પોરબંદર તાલુકાના વિસાવાડા ગામે જેટકોના સબ-સ્ટેશન મામલે જમીન મહેસુલ કાયદાની કલમ-૬૧ હેઠળ કાર્યવાહી
પોરબંદર જિલ્લાના પોરબંદર તાલુકાના વિસાવાડા ગામે આવેલી સરકારી જમીનને લઈને એક ગંભીર અને ચકચારજનક મામલો સામે આવ્યો છે. સરકારી રેકોર્ડ મુજબ રે.સ.નં.૫ તરીકે નોંધાયેલી સરકારી જમીનમાં આશરે ૮૦૦ ચોરસ મીટર વિસ્તારમાં છેલ્લા દસ વર્ષથી પરવાનગી વિના ગેરકાયદે કબ્જો કરીને રહેણાંક મકાન તથા બિનખેતી ઉપયોગ માટેનું દબાણ કરવામાં આવ્યું હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે. આ મામલે સર્કલ ઓફિસર, પોરબંદર દ્વારા સાધનિક કાગળો સાથે જમીન મહેસુલ કાયદાની કલમ-૬૧ હેઠળ કડક કાર્યવાહી હાથ ધરવા માટે સત્તાવાર ફરીયાદ દાખલ કરવામાં આવી છે.
ફરીયાદનો પૃષ્ઠભૂમિ અને આક્ષેપ
ફરીયાદમાં જણાવ્યા મુજબ, આ જમીન સરકારી હોવા છતાં સામાવાળા તરીકે દર્શાવાયેલા કાર્યપાલક ઇજનેરશ્રી, 95 કે.વી. સબ-સ્ટેશન, જેટકો (GETCO) દ્વારા દાયકાથી વધુ સમયથી કોઈ પણ પ્રકારની મંજૂરી વિના ગેરધોરણે કબ્જો કરવામાં આવ્યો છે. જમીન પર રહેણાંક મકાન બાંધીને તથા બિનખેતી ઉપયોગ કરી સરકારી જમીનનો દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાનું ફરીયાદમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે.
સર્કલ ઓફિસર દ્વારા તૈયાર કરાયેલા પંચનામા, નકશા, જમીન રેકોર્ડ અને અન્ય આધારભૂત દસ્તાવેજોના આધારે આ કબ્જો જમીન મહેસુલ કાયદાના સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. જેના આધારે કલમ-૬૧ હેઠળ કેસ ચલાવી સરકારી જમીન ખુલ્લી કરાવવા તથા નિયમ મુજબ વધુમાં વધુ દંડ વસુલ કરવા માટે કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે.
કલમ-૬૧ હેઠળની કાયદેસર કાર્યવાહી
જમીન મહેસુલ કાયદાની કલમ-૬૧ મુજબ કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થા જો સરકારી જમીન પર ગેરકાયદે કબ્જો કરે અથવા બિનમંજૂર બાંધકામ કરે તો તંત્ર દ્વારા તે કબ્જો દૂર કરી જમીન પુનઃસરકારી કબ્જામાં લેવાની તેમજ દંડ વસુલ કરવાની સત્તા છે. આ કાયદાકીય જોગવાઈને ધ્યાને રાખીને પ્રાંત અધિકારી કચેરીમાં આ કેસ રજીસ્ટર કરવામાં આવ્યો છે.
કેસ રજીસ્ટર થયા બાદ સામાવાળાને પોતાની રજુઆત માટે પૂરતી તક આપવા હેતુસર સુનાવણીની વિવિધ તારીખો નક્કી કરવામાં આવી હતી. જેમાં તા. ૨૯/૦૭/૨૦૨૫, તા. ૨૨/૦૮/૨૦૨૫, તા. ૦૨/૦૯/૨૦૨૫ તથા તા. ૨૬/૦૯/૨૦૨૫ એમ ચાર મુદતો નક્કી કરીને સામાવાળાને હાજર રહેવા અને પુરાવા રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી હતી.
જેટકો તરફથી રજૂઆત
સુનાવણી દરમિયાન સામાવાળા જેટકો તરફથી શ્રી રૂચિતભાઈ પોપટ, જુનિયર ઇજનેર, જેટકો, બોખીરા ઇલેક્ટ્રિસિટી ચાર્જ, વિસાવાડા હાજર રહ્યા હતા. તેમની રજૂઆત મુજબ, આ જમીન કોઈ ગેરકાયદે કબ્જો નથી પરંતુ અગાઉથી જ કાયદેસર રીતે સંપાદિત કરવામાં આવી છે.
જેટકોના પ્રતિનિધિએ માનનીય કલેક્ટરશ્રીના હુકમ નં. લેન્ડ-૨-સી-૨૩૬૦/૯૩, તા. ૧૦/૦૮/૧૯૯૩ તથા જમીન સંપાદન કચેરી, જુનાગઢના કેસ નં. ૩૦/૧૯૯૪, તા. ૦૩/૦૩/૧૯૯૪ નો હવાલો આપ્યો હતો. આ હુકમો મુજબ ૬૬ કે.વી. સબ-સ્ટેશન પ્રસ્થાપિત કરવા માટે આ જમીન GETCO ને કાયદેસર રીતે સોંપવામાં આવી હોવાનું તેઓએ જણાવ્યું હતું.
