વાયુ પ્રદૂષણને લગતી કડક કાર્યવાહી
સુરત, ગુજરાત – પર્યાવરણીય સુરક્ષા અને સ્વચ્છ હવા પ્રદાન કરવાના ઉદ્દેશ સાથે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) દ્વારા સુરતના પલસાણા તાલુકાના દાસ્તાન ગામમાં આવેલ રિયાન પેપર મિલને કડક ક્લોઝર નોટિસ ફટકારી દેવામાં આવી છે. આ પગલું સ્થાનિક નાગરિક દર્શન દ્વારા કરવામાં આવેલી ફરિયાદને પગલે લેવામાં આવ્યું છે. દાસ્તાન ગામ અને આસપાસના વિસ્તારના રહેવાસીઓ વર્ષોથી ઉદ્યોગના વાયુ પ્રદૂષણથી પીડાઈ રહ્યા હતા. ગંદકી અને દૂષિત હવામાં જીવીને તેઓ સતત ચિંતા અનુભવી રહ્યા હતા, અને ગૃહ વિભાગ તથા પર્યાવરણીય અધિકારીઓને અનેક વખત અરજી કરવી પડી હતી.
સ્થાનિક નાગરિક દ્વારા દાખલ ફરિયાદ
સ્થાનિક રહેવાસી દર્શને GPCBની અધિકારીક “Swagat Portal” પર 01 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ અરજી નં. 18/2016/13 દાખલ કરી હતી. તેમની ફરિયાદ મુજબ, રિયાન પેપર મિલ, બ્લોક નં. 35, ખ. આર.એસ. નં. 28, દાસ્તાન રેલ્વે સ્ટેશન નજીક, પલસાણા તાલુકા, સુરત જિલ્લાની એકમમાં સતત વાયુ પ્રદૂષણ ફેલાવાઈ રહ્યું છે, જે સ્થાનિક વાસીઓ માટે જોખમી બની રહ્યું છે.
દર્શનના જણાવ્યા મુજબ, ઉદ્યોગમાંથી ઉડી આવતી ગંધ, રાસાયણિક ધૂંઆ અને પાવડર જેવી ઘટકો નાનાં બાળકો અને વયસ્કો બંને માટે આરોગ્ય જોખમ સર્જી રહી હતી. તે ઉપરાંત, ઉદ્યોગના નિર્મિત કચરો અને ઊડતી માટી આવાસસ્થાનો અને નદીના પાણીમાં પણ પ્રદૂષણ ફેલાવી રહી હતી.
GPCBની સ્થળ તપાસ અને ક્લોઝરનો નિર્ણય
આ ફરિયાદના સંદર્ભમાં, GPCBની પ્રાદેશિક કચેરી દ્વારા 15 સપ્ટેમ્બર, 2025 ના રોજ મીલના સ્થળે તપાસ કરવામાં આવી હતી. સ્થળે જाँच દરમિયાન, અધિકારીઓએ નિરીક્ષણ કર્યું કે પેપર મિલમાંથી સતત કાળા ધૂમાડા અને પ્રદૂષિત વાયુનું નિસર્ગ થઈ રહ્યું છે. mill ની કામગીરીમાં એવી બિન-માન્યતાવાળી પ્રેક્ટિસ હતી કે જે હવા પ્રદૂષણ (નિવારણ અને નિયંત્રણ) અધિનિયમ-1981 હેઠળ અનિયમિત ગણાઈ.
પ્રાદેશિક અધિકારી અરૂણ જી. પટેલ ની આગેવાની હેઠળ તપાસમાં સ્પષ્ટ થયું કે રિયાન પેપર મિલને પર્યાવરણીય નિયમોનું પાલન ન કરતાં ભારે વાયુ પ્રદૂષણ ફેલાવવામાં આવતું હતું. તપાસ બાદ, 07 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ ક્લોઝર હુકમ અધિકારીક રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યો. આ હુકમ હેઠળ કંપનીને તુરંત Mill બંધ કરવાની અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે જરૂરી પગલાં લેવા સૂચવવામાં આવ્યા છે.
