UIDAIએ લૉન્ચ કર્યો મૅસ્કોટ ‘ઉદય’ – સામાન્ય ભાષામાં આધારની સમજ આપવાનો નવતર પ્રયાસ

આધાર ભારતના ડિજિટલ ગવર્નન્સનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ બની ચૂક્યું છે. જન્મથી લઈ શિક્ષણ, નોકરી, બેંકિંગ, સરકારી યોજનાઓ, સબસિડી અને ડિજિટલ સેવાઓ સુધી આધાર આજે દરેક નાગરિકના જીવન સાથે સંકળાયેલો છે. પરંતુ આધાર સાથે જોડાયેલી ઘણી ટેક્નિકલ પ્રક્રિયાઓ, નિયમો અને અપડેટ સિસ્ટમ સામાન્ય નાગરિકો માટે ક્યારેક મુશ્કેલ અને ગૂંચવણભરી બની જાય છે. આ જ અંતરને દૂર કરવા માટે યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઑથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયા (UIDAI) દ્વારા આધારને એક નવો, સરળ અને લોકો સાથે સંવાદી ચહેરો આપવામાં આવ્યો છે – મૅસ્કોટ ‘ઉદય’ (Udai).

UIDAIએ સત્તાવાર રીતે ‘ઉદય’ નામના મૅસ્કોટને લૉન્ચ કરીને આધાર અંગેની માહિતી સામાન્ય ભાષામાં, સરળ રીતે અને મિત્રભાવથી લોકો સુધી પહોંચાડવાનો મહત્વાકાંક્ષી પ્રયાસ શરૂ કર્યો છે. ‘ઉદય’નો મુખ્ય હેતુ એ છે કે આધાર સંબંધિત સેવાઓ, સુરક્ષા, જવાબદારી અને નવી ટેક્નિક્સ વિશે લોકોમાં જાગૃતિ વધે અને ટેક્નિકલ શબ્દાવલીનો ભય દૂર થાય.

આધાર અને સંવાદ વચ્ચેનો અંતર ઘટાડવાનો પ્રયાસ

આધારનો ઉપયોગ ભલે સર્વવ્યાપી બની ગયો હોય, પરંતુ આધાર અપડેટ, ઑથેન્ટિકેશન, બાયોમેટ્રિક સમસ્યાઓ, ઑફલાઇન વેરિફિકેશન, આધાર લોક-અનલોક, ડેટા સુરક્ષા અને પ્રાઇવસી જેવા મુદ્દાઓ આજે પણ અનેક નાગરિકો માટે અસ્પષ્ટ રહે છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારો, વડીલો, ઓછું શિક્ષણ ધરાવતા લોકો અને ટેક્નોલોજીથી દૂર રહેનાર વર્ગ માટે આ પ્રક્રિયાઓ મુશ્કેલ બની રહે છે.

UIDAIએ આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને ‘ઉદય’ને એક “રેસિડન્ટ-ફ્રેન્ડ્લી કમ્યુનિકેશન સાથી” તરીકે વિકસાવ્યો છે. ઉદય લોકો સાથે મિત્રની જેમ વાત કરશે, તેમની શંકાઓ દૂર કરશે અને આધારને લગતી દરેક સેવા વિશે સરળ ઉદાહરણો સાથે સમજ આપશે.

મૅસ્કોટ ‘ઉદય’ શું કરશે?

UIDAIના જણાવ્યા મુજબ, ઉદય માત્ર એક ચિત્ર કે પ્રતિક નથી, પરંતુ એક કોમ્યુનિકેશન ટૂલ છે, જે વિવિધ માધ્યમો દ્વારા નાગરિકો સુધી પહોંચશે. ઉદય મારફતે નીચેની મુખ્ય સેવાઓ અને વિષયો સમજાવવામાં આવશે:

• આધાર અપડેટ પ્રક્રિયા (નામ, સરનામું, મોબાઇલ નંબર, જન્મતારીખ વગેરે)
• આધાર ઑથેન્ટિકેશન શું છે અને તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે
• ઑફલાઇન આધાર વેરિફિકેશનનો ઉપયોગ
• આધાર ડેટાની સુરક્ષા અને પ્રાઇવસી
• નવી ટેક્નોલોજી અને ડિજિટલ સુવિધાઓનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ
• આધાર લોક અને અનલોક કરવાની પ્રક્રિયા
• ફ્રોડથી બચવા માટેની સાવચેતી

ઉદયને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે કે તે બાળકો, યુવાનો, વડીલો – દરેક વર્ગ સાથે સરળતાથી સંવાદ સાધી શકે.

MyGov પ્લેટફોર્મ પર યોજાયેલી રાષ્ટ્રીય સ્પર્ધા

મૅસ્કોટ ઉદયની રચના અને નામકરણ પાછળ એક વિશાળ અને લોકભાગીદારીયુક્ત પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી હતી. UIDAI દ્વારા MyGov પ્લેટફોર્મ પર ‘ઓપન નૅશનલ ડિઝાઇન અને નામકરણ સ્પર્ધા’ યોજવામાં આવી હતી. આ સ્પર્ધાનો હેતુ દેશભરના પ્રતિભાશાળી નાગરિકોને આધાર જેવા રાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટ સાથે જોડવાનો હતો.

આ સ્પર્ધામાં દેશના વિવિધ રાજ્યોમાંથી કુલ 875 એન્ટ્રીઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી. તેમાં વિદ્યાર્થીઓ, પ્રોફેશનલ ગ્રાફિક ડિઝાઇનર્સ, કલાકારો અને ટેક્નિકલ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો સામેલ હતા. દરેક એન્ટ્રીમાં ડિઝાઇન સાથે તેની વિચારધારા, સંદેશ અને ઉપયોગિતા પણ રજૂ કરવામાં આવી હતી.