જમીન સંપાદનની વિગતો
જેટકોની રજૂઆત અનુસાર, વિસાવાડા વિસ્તારમાં કુલ ૧૪,૯૪૯ ચોરસ મીટર જેટલી જમીન વિધિવત સંપાદન કરીને આપવામાં આવી હતી. જેમાં:
- રે.સ.નં. ૨૦૯૮ : ૭,૬૬૫ ચોરસ મીટર
- રે.સ.નં. ૧૯૮૭ : ૭,૨૮૪ ચોરસ મીટર
આ રીતે કુલ ક્ષેત્રફળ ૧૪,૯૪૯ ચોરસ મીટર જેટકોના કબ્જામાં કાયદેસર રીતે છે એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જેટકોનું કહેવું છે કે સબ-સ્ટેશન સ્થાપન અને તેની સાથે સંકળાયેલી આવશ્યક સુવિધાઓ માટે આ જમીનનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, અને તેમાં કોઈપણ પ્રકારનો ગેરકાયદે કબ્જો કે દબાણ નથી.
વિવાદનું મુખ્ય બિંદુ
આ સમગ્ર મામલામાં મુખ્ય પ્રશ્ન એ ઊભો થયો છે કે જે ૮૦૦ ચોરસ મીટર જમીન પર ગેરકાયદે કબ્જો હોવાનો આક્ષેપ છે તે જમીન શું વાસ્તવમાં સંપાદિત જમીનનો જ ભાગ છે કે પછી સરકારી રેકોર્ડમાં દર્શાવાયેલી અલગ સરકારી જમીન છે? સર્કલ ઓફિસર દ્વારા રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજો અને જેટકો દ્વારા રજૂ કરાયેલા સંપાદન હુકમો વચ્ચે તફાવત હોવાને કારણે મામલો વધુ જટિલ બન્યો છે.
પ્રાંત અધિકારી સમક્ષ હવે આ તમામ દસ્તાવેજોની તુલનાત્મક તપાસ કરવામાં આવશે. નકશા, રેકોર્ડ ઓફ રાઈટ્સ, 7/12, ફોર્મ-6, તેમજ જમીન સંપાદન સમયે બનાવવામાં આવેલા સ્કેચ અને સીમાચિહ્નોનું પુનઃપરીક્ષણ કરીને સાચી હકીકત બહાર લાવવામાં આવશે.
સરકારી જમીન અને જાહેર હિત
સરકારી જમીન પર ગેરકાયદે કબ્જો એ માત્ર કાયદાનો ભંગ જ નથી પરંતુ જાહેર હિતને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે. સરકારી જમીન સામાન્ય રીતે વિકાસ કાર્યો, જાહેર સુવિધાઓ અને સમુદાયના ઉપયોગ માટે રાખવામાં આવે છે. જો આવી જમીન પર દબાણ થાય તો તે સમગ્ર સમાજ માટે નુકસાનકારક સાબિત થાય છે.
આ કારણે રાજ્ય સરકાર અને મહેસુલ તંત્ર દ્વારા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સરકારી જમીનના રક્ષણ માટે ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી રહી છે. કલમ-૬૧ હેઠળની કાર્યવાહી એ જ ઝુંબેશનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે.
આગળની કાર્યવાહી શું?
પ્રાંત અધિકારી દ્વારા બંને પક્ષોની રજૂઆત સાંભળી અંતિમ હુકમ આપવામાં આવશે. જો તપાસમાં સાબિત થાય કે જેટકો દ્વારા ૮૦૦ ચોરસ મીટર જમીન પર વાસ્તવમાં ગેરકાયદે કબ્જો કરવામાં આવ્યો છે, તો કલમ-૬૧ હેઠળ તે જમીન ખાલી કરાવી સરકારી કબ્જામાં લેવામાં આવશે અને નિયમ મુજબ દંડ પણ વસુલ કરવામાં આવશે.
બીજી તરફ, જો જેટકોનો દાવો માન્ય ઠરે અને જમીન પહેલેથી જ કાયદેસર રીતે સંપાદિત હોવાનું પુરવાર થાય, તો ફરીયાદ રદ થવાની પણ સંભાવના છે.
નિષ્કર્ષ
વિસાવાડા ગામની આ જમીનનો વિવાદ માત્ર એક કાયદાકીય મુદ્દો નથી, પરંતુ તે સરકારી જમીનના સંરક્ષણ, પારદર્શિતા અને જાહેર સંસ્થાઓની જવાબદારી સાથે પણ સંકળાયેલો છે. હવે તમામની નજર પ્રાંત અધિકારીના અંતિમ ચુકાદા પર ટકી છે, જેનાથી આ વિવાદનો ન્યાયસંગત ઉકેલ આવશે અને ભવિષ્યમાં સરકારી જમીનના ઉપયોગ અંગે સ્પષ્ટતા સ્થાપિત થશે.