ક્લોઝર હુકમની વિગતવાર માહિતી
GPCB દ્વારા આપવામાં આવેલ નોટિસમાં ઉલ્લેખ છે કે:
-
રિયાન પેપર મિલના ધૂંઆ અને કચરો આકર્ષક હદ સુધી વિસ્તરી રહ્યો હતો.
-
હવાના ગુણવત્તા પરીક્ષણમાં ઉદ્યોગ દ્વારા ઉત્પન્ન ધૂંઆ નિયમિત મર્યાદા કરતા બહુ વધારે પ્રમાણમાં નિકળતો જોવા મળ્યો.
-
ઉદ્યોગના પ્રવૃત્તિઓ માટે લાયસન્સ અને EPA નિયમોનું પાલન ન થવું.
-
સ્થાનિક લોકો માટે આરોગ્ય જોખમ વધારવાનો સીધો કારણ.
કુલ વ્યાપક ખર્ચ અને નુકસાન:
-
વાયુ પ્રદૂષણનું સીધું અસર વિસ્તારના રહેવાસીઓના સ્વાસ્થ્ય પર.
-
ઉદ્યોગ દ્વારા ઉત્પન્ન ડસ્ટ અને ધૂમાડા જમીન, પાણી અને હવાના ગુણવત્તા પર કાબૂ રાખવાના નિયમોનો ઉલ્લંઘન.
પર્યાવરણીય કાયદા અને GPCBની જવાબદારી
વાયુ પ્રદૂષણ (નિવારણ અને નિયંત્રણ) અધિનિયમ 1981 એ ભારત સરકારનું મુખ્ય કાયદો છે, જેનો ઉદ્દેશ ઉદ્યોગોમાંથી બહાર આવતી ગંદકી અને પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવાનો છે. કલમ 31(5) હેઠળ, જો કોઈ ઉદ્યોગ નિયમોનું પાલન ન કરે, તો GPCB પાસે જરૂરી કાયદેસર પગલાં લઈને ઉદ્યોગને બંધ કરવાના અધિકાર છે.
ઉદ્યોગો માટે જરૂરી છે કે:
-
ધૂંઆ અને વાયુમાં PM2.5 અને PM10ના સ્તરો મર્યાદા હેઠળ રાખે.
-
હવામાં પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે ફાઇલ્ટર અને કન્ટ્રોલ સિલ્સેસ (Scrubber) સહિત ઉપકરણો લાગુ કરે.
-
કચરો યોગ્ય રીતે નિકાળે અને આસપાસના વિસ્તારને પ્રદૂષણથી બચાવે.
GPCB દ્વારા ક્લોઝર હુકમ ફટકારવાનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે રિયાન પેપર મિલ આ નિયમોનું પાલન કરતી નથી અને સત્તાવાર સૂચનાઓ છતાં પણ પ્રદૂષણ ફેલાવી રહ્યો છે.
સ્થાનિક નાગરિકો અને પ્રજાના પ્રતિસાદ
સ્થાનિક લોકો, ખાસ કરીને દાસ્તાન ગામના રહેવાસીઓ, વર્ષોથી ઉદ્યોગના વાયુ પ્રદૂષણથી પીડાઈ રહ્યા હતા. ગ્રામજનો અને બાળકોમાં શ્વાસની સમસ્યા, આંખોમાં લાલાશ અને ત્વચાની સમસ્યાઓની ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી.દર્શને જણાવ્યું, “અમે ઘણા વખતથી Mill પર શિકાયત કરી, પણ બદલાવ ન આવ્યો. GPCB દ્વારા ક્લોઝર નોટિસ મળ્યા બાદ અમને હળકી શ્વાસ લેવા જેવી છૂટ મળી છે.”આ ઉપરાંત, સ્થાનિક સ્કૂલના વિદ્યાર્થી અને માતાપિતા પણ Mill બંધ થતાં ખુશ છે. વિદ્યાર્થીોએ જણાવ્યું કે ધૂમાડા અને પ્રદૂષિત હવામાં અભ્યાસ કરવું મુશ્કેલ બની ગયેલું હતું, અને હવે તેઓ સ્વચ્છ હવામાં શિક્ષણ મેળવી શકશે.
ઉદ્યોગ પ્રતિસાદ
હાલ સુધી રિયાન પેપર મિલના માલિકો તરફથી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન મળ્યું નથી. જો કે, ઉદ્યોગના કર્મચારીઓએ જણાવ્યું કે તેઓ અન્ય ઉદ્યોગો સાથે મુકાબલો માટે ઉત્પાદન ચાલુ રાખવા ઈચ્છે છે, પરંતુ પર્યાવરણીય નિયમોનું પાલન ન કરતા Mill પર આ કાર્યવાહી થઈ છે.અદિકારીઓએ જણાવ્યું કે Mill મજૂરો માટે ફેરફાર દરમિયાન ન્યાયી વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે, જેથી તેઓ આર્થિક રીતે અસુરક્ષિત ન થાય.
GPCBની આગળની કાર્યવાહી
GPCBએ ક્લોઝર હુકમ ફટકાર્યા બાદ આગામી પગલાં તરીકે નીચેની બાબતોને મહત્વ આપ્યું છે:
-
Millના પ્રવૃત્તિઓનું નિયમિત નિરીક્ષણ.
-
ધૂમાડા અને વાયુના સ્તરોની લેબ ટેસ્ટિંગ.
-
પ્લાન્ટમાં સુવિધાઓ સુધારવા માટે સમયમર્યાદા.
-
જરૂરી સુધારા ન લાવ્યા તો કાયદેસર કાર્યવાહી.
GPCBનો આશય સ્પષ્ટ છે કે ઉદ્યોગો પર્યાવરણીય નિયમોનું પાલન કરીને જ કામગીરી ચાલુ રાખે.
વિસ્તૃત પ્રતિક્રિયા અને વિશ્લેષણ
વિસ્તૃત રીતે જોવામાં આવે તો, રિયાન પેપર મિલની ક્લોઝર નોટિસ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ અને નાગરિક હિતની કડક કાર્યવાહીનું ઉદાહરણ છે. સુરત જિલ્લામાં અનેક ઉદ્યોગો પાણી અને હવા પ્રદૂષણનું કારણ બની રહ્યા છે. GPCB દ્વારા આ Mill પર કડક પગલાં લીધા બાદ આશા છે કે અન્ય ઉદ્યોગો પણ નિયમોનું પાલન કરશે.
વિશ્લેષકોનું કહેવું:
-
ઉદ્યોગોને ટેકનિકલ અપગ્રેડની જરૂર છે, જેમ કે Advanced Scrubber, Electrostatic Precipitator અને Dust Filters.
-
સ્થાનિક પ્રજાની આરોગ્ય સુરક્ષા પ્રથમ કાયમી હેતુ હોવો જોઈએ.
-
GPCBની કાર્યવાહી આગળના દ્રષ્ટિએ precedent ની જેમ રહેશે.
સુરતના પલસાણા તાલુકામાં રિયાન પેપર મિલ પર GPCBની ક્લોઝર નોટિસ ફટકારવા પગલું પર્યાવરણીય સુરક્ષા, નાગરિક હિત અને કાયદાની પાલના તરફ મહત્વપૂર્ણ ચિંતન છે. સ્થાનિક નાગરિકોની શિકાયતો, અધિકારીઓની તપાસ અને ઉદ્યોગના નિયમોનું પાલન ન થવું—all કારણે આ કાર્યવાહી જરૂરી બની.
આ ઘટના પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે એક precedent તરીકે આગળ વધશે અને અન્ય ઉદ્યોગોને પણ એથિકલ અને Environmental Compliance તરફ પ્રેરણા આપશે. GPCBનું દૃષ્ટિગત ઉદ્દેશ માત્ર કાયદાનું પાલન કરાવવું નહીં, પરંતુ લોકોને સ્વચ્છ હવા અને આરોગ્યપ્રદ વાતાવરણ પૂરું પાડવાનું છે.