મલ્ટિ-લેયર પસંદગી પ્રક્રિયા

આટલી મોટી સંખ્યામાં આવેલી એન્ટ્રીઓમાંથી શ્રેષ્ઠ પસંદ કરવા માટે UIDAI દ્વારા મલ્ટિ-લેયર પસંદગી પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી હતી. પ્રથમ તબક્કામાં ડિઝાઇનની સ્પષ્ટતા, સરળતા, નાગરિકમૈત્રી સ્વભાવ અને આધારની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરવાની ક્ષમતા તપાસવામાં આવી.

બીજા તબક્કામાં ટેક્નિકલ અને કોમ્યુનિકેશન નિષ્ણાતોએ ડિઝાઇનના લાંબા ગાળાના ઉપયોગ, વિવિધ ભાષાઓમાં અનુકૂલન અને ડિજિટલ તેમજ પ્રિન્ટ માધ્યમમાં ઉપયોગીતા અંગે મૂલ્યાંકન કર્યું.

આ તમામ તબક્કાઓ પછી અંતિમ પસંદગી કરવામાં આવી.

ડિઝાઇન અને નામના વિજેતાઓ

આ રાષ્ટ્રીય સ્પર્ધામાં કેરલાના ત્રિશૂરના અરુણ ગોકુલે મૅસ્કોટની ડિઝાઇન માટે પ્રથમ ઇનામ જીત્યું હતું. તેમની ડિઝાઇન સરળ, મિત્રભાવપૂર્ણ અને વિશ્વાસ જગાવતી હોવાથી જજોની પસંદ બની હતી.

પુણેના ઇદ્રિસ દવાઈવાલાને દ્વિતીય સ્થાન અને હૈદરાબાદના મહારાજ શરણને તૃતીય સ્થાન મળ્યું હતું. ત્રણેય ડિઝાઇનર્સની કલ્પનામાં આધારને એક માનવીય અને સહાયક સ્વરૂપ આપવાનો પ્રયત્ન સ્પષ્ટ દેખાયો હતો.

મૅસ્કોટના નામકરણ માટે યોજાયેલી અલગ સ્પર્ધામાં મધ્યપ્રદેશના ભોપાલની રિયા જૈને પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું હતું. ‘ઉદય’ નામ પ્રગતિ, જાગૃતિ અને નવી શરૂઆતનું પ્રતિક હોવાથી UIDAIને ખૂબ પસંદ પડ્યું હતું.

‘ઉદય’ નામનો અર્થ અને સંદેશ

‘ઉદય’ શબ્દ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સૂર્યોદય, નવી શરૂઆત અને પ્રકાશનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. UIDAIના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આધાર પણ નાગરિકોના જીવનમાં એક નવી ઓળખ અને સશક્તિકરણનો ઉદય લાવતું સાધન છે. આથી ‘ઉદય’ નામ આધારના મૂળ વિચાર સાથે સંપૂર્ણ રીતે સુસંગત છે.

ઉદય દ્વારા UIDAI એ સંદેશ આપવા માંગે છે કે આધાર માત્ર એક નંબર નથી, પરંતુ સુરક્ષિત, જવાબદાર અને સશક્ત ડિજિટલ ઓળખ છે.

ડિજિટલ ઇન્ડિયાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું

મૅસ્કોટ ઉદયનું લૉન્ચ થવું ડિજિટલ ઇન્ડિયા અભિયાનની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ટેક્નોલોજી દ્વારા સેવાઓ સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ તે સેવાઓને સમજાવવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.

ઉદય દ્વારા UIDAI આધારને વધુ માનવીય, વિશ્વસનીય અને નાગરિકકેન્દ્રિત બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

ભવિષ્યમાં ઉદયની ભૂમિકા

UIDAIના જણાવ્યા મુજબ, આવનારા સમયમાં ઉદયનો ઉપયોગ:

• આધાર જાગૃતિ અભિયાન
• સ્કૂલ અને કોલેજ સ્તરની ડિજિટલ લિટરેસી પ્રવૃત્તિઓ
• સોશિયલ મીડિયા, વિડિયો, એનિમેશન અને પોસ્ટર્સ
• આધાર કેમ્પ અને CSC કેન્દ્રોમાં માર્ગદર્શન

જેમા ઉદય નાગરિકો સાથે સીધો સંવાદ સાધતો જોવા મળશે.

નિષ્કર્ષ

UIDAI દ્વારા મૅસ્કોટ ‘ઉદય’નું લૉન્ચ થવું આધાર માટે માત્ર એક બ્રાન્ડિંગ પ્રવૃત્તિ નથી, પરંતુ નાગરિકો અને ટેક્નોલોજી વચ્ચેનો અંતર ઘટાડવાનો ગંભીર પ્રયાસ છે. આધાર જેવી મહત્ત્વની ડિજિટલ ઓળખને સરળ ભાષા, મિત્રભાવ અને જવાબદારી સાથે સમજાવવાનો ઉદ્દેશ આ પહેલને વિશેષ બનાવે છે.

ઉદય હવે આધારનો નવો ચહેરો બનીને દેશના દરેક નાગરિક સુધી પહોંચશે અને આધારને સમજવાનો, વાપરવાનો અને સુરક્ષિત રાખવાનો સંદેશ ફેલાવશે.