વિસાવદર તાલુકાના સુપ્રસિદ્ધ ગીર કનકાઈ મંદિર અને તેની આસપાસના પવિત્ર સ્થળોના દર્શનાર્થીઓ માટે લાંબા સમયથી ચાલી આવતી અનેક અસુવિધાઓ અને પ્રતિબંધોને લઈને આજે એક ગંભીર ચેતવણી આપવામાં આવી છે. વિસાવદરના જાણીતા સામાજિક આગેવાન શ્રી ઉદય કિશોરભાઈ મહેતા, શ્રી અરવિંદભાઈ કરશનભાઈ ગોંડલીયા, શ્રી હરિભાઈ જાની તેમજ કનકાઈ મંદિરના પૂજારીશ્રીની આગેવાનીમાં નાયબ વન સંરક્ષક, ગીર પશ્ચિમ વન વિભાગ, સરદારબાગ, જુનાગઢને એક વિગતવાર આવેદનપત્ર સોંપવામાં આવ્યું છે.
આ આવેદનપત્રમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે જો નીચે દર્શાવેલ તમામ મુદ્દાઓનો તાત્કાલિક અને યોગ્ય નિકાલ પાંચ દિવસની અંદર નહીં કરવામાં આવે તો આગેવાનો સહિત ભાવિકો આમરણાંત ઉપવાસ આંદોલન શરૂ કરશે. આ ચેતવણી એટલા માટે ગંભીર છે કે તે માત્ર એક ધમકી નથી, પરંતુ ભક્તોની આસ્થા અને ધાર્મિક અધિકારો સાથે જોડાયેલો છે.
આવેદનપત્રમાં ઉઠાવવામાં આવેલા મુખ્ય મુદ્દાઓ
- કનકાઈ મંદિર તરફ જતા નાલા પર પુલનું નિર્માણ ભૂતકાળમાં આર.એન.બી. વિભાગ દ્વારા મંજૂર થયેલા પુલના નિર્માણને વન વિભાગ તરફથી વારંવાર વાંધો ઉઠાવવામાં આવે છે. આ કારણે ભક્તોને નાલા પાર કરવામાં ભારે મુશ્કેલી પડે છે, ખાસ કરીને વરસાદી મોસમમાં. આ પુલ ન બનવાથી હજારો ભાવિકોને દર વર્ષે પીડા ભોગવવી પડે છે. આવેદનમાં માંગ કરવામાં આવી છે કે તાત્કાલિક મંજૂરી આપી પુલનું નિર્માણ શરૂ કરવું.
- તોકતે વાવાઝોડા પછી બંધ થયેલો રસ્તો તોકતે વાવાઝોડા (૨૦૧૬) પછી કનકાઈ કુંજે જવાનો રસ્તો બંધ કરી દેવામાં આવ્યો હતો. આ રસ્તો ખોલવા માટે અનેક વખત રજૂઆતો કરવામાં આવી છે, પરંતુ આજદિન સુધી કોઈ નિર્ણય નથી લેવાયો. ભક્તોને આ રસ્તો ખોલવાથી ખૂબ સરળતા રહેશે. આવેદનમાં તાત્કાલિક રસ્તો ચાલુ કરવાની માંગ છે.
- કનકાઈ મંદિરની જૂની ધર્મશાળાની જર્જરિત હાલત મંદિર પરિસરમાં આવેલી જૂની ધર્મશાળા અત્યંત જર્જરિત અને ખતરનાક હાલતમાં છે. ભાવિકોની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને તેનું નવું નિર્માણ અથવા મોટા પાયે રિપેરની મંજૂરી આપવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
- વિસાવદરથી બાલગંગા (બાણેજ) દર્શન માટે છૂટ વિસાવદર તરફથી આવતા દર્શનાર્થીઓને કનકાઈ મંદિરથી બાલગંગા (બાણેજ) સુધી જવા માટે પ્રવેશની મંજૂરી આપવામાં આવે તેવી માંગ છે. હાલમાં આ રૂટ પર પ્રતિબંધ છે, જેનાથી ભક્તોને મુશ્કેલી પડે છે.
- મંદિરમાં પ્રવેશનો સમય હાલમાં મંદિરમાં પ્રવેશ સવારે ૮ વાગ્યાથી શરૂ થાય છે. ભાવિકોની માંગ છે કે સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી પ્રવેશ મુક્ત રાખવામાં આવે જેથી વહેલા સવારે અને સાંજે પણ દર્શન શક્ય બને.
આમરણાંત ઉપવાસ આંદોલનની ચેતવણીનું મહત્વ
આવેદનપત્રમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં લખવામાં આવ્યું છે કે :
“જો ઉપરોક્ત તમામ પ્રશ્નોનો તાત્કાલિક નિકાલ પાંચ દિવસની અંદર નહીં થાય તો અમે સૌ મળીને આમરણાંત ઉપવાસ આંદોલન શરૂ કરીશું.”
આ ચેતવણીને લઈને સ્થાનિક વહીવટી તંત્રમાં ચિંતાનો માહોલ છે. ઉદય મહેતા અને તેમના સાથીઓએ અગાઉ પણ અનેક વખત શાંતિપૂર્ણ આંદોલનો કર્યા છે અને તેમની વાતને ગંભીરતાથી લેવામાં આવે છે.
ભાવિકોની મુખ્ય ફરિયાદો અને તેનું પરિણામ
- નાલા પર પુલની મંજૂરી ન મળવી વરસાદી મોસમમાં નાલા પાર કરવા માટે ભક્તોને જીવનું જોખમ લેવું પડે છે. અનેક વખત અકસ્માતો થયા છે. પુલ ન બનવાથી દર્શનાર્થીઓની સંખ્યા પણ ઘટી રહી છે.
- તોકતે વાવાઝોડા પછી બંધ રસ્તો ૨૦૧૬માં આવેલા તોકતે વાવાઝોડાએ કનકાઈ કુંજનો રસ્તો બંધ કરી દીધો. આ રસ્તો ખોલવાથી ભક્તોને બે-ત્રણ કિ.મી.ની ચાલવાની મુશ્કેલી ઓછી થશે.
- જર્જરિત ધર્મશાળા જૂની ધર્મશાળા ધ્વસ્ત થવાની કગારે છે. ભક્તોને રાત્રે રોકાવું મુશ્કેલ બને છે. નવી ધર્મશાળા બનાવવાથી મંદિરની આવક અને ભક્તોની સુવિધા બંને વધશે.
- બાલગંગા (બાણેજ) દર્શન માટે પ્રવેશ વિસાવદરથી આવતા ભક્તોને બાલગંગા સુધી જવા માટે પ્રતિબંધ છે. આ પ્રતિબંધ હટાવવાથી ભક્તોની સંખ્યા વધશે.
- પ્રવેશ સમયમાં વધારો હાલનો ૮ વાગ્યાથી શરૂ થતો પ્રવેશ સમય બદલીને સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી કરવો જોઈએ. આનાથી વહેલા સવારે ધ્યાન-જપ કરવા આવતા ભક્તોને સુવિધા રહેશે.
ઉદય મહેતા અને તેમની ટીમની પૃષ્ઠભૂમિ
શ્રી ઉદય કિશોરભાઈ મહેતા વિસાવદર તાલુકાના જાણીતા સામાજિક કાર્યકર્તા છે. તેઓ ગીરના વન્યજીવન સંરક્ષણ, ગૌસેવા, ધાર્મિક સ્થળોના વિકાસ અને ભાવિકોના હક્કો માટે વર્ષોથી લડી રહ્યા છે. તેમની સાથે શ્રી અરવિંદભાઈ ગોંડલીયા, શ્રી હરિભાઈ જાની અને કનકાઈ મંદિરના પૂજારીશ્રી પણ છેલ્લા ઘણા વર્ષથી આ મુદ્દાઓ પર કામ કરી રહ્યા છે.
આગેવાનોએ અગાઉ પણ અનેક વખત શાંતિપૂર્ણ રજૂઆતો કરી છે, પરંતુ જ્યારે કોઈ નિર્ણય નથી લેવાતો ત્યારે તેઓ આમરણાંત ઉપવાસ જેવા આંદોલનની ચેતવણી આપે છે.
વન વિભાગની સ્થિતિ અને સંભવિત પ્રતિસાદ
વન વિભાગના અધિકારીઓએ અત્યાર સુધી આ મુદ્દાઓ પર વારંવાર વિલંબ કર્યો છે. તેમનું મુખ્ય કારણ છે :
- વન્યજીવન સંરક્ષણ અને વન વિસ્તારની સુરક્ષા
- પર્યાવરણીય ક્લિયરન્સની જરૂરિયાત
- રસ્તા નિર્માણથી વન્યપ્રાણીઓને થતું જોખમ
પરંતુ ભાવિકોની રજૂઆત છે કે આ પ્રતિબંધો અતિરેકી છે અને ધાર્મિક અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. આવેદનપત્રમાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું છે કે ભક્તોની આસ્થા અને સુરક્ષા બંનેને ધ્યાનમાં રાખીને ઝડપી નિર્ણય લેવો જોઈએ.
સમાજમાં પ્રતિક્રિયા અને આગામી પગલાં
આ આવેદનપત્ર અને આમરણાંત ઉપવાસની ચેતવણી બાદ વિસાવદર, જુનાગઢ અને આખા સૌરાષ્ટ્રમાં ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. અનેક ભક્તો, સામાજિક સંસ્થાઓ અને ધાર્મિક આગેવાનો આ આંદોલનમાં જોડાવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
જો પાંચ દિવસમાં કોઈ નિર્ણય નહીં આવે તો આગામી સમયમાં કનકાઈ મંદિર પરિસરમાં આમરણાંત ઉપવાસ શરૂ થઈ શકે છે, જેની અસર આખા ગીર વિસ્તારમાં પડશે.
આ મુદ્દો માત્ર એક મંદિરનો નથી – તે ધાર્મિક અધિકારો, પર્યાવરણીય સંતુલન અને વહીવટી તંત્રની જવાબદારીનો મુદ્દો છે.
આગામી પાંચ દિવસમાં વન વિભાગનો પ્રતિસાદ નક્કી કરશે કે આ મુદ્દો શાંતિપૂર્ણ રીતે ઉકેલાશે કે આંદોલનના માર્ગે જશે.
