સરકારી પ્રાપ્તિ નીતિ-2024ના ખુલ્લા ઉલ્લંઘનનો ગંભીર આક્ષેપ: GEM ટેન્ડર બિડ નં. GEM/2025/B/702652માં પસંદગી પ્રક્રિયા પર શંકા, તાત્કાલિક ઉચ્ચસ્તરીય તપાસની માંગ

ટેન્ડર બિડ નંબર GEM/2025/B/702652 સરકારી નિયમોની શરતો વિરુદ્ધ શરતો મૂકીને ગેરકાયદેસર ગણાતી એજન્સીના ટેન્ડરને મંજૂરી આપવાની પ્રક્રિયા બાબત.

ઉપરોક્ત વિષય અન્વયે, આ લેખન દ્વારા ગંભીર ચિંતા અને જાહેર હિતને સ્પર્શતી બાબતો આપના ધ્યાન પર લાવવામાં આવે છે. સરકારી પ્રાપ્તિ પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા, ન્યાયસંગત સ્પર્ધા અને નિયમોના કડક પાલનને સર્વોચ્ચ મહત્વ આપવામાં આવે છે. પરંતુ તાજેતરમાં જાહેર થયેલા તથા અમલમાં લાવવામાં આવી રહેલા કેટલાક ટેન્ડરોમાં સરકારની જ જાહેર કરેલી પ્રાપ્તિ નીતિનું ઉલ્લંઘન થતું હોવાના સ્પષ્ટ સંકેતો મળી રહ્યા છે, જે સમગ્ર પ્રણાલી ઉપર પ્રશ્નાર્થ ઉભા કરે છે.

સૌ પ્રથમ, હું આપને આ બાબતથી અવગત કરાવું છું કે મેં અગાઉ ટેન્ડર બિડ નં. GEM/2025/B/5903618 તારીખ 06/05/2025 સંદર્ભે લેખિત ફરિયાદ નોંધાવી હતી. આ ટેન્ડર પ્રક્રિયા ગેરકાયદેસર રીતે હાથ ધરવામાં આવી હોવાનું પ્રાથમિક તપાસમાં બહાર આવ્યું હતું, જેના પગલે તે ટેન્ડર અંતે રદ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં કુલપતિના પરિવારને પ્રાધાન્ય આપીને ચોક્કસ એજન્સીને ફાયદો પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો તેવી ગંભીર ફરિયાદો ઉઠી હતી. વધુમાં, તે ટેન્ડરમાં ભાગ લેનાર એજન્સી દ્વારા ખોટા પ્રમાણપત્રો રજૂ કરવામાં આવ્યા હોવાની બાબત પણ બહાર આવી હતી.

મને ગાંધીનગર સ્થિત સંબંધિત કાર્યાલય દ્વારા જાણ કરવામાં આવી હતી કે આ બાબતે તપાસ પ્રક્રિયા ચાલુ છે. જોકે, આજે સુધી એજન્સીના માલિકