કાગળ પર કરોડોની ચમક, જમીન પર વિકાસની અછત! જામનગર મહાનગરપાલિકાનું બજેટ – અંદાજો, ગાબડાં અને જનતાને ભ્રમમાં મૂકતી આંકડાબાજી

કોર્પોરેશનથી માંડીને રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકાર સુધી – ભારતની દરેક શાસકીય સંસ્થા દર વર્ષે આવક અને ખર્ચના અંદાજો તૈયાર કરે છે. આ અંદાજો માત્ર આંકડાઓનો ખેલ નથી, પરંતુ શહેર, રાજ્ય અને દેશના ભવિષ્યની દિશા નક્કી કરનાર દસ્તાવેજ હોય છે. બજેટ એટલે વિકાસની આશા, સુવિધાઓના સ્વપ્નો અને જનતાના પૈસાનો જવાબદાર ઉપયોગ – એવું સામાન્ય રીતે માનવામાં આવે છે.

પરંતુ જ્યારે બજેટના આંકડાઓ અને વાસ્તવિક અમલ વચ્ચે મોટું અંતર ઉભું થાય, ત્યારે પ્રશ્ન માત્ર આર્થિક નથી રહેતો – પ્રશ્ન શાસન, નીતિ, નાગરિક વિશ્વાસ અને જવાબદારીનો બની જાય છે.

જામનગર મહાનગરપાલિકાનું વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ 2025-26નું બજેટ પણ હવે આવા જ ગંભીર પ્રશ્નોના ઘેરામાં આવી ગયું છે.

બજેટ જાહેર કરતી વેળાએ કરાયેલા મોટા દાવાઓ

જ્યારે જામનગર મહાનગરપાલિકાએ વર્ષ 2025-26 માટેનું બજેટ જાહેર કર્યું હતું, ત્યારે ભારે ઉત્સાહ અને આત્મવિશ્વાસ સાથે એવી જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે:

• વર્ષ દરમિયાન રૂ. 3,430 કરોડની કુલ આવક પ્રાપ્ત થશે

• અને આ આવકમાંથી રૂ. 3,243 કરોડનો ખર્ચ પ્રાથમિક સુવિધાઓ અને વિકાસના કામો પાછળ કરવામાં આવશે

અધિકારીઓ અને સત્તાધીશોના નિવેદનો અનુસાર, આ બજેટથી જામનગર શહેર “ટનાટન” થઈ જશે, રસ્તા, પાણી, ડ્રેનેજ, લાઈટ, આરોગ્ય અને વિકાસના કામો ઝડપી ગતિએ આગળ વધશે.

પરંતુ આ દાવાઓને હવે વાસ્તવિક આંકડાઓ સામે મૂકી જોઈએ, ત્યારે ચિત્ર ઘણું જ અલગ અને ચિંતાજનક દેખાઈ રહ્યું છે.

નવ મહિના પૂર્ણ થયા પછી હકીકત શું કહે છે?

માહિતીના અધિકાર અને સત્તાવાર આંકડાઓના આધારે જ્યારે 01-04-2025 થી 31-12-2025, એટલે કે નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ 9 માસના આવક-ખર્ચના આંકડાઓ મેળવવામાં આવ્યા, ત્યારે ચોંકાવનારી સ્થિતિ સામે આવી.

આવકનો અંદાજ vs વાસ્તવિક આવક

બજેટમાં મહાનગરપાલિકાએ જાહેર કર્યું હતું કે:

• સ્વભંડોળમાંથી : રૂ. 381.75 કરોડ

• મહેસૂલી ગ્રાન્ટમાંથી : રૂ. 141.25 કરોડ

• કુલ અંદાજિત આવક : રૂ. 523 કરોડ

આ અંદાજ મુજબ, નવ મહિના દરમિયાન જામનગર મહાનગરપાલિકાને લગભગ રૂ. 392.25 કરોડની આવક થવી જોઈએ હતી.

👉 પરંતુ વાસ્તવિક આવક માત્ર રૂ. 275.93 કરોડ જ થઈ.

અર્થાત્,

• અંદાજ કરતાં રૂ. 116.32 કરોડની આવક ઓછી રહી

• નવ માસમાં કુલ વાર્ષિક અંદાજિત આવકના માત્ર 52.75% જેટલી જ આવક પ્રાપ્ત થઈ

આ સીધો અને સ્પષ્ટ સંકેત છે કે બજેટ બનાવતી વખતે આવકના અંદાજો વાસ્તવિકતાથી ઘણાં દૂર રાખવામાં આવ્યા.

રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારની ગ્રાન્ટમાં પણ મોટું ગાબડું

મહાનગરપાલિકાએ એવો અંદાજ મૂક્યો હતો કે વર્ષ 2025-26 દરમિયાન રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારમાંથી રૂ. 372.80 કરોડ જેટલી ગ્રાન્ટ મળશે.

આ હિસાબે, નવ માસ દરમિયાન રૂ. 354.60 કરોડ મળવા જોઈએ હતા.

