“હું મંદિરમાં માથું નમાવીશ, પણ ગંગાનું પાણી તો નહીં જ પીઉં”

બીએમસી ચૂંટણી પહેલા રાજ ઠાકરેએ આપેલા નિવેદનથી મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં ગરમાવો

મુંબઈ | રાજકીય વિશેષ રિપોર્ટ

મહારાષ્ટ્રમાં બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશન (BMC) સહિત રાજ્યની કુલ ૨૯ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોની ચૂંટણી નજીક આવી રહી છે. ચૂંટણીના માહોલ વચ્ચે રાજકીય પક્ષો પ્રચારમાં જોરશોરથી ઉતર્યા છે, ત્યારે નિવેદનો, પ્રતિનિવેદનો અને વિચારધારાત્મક ટકરાવ વધુ તેજ બનતો જઈ રહ્યો છે. આવા સમયે મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (MNS)ના વડા રાજ ઠાકરે દ્વારા આપવામાં આવેલું એક નિવેદન રાજ્યના રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે.

“હું મંદિરમાં માથું નમાવીશ, પણ ગંગાનું પાણી તો નહીં જ પીઉં” — રાજ ઠાકરેએ આ શબ્દો બીએમસી ચૂંટણી પહેલા આપેલા એક વિશેષ ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન ઉચ્ચાર્યા હતા. આ નિવેદનને લઈને હિન્દુત્વ, ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને રાજકીય વિચારધારા અંગે નવી ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે.

સામના ઇન્ટરવ્યુ અને રાજ ઠાકરેના નિવેદનો

આ ઇન્ટરવ્યુ શિવસેના (ઉદ્ધવ બાલાસાહેબ ઠાકરે)ના મુખપત્ર **‘સામના’**ને આપવામાં આવ્યો હતો, જેમાં શિવસેના યુબીટીના સાંસદ સંજય રાઉત દ્વારા રાજ ઠાકરે અને ઉદ્ધવ ઠાકરેને અનેક મુદ્દાઓ પર પ્રશ્નો પૂછવામાં આવ્યા હતા. આ ઇન્ટરવ્યુ માત્ર એક રાજકીય સંવાદ નહીં, પરંતુ આવનારી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીના સંકેતો અને સંભવિત ગઠબંધનોને ધ્યાનમાં રાખીને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.

સંજય રાઉતે જ્યારે રાજ ઠાકરેને પૂછ્યું કે,
“શું તમને હિન્દુત્વ વિરોધી હોવા બદલ ટીકા સહન કરવી પડશે?”
ત્યારે રાજ ઠાકરેનો જવાબ રાજકીય સાથેસાથે તત્ત્વજ્ઞાનિક પણ હતો.

“આનો હિન્દુત્વ સાથે શું સંબંધ?” — રાજ ઠાકરે

રાજ ઠાકરેએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું,
“આનો હિન્દુત્વ સાથે શું સંબંધ છે? ધારો કે હું કાલે મંદિરમાં જઈને પ્રાર્થના કરું છું, અને તમે મને ગંગાનું પાણી પીવાનું કહો છો, તો હું તે નહીં પીઉં. હું કદાચ ગંગા જ્યાંથી નીકળે છે ત્યાંથી પાણી પીઉં.”

આ નિવેદન દ્વારા રાજ ઠાકરેએ ધર્મ અને સ્વચ્છતા, શ્રદ્ધા અને તર્ક વચ્ચેનો ભેદ સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાનું રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે. નોંધનીય છે કે આ પહેલી વાર નથી જ્યારે રાજ ઠાકરેએ ગંગા નદીની સ્વચ્છતા અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા હોય. અગાઉ પણ તેમણે ગંગા નદીમાં વધતા પ્રદૂષણ અને પાણીની ગુણવત્તા અંગે ખુલ્લેઆમ ટીકા કરી હતી અને કહ્યું હતું કે, “હું આવી નદીમાં ડૂબકી મારવાનો નથી.”

હિન્દુત્વ સામે પ્રશ્ન કે તર્કસંગત અભિગમ?

રાજ ઠાકરેના આ નિવેદનને લઈને બે સ્પષ્ટ વિચારધારાત્મક ધારા જોવા મળી રહી છે.
એક તરફ કેટલાક લોકો આ નિવેદનને હિન્દુત્વ વિરોધી ગણાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ કેટલાક માને છે કે રાજ ઠાકરે ધર્મને અંધશ્રદ્ધાથી અલગ કરીને વૈજ્ઞાનિક અને સ્વચ્છતા આધારિત અભિગમ રજૂ કરી રહ્યા છે.

રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે, રાજ ઠાકરે પોતાનું હિન્દુત્વ “અંધ અનુસરણ” નહીં, પરંતુ “તર્ક આધારિત સંસ્કૃતિ” તરીકે રજૂ કરવા માંગે છે. તેઓ માટે ધર્મ એટલે પરંપરા સાથે પ્રશ્ન પૂછવાની ક્ષમતા.

“મરાઠી મુસ્લિમ” મુદ્દે રાજ ઠાકરેનો નવો દાવ

આ ઇન્ટરવ્યુમાં રાજ ઠાકરેએ માત્ર હિન્દુત્વ પર જ નહીં, પરંતુ મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં સંવેદનશીલ ગણાતા મુસ્લિમ સમુદાયના મુદ્દે પણ ખુલ્લી વાત કરી. ખાસ કરીને તેમણે “મરાઠી મુસ્લિમ” શબ્દપ્રયોગ કરીને રાજકીય ચર્ચાને નવો વળાંક આપ્યો.

રાજ ઠાકરેએ કહ્યું,
“દરેક રાજ્યમાં હિન્દુઓ અલગ છે, કારણ કે દરેક રાજ્યની સંસ્કૃતિ અલગ છે. તેવી જ રીતે, મુસ્લિમો પણ દરેક રાજ્યમાં અલગ છે. પેઢીઓથી મહારાષ્ટ્રમાં રહેતો મુસ્લિમ ‘મરાઠી મુસ્લિમ’ છે. તે મરાઠી બોલે છે, અહીંની સંસ્કૃતિમાં ઉછર્યો છે.”

આ નિવેદનને રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે, કારણ કે મહારાષ્ટ્રમાં મરાઠી ઓળખ અને ભાષા હંમેશા રાજકારણનું કેન્દ્રબિંદુ રહી છે.

હજ સમિતિનો ઉલ્લેખ અને ભૂતકાળની લડત

રાજ ઠાકરેએ પોતાના નિવેદનમાં વર્ષ ૨૦૦૯-૧૦નો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે, તે સમયે હજ સમિતિના કાર્યાલયમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શન પાછળ પણ “મરાઠી મુસ્લિમો”ના હિતોની લડત હતી.

તેમણે કહ્યું,
“તે સમયે હજ સમિતિમાં ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારના લોકોનું વર્ચસ્વ હતું. મહારાષ્ટ્રના મરાઠી મુસ્લિમોને હજ પર જવા દેવામાં આવતા ન હતા. અમારી પાર્ટીએ તેનો વિરોધ કર્યો હતો.”

આ નિવેદન દ્વારા રાજ ઠાકરેએ એમ દર્શાવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે તેમની રાજનીતિ માત્ર હિન્દુ-મુસ્લિમ વિભાજન પર આધારિત નથી, પરંતુ મરાઠી અસ્મિતાને કેન્દ્રમાં રાખીને તમામ સમુદાયોને સાથે લઈને ચાલવાની છે.

સલીમ મામા અને ઝહીર ખાનનું ઉદાહરણ

રાજ ઠાકરેએ પોતાના દાવાને મજબૂત બનાવવા માટે અનેક ઉદાહરણો આપ્યા. તેમણે કહ્યું,
“અમારી પાસે સલીમ મામા છે, તે મરાઠી મુસ્લિમ છે. ક્રિકેટર ઝહીર ખાન પણ મરાઠી છે, સંગમનેરનો. જ્યારે પણ અમે મળીએ છીએ, ત્યારે મરાઠીમાં વાત કરીએ છીએ.”

આ ઉદાહરણો દ્વારા રાજ ઠાકરેએ સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો કે, ભાષા અને સંસ્કૃતિ લોકો વચ્ચે જોડાણનું કામ કરે છે, ન કે ધર્મ.

ઉદ્ધવ ઠાકરેનો સમર્થનાત્મક સ્વર

આ ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન શિવસેના યુબીટીના વડા ઉદ્ધવ ઠાકરેએ પણ જણાવ્યું હતું કે તેઓ તાજેતરમાં પોતાના એક મુસ્લિમ ઉમેદવારના કાર્યાલયમાં ગયા હતા. આ નિવેદનને રાજકીય વિશ્લેષકો મહારાષ્ટ્રમાં સમાવેશક રાજકારણ તરફના સંકેત તરીકે જોઈ રહ્યા છે.

મહારાષ્ટ્રની વર્તમાન રાજકીય સ્થિતિ પર કટાક્ષ

ઇન્ટરવ્યુના અંતિમ તબક્કે રાજ ઠાકરેએ મહારાષ્ટ્ર અને દેશની વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિ પર વ્યંગાત્મક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું,
“હાલ દેશમાં જે પ્રકારનું રાજકારણ ચાલી રહ્યું છે, તે જોઈને મને ક્યારેક આશ્ચર્ય થાય છે કે શું દેવી-દેવતાઓ છે? અને જો છે, તો તેઓ આ બધું કેમ જોઈ રહ્યા છે?”

આ નિવેદનને ઘણા લોકો દ્વારા રાજકીય તંત્ર અને મૂલ્યવિહિન રાજકારણ પર કટાક્ષ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

બીએમસી ચૂંટણી અને રાજ ઠાકરેનું રાજકીય ગણિત

બીએમસી ચૂંટણી મુંબઈના રાજકારણમાં અત્યંત મહત્વની માનવામાં આવે છે. રાજ ઠાકરે લાંબા સમયથી મુંબઈ અને મહારાષ્ટ્રમાં મરાઠી મતદારોને કેન્દ્રમાં રાખીને પોતાની રાજકીય ભૂમિકા મજબૂત કરવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે.આવા સમયમાં તેમના નિવેદનો માત્ર ધર્મ કે સંસ્કૃતિ અંગે નહીં, પરંતુ મતદાર ધ્રુવીકરણ, વિચારધારાત્મક સ્પષ્ટતા અને રાજકીય સ્થાન શોધવાની વ્યૂહરચના તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.

નિષ્કર્ષ

“હું મંદિરમાં માથું નમાવીશ, પણ ગંગાનું પાણી નહીં પીઉં” — આ一句 માત્ર એક વાક્ય નથી, પરંતુ રાજ ઠાકરેની રાજકીય અને વિચારધારાત્મક દૃષ્ટિનો સંક્ષિપ્ત પરિચય છે. તેઓ ધર્મને શ્રદ્ધા સાથે જોડે છે, પરંતુ અંધવિશ્વાસથી અલગ રાખે છે. તેઓ મરાઠી ઓળખને કેન્દ્રમાં રાખીને તમામ સમુદાયો સાથે સંવાદ સાધવા માંગે છે.

બીએમસી અને અન્ય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોની ચૂંટણી નજીક આવતી જતાં, રાજ ઠાકરેના આવા નિવેદનો મહારાષ્ટ્રના રાજકારણને આવનારા દિવસોમાં વધુ ગરમાવશે તે નક્કી છે.