તેવી શક્યતા છે.

મધ્યવર્ગ, ખેડૂત અને ઉદ્યોગ જગતની અપેક્ષાઓ

બજેટને લઈને—

• મધ્યવર્ગ કર રાહતોની આશા રાખી રહ્યો છે

• ખેડૂતો MSP, સિંચાઈ અને સબસિડી મુદ્દે રાહ જોઈ રહ્યા છે

• ઉદ્યોગ જગત ટેક્સ સુધારા અને ઇઝ ઓફ ડૂઇંગ બિઝનેસ પર નજર રાખી રહ્યું છે

• યુવાનો રોજગાર અને સ્કિલ ડેવલપમેન્ટની અપેક્ષા ધરાવે છે

આ તમામ વર્ગોની અપેક્ષાઓ સંતુલિત રાખવું સરકાર માટે મોટો પડકાર રહેશે.

વિરોધ પક્ષોની તૈયારી

બજેટ સત્ર પહેલા જ વિરોધ પક્ષોએ સરકારને મોંઘવારી, બેરોજગારી, ખેતી સંકટ અને આવક અસમાનતા જેવા મુદ્દાઓ પર ઘેરવાની તૈયારી શરૂ કરી દીધી છે. સંસદમાં તીખી ચર્ચા અને હંગામાની શક્યતા નકારી શકાતી નથી.

દેશની અર્થવ્યવસ્થાની હાલની સ્થિતિ

વૈશ્વિક સ્તરે—

• યુદ્ધોની અસર

• ઊર્જા ભાવમાં અસ્થિરતા

• વૈશ્વિક મંદીનો ભય

આવા પડકારો વચ્ચે ભારતે પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને સ્થિર રાખવામાં સફળતા મેળવી છે. સરકાર આ બજેટમાં આ સ્થિરતાને વિકાસમાં રૂપાંતરિત કરવાનો પ્રયાસ કરશે.

નાણામંત્રીની ભૂમિકા અને બજેટ ભાષણ

કેન્દ્રીય નાણામંત્રી માટે આ બજેટ એક કસોટી સમાન રહેશે. સંસદમાં લાંબા બજેટ ભાષણ દરમિયાન તેઓ—

• આવક-ખર્ચની વિગતો

• નવી યોજનાઓ

• કરમાં ફેરફાર

• ભવિષ્યની નીતિઓ

વિશે દેશને માહિતગાર કરશે.

બજેટ સત્ર અને જનતાની નજર

બજેટ માત્ર સંસદ સુધી મર્યાદિત નથી. સામાન્ય નાગરિક, વેપારી, ખેડૂત, વિદ્યાર્થી અને ઉદ્યોગપતિ—બધાની નજર બજેટ પર રહેશે. કારણ કે બજેટ સીધો તેમની જિંદગી પર અસર કરે છે.

નિષ્કર્ષ

28 જાન્યુઆરીથી શરૂ થતું સંસદનું બજેટ સત્ર અને 1 ફેબ્રુઆરીએ રજૂ થનાર કેન્દ્રીય બજેટ ભારતના આર્થિક ભવિષ્ય માટે નિર્ણાયક સાબિત થવાની સંભાવના ધરાવે છે. મોદી 3.0 સરકાર માટે આ બજેટ વિશ્વાસ મજબૂત કરવાનો અને વિકાસને નવી દિશા આપવાનો અવસર છે.

હવે દેશ આતુરતાપૂર્વક રાહ જોઈ રહ્યો છે કે—

આ બજેટમાં કોને મળશે રાહત અને કોને મળશે ઝટકો?

આ સવાલોના જવાબ 1 ફેબ્રુઆરીએ સંસદમાં મળશે.