👉 પરંતુ હકીકતમાં માત્ર રૂ. 339.57 કરોડ જ મળ્યા.

અર્થાત્,

• ગ્રાન્ટમાં પણ રૂ. 15 કરોડથી વધુનું ગાબડું

• જેનાથી અનેક વિકાસ યોજનાઓ પર સીધી અસર પડી

કેપિટલ સ્વભંડોળ – સૌથી મોટી નિષ્ફળતા

બજેટમાં સૌથી વધુ આશા કેપિટલ સ્વભંડોળ પર રાખવામાં આવી હતી.

• અંદાજ : રૂ. 123 કરોડ

• ડિસેમ્બર સુધી પ્રાપ્ત આવક : માત્ર રૂ. 59.6 કરોડ

અર્થાત્,
👉 50%થી પણ ઓછી આવક
👉 વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ માટે ફંડનો ગંભીર અભાવ

આ આંકડાઓ બતાવે છે કે જમીન વેચાણ, મિલકત વિકાસ કે અન્ય કેપિટલ આવકના સ્ત્રોતોમાં મહાનગરપાલિકા સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગઈ.

ડિપોઝિટ અને એડવાન્સ આવક – કાગળ પર ઠીક, હકીકતમાં ગૂંચવણ

બજેટમાં દર્શાવાયું હતું કે:

• ડિપોઝિટ આવક : રૂ. 34 કરોડ

• એડવાન્સ આવક : રૂ. 2 કરોડ

નવ માસમાં મળ્યું:

• ડિપોઝિટ : રૂ. 41 કરોડ

• એડવાન્સ : રૂ. 3.6 કરોડ

આ આવક થોડી વધારે દેખાય છે, પરંતુ આ પ્રકારની આવક એકમાત્ર અને અસ્થાયી હોય છે, જે લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે વિશ્વસનીય આધાર બની શકે નહીં.

કુલ આવકમાં રૂ. 350 કરોડનું મોટું ગાબડું

મહાનગરપાલિકાએ એવું ગણિત બેસાડ્યું હતું કે:

• દર મહિને સરેરાશ રૂ. 118 કરોડ આવક થશે

• નવ માસમાં કુલ રૂ. 1,072 કરોડ આવક થવી જોઈએ

👉 પરંતુ વાસ્તવિક આવક માત્ર રૂ. 722 કરોડ જ થઈ.

અર્થાત્,

રૂ. 350 કરોડ જેટલી આવક કાગળ પર રહી ગઈ!

ખર્ચની સ્થિતિ – વિકાસ ક્યાં અટકી ગયો?

બજેટમાં જાહેર કરાયું હતું કે:

• વર્ષ દરમિયાન કુલ રૂ. 1,458 કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવશે

આ હિસાબે નવ માસમાં:

• રૂ. 1,120 કરોડનો ખર્ચ થવો જરૂરી હતો

👉 પરંતુ ડિસેમ્બર સુધીમાં માત્ર રૂ. 650 કરોડ જ ખર્ચાયા.

અર્થાત્,

રૂ. 430 કરોડના વિકાસ અને પ્રાથમિક સુવિધાઓના કામો લટકી પડ્યા

આનો અર્થ સ્પષ્ટ છે:

• રસ્તાઓ અધૂરા

• ડ્રેનેજ અને પાણીની યોજનાઓ ધીમી

• આરોગ્ય અને સફાઈમાં કાપ

• શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં વિકાસ ફક્ત ફાઈલોમાં

ચૂંટણી પહેલાં ફરી “ફૂલગુલાબી બજેટ”?

આવતા મહિનાઓમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓ આવી રહી છે. અને અનુભવ કહે છે કે ચૂંટણી પહેલાં ફરી એકવાર:

• ભવ્ય ભાષા

• આકાશચુંબી આંકડા

• સુંદર સપનાઓ

વાળું બજેટ નગરજનો સમક્ષ પેશ કરવામાં આવશે.

પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે,

જો ગયા વર્ષની બજેટીય જાહેરાતો જ અડધી અધૂરી રહી ગઈ હોય,

તો નવા બજેટ પર નગરજનોએ વિશ્વાસ કેમ રાખવો?

નગરજનો માટે વિચારવાનો સમય

આ માત્ર આંકડાઓનો વિષય નથી.
આ પ્રશ્ન છે –

• જવાબદારીનો

• પારદર્શિતાનો

• અને જનતાના પૈસાના યોગ્ય ઉપયોગનો

જામનગરના નાગરિકોને હવે પૂછવું પડશે કે:

• બજેટ બનાવતી વખતે જવાબદારી કોણ લેશે?

• આટલા મોટા ગાબડાં માટે કોણ જવાબદાર?

• વિકાસ અટકવાનો ભોગ કોણ બન્યો?

જ્યારે સુધી આ પ્રશ્નોના જવાબ નથી મળતા,
ત્યાં સુધી બજેટ માત્ર કાગળ પરનું સપનું બની રહેશે.