સુરત જિલ્લાના પલસાણા તાલુકાના તાતી થૈયા ગામમાં આવેલી ઇન્ડિયન પબ્લિક સ્કૂલ હાલમાં એક મોટા વિવાદના વમળમાં ફસાઈ ગઈ છે. આ શાળા, જે ગ્રામીણ વિસ્તારમાં શિક્ષણનું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે, તેના વિરુદ્ધ વાલીઓ અને એક વાલી સંગઠન દ્વારા ગંભીર આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે. આ આક્ષેપોમાં બાળકોની સુરક્ષા અને તેમના માનસિક-શારીરિક સ્વાસ્થ્યને લગતા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. ‘ઓલ સ્ટુડન્ટ એન્ડ પેરન્ટ્સ વેલ્ફેર એસોસિએશન’ નામના સંગઠને આ મામલે સુરત જિલ્લા પંચાયતની શિક્ષણ શાખા સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવી છે, જેના પગલે તપાસના આદેશ આપવામાં આવ્યા છે. આ ઘટના ન માત્ર સ્થાનિક વિસ્તારમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે પરંતુ તે ગુજરાત અને દેશભરમાં શાળાઓમાં બાળ સુરક્ષાના મુદ્દાને ફરી એક વખત તાજા કરી રહી છે.
આ વિવાદની શરૂઆત કરતાં પહેલાં શાળાના પાર્શ્વભૂમિ પર નજર કરીએ. ઇન્ડિયન પબ્લિક સ્કૂલ તાતી થૈયા ગામમાં છેલ્લા દસ વર્ષથી કાર્યરત છે. આ શાળા પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ આપે છે અને તેમાં આશરે ૫૦૦થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. ગ્રામીણ વિસ્તારમાં હોવા છતાં શાળા અંગ્રેજી માધ્યમમાં શિક્ષણ આપે છે અને તેમાં આધુનિક સુવિધાઓ જેમ કે કમ્પ્યુટર લેબ, લાઇબ્રેરી અને રમતગમતના મેદાનનો પણ સમાવેશ છે. શાળાના સંચાલકોના જણાવ્યા મુજબ, તેઓ વિદ્યાર્થીઓના સર્વાંગી વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને સમયાંતરે વાલીઓ સાથે મીટિંગ પણ કરે છે. પરંતુ તાજેતરના આક્ષેપોએ શાળાની આ છબીને ધક્કો પહોંચાડ્યો છે.
વાલી સંગઠન ‘ઓલ સ્ટુડન્ટ એન્ડ પેરન્ટ્સ વેલ્ફેર એસોસિએશન’ એ આ શાળા વિરુદ્ધ ફરિયાદ કરી છે કે શાળા તંત્ર બાળકોની સુરક્ષાને નજરઅંદાજ કરી રહ્યું છે. ફરિયાદમાં વિગતવાર જણાવાયું છે કે શાળામાં સુરક્ષાના પૂરતા સાધનોનો અભાવ છે. ઉદાહરણ તરીકે, શાળાના પરિસરમાં સીસીટીવી કેમેરા તો છે પરંતુ તેમાંથી મોટા ભાગના કામ કરતા નથી અથવા તેમનું મોનિટરિંગ યોગ્ય રીતે થતું નથી. વધુમાં, શાળા બસોમાં જીપીએસ સિસ્ટમ અને કેમેરાની વ્યવસ્થા પણ અપૂરતી છે, જેના કારણે બાળકોની મુસાફરી દરમિયાન જોખમ વધી જાય છે. ફરિયાદમાં એ પણ આક્ષેપ કરાયો છે કે શાળામાં શિક્ષકો અને સ્ટાફની તપાસ પ્રક્રિયા યોગ્ય નથી, જેના કારણે બાળકોના માનસિક અને શારીરિક શોષણની શક્યતા વધી જાય છે.
આ આક્ષેપોની વિગતમાં જઈએ તો, વાલીઓએ જણાવ્યું છે કે છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં શાળામાં અનેક ઘટનાઓ બની છે જેમાં બાળકોને ઇજા પહોંચી છે. એક ઘટનામાં એક વિદ્યાર્થીને રમતા સમયે પડી જવાના કારણે ગંભીર ઇજા થઈ હતી અને શાળા તંત્રે તાત્કાલિક તબીબી સહાય આપવામાં વિલંબ કર્યો હતો. અન્ય એક કિસ્સામાં, બાળકોને શાળા બસમાં અસુરક્ષિત રીતે મુસાફરી કરાવવામાં આવી રહી છે, જેમાં ઓવરલોડિંગ અને ડ્રાઇવરની બેદરકારીના આક્ષેપો છે. વધુમાં, શાળામાં હાઇજીન અને સ્વચ્છતાના મુદ્દાઓ પણ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. ટોઇલેટ અને પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા અપૂરતી હોવાનું કહેવાય છે, જેના કારણે બાળકોના આરોગ્ય પર અસર પડી રહી છે.
આ ફરિયાદની ગંભીરતા જોઈને સુરત જિલ્લા પ્રાથમિક શિક્ષણાધિકારીએ તાત્કાલિક પગલાં લીધા છે. તેઓએ પલસાણા તાલુકા શિક્ષણ અધિકારીને શાળાની રૂબરૂ તપાસ કરવાના આદેશ આપ્યા છે. આ તપાસમાં શાળાના પરિસર, સુરક્ષા વ્યવસ્થા, સ્ટાફની યોગ્યતા, વિદ્યાર્થીઓના આરોગ્ય અને અન્ય મુદ્દાઓનું વિગતવાર વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે. જિલ્લા પંચાયતના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે “દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરીને રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવશે અને જો કોઈ ગેરરીતિ જણાશે તો કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.” આ કાર્યવાહીમાં શાળાનું લાઇસન્સ રદ કરવું, દંડ વસૂલવો અથવા સંચાલકો વિરુદ્ધ કાનૂની પગલાં લેવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
આ તપાસના આદેશ છૂટતા જ તાતી થૈયા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં વાલીઓમાં ભારે ફફડાટ અને રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. ઘણા વાલીઓએ કહ્યું કે તેઓ પોતાના બાળકોને શાળામાં મોકલવામાં હવે અચકાઈ રહ્યા છે. એક વાલીએ કહ્યું, “અમે શાળાને વિશ્વાસ કરીને બાળકોને મોકલીએ છીએ, પરંતુ જો સુરક્ષા જ ન હોય તો કેવી રીતે?” અન્ય વાલીઓએ સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને આ વિવાદને વધુ હવા આપી છે, જેમાં શાળા તંત્રની ટીકા કરવામાં આવી છે. વાલી સંગઠને પણ જણાવ્યું કે તેઓ તપાસના પરિણામની રાહ જોઈ રહ્યા છે અને જરૂર પડશે તો વધુ કાનૂની પગલાં લેશે.
આ વિવાદને વધુ વ્યાપક સંદર્ભમાં જોઈએ તો, ભારતમાં શાળાઓમાં બાળ સુરક્ષા એક મોટો મુદ્દો છે. રાષ્ટ્રીય અપરાધ રેકોર્ડ બ્યુરો (NCRB)ના આંકડા અનુસાર, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં શાળાઓમાં બાળકો વિરુદ્ધ અપરાધોમાં વધારો થયો છે. આમાં શારીરિક શોષણ, માનસિક ત્રાસ અને અકસ્માતોનો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાતમાં પણ આવા કિસ્સા બન્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, ૨૦૨૫માં અમદાવાદમાં એક શાળામાં બાળકોને અસુરક્ષિત વાહનમાં મુસાફરી કરાવવાના કારણે અકસ્માત થયો હતો, જેમાં કેટલાક બાળકોને ઇજા થઈ હતી. તેવી જ રીતે, સુરતમાં જ પીપલોદ વિસ્તારમાં એક ઘટના બની હતી જ્યાં એક વ્યક્તિ પર બાળકોને લલચાવીને અપહરણનો આરોપ લાગ્યો હતો. આવા કિસ્સાઓ બાળ સુરક્ષા કાયદા (POCSO Act) અને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિના અમલની જરૂરિયાતને રેખાંકિત કરે છે.
ભારતમાં બાળ સુરક્ષા માટે અનેક કાયદાઓ અને નીતિઓ છે. કિશોર ન્યાય (બાળકોની સંભાળ અને સુરક્ષા) અધિનિયમ, ૨૦૧૫ અનુસાર, શાળાઓને બાળકોની સુરક્ષા માટે વિગતવાર માર્ગદર્શિકા અનુસરવી પડે છે. આમાં સીસીટીવી, પોલીસ વેરિફિકેશન, ફર્સ્ટ એઇડ કિટ અને ઇમર્જન્સી પ્લાનનો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાત સરકારે પણ શાળા સુરક્ષા નીતિ અમલમાં મૂકી છે, જેમાં નિયમિત તપાસ અને વાલીઓની ભાગીદારી પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. પરંતુ ઘણી વખત આ નીતિઓનો અમલ અપૂર્ણ રહે છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં.
આ વિવાદમાં શિક્ષણ નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય પણ મહત્વના છે. એક શિક્ષણ વિશ્લેષકે કહ્યું કે “શાળાઓને માત્ર શિક્ષણ આપવું નથી પરંતુ બાળકોની સુરક્ષા પણ સુનિશ્ચિત કરવી પડે છે. આવા આક્ષેપો તપાસવા જરૂરી છે જેથી અન્ય શાળાઓને પણ ચેતવણી મળે.” વધુમાં, વાલીઓને પણ જાગૃત રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે કે તેઓ શાળા પસંદ કરતા પહેલાં તેની સુરક્ષા વ્યવસ્થા તપાસે.
આ તપાસના પરિણામો હજુ આવવાના બાકી છે, પરંતુ તેની અસર દૂરગામી હોઈ શકે છે. જો ગેરરીતિ સાબિત થશે તો શાળાનું લાઇસન્સ રદ થઈ શકે છે અને સંચાલકો વિરુદ્ધ કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ ઘટના અન્ય શાળાઓ માટે પણ ઉદાહરણરૂપ બની શકે છે. અંતે, બાળકોની સુરક્ષા એ સમાજની પ્રાથમિકતા છે અને આવા વિવાદો તેને વધુ મજબૂત બનાવવા માટેના પગલાં તરફ દોરી શકે છે.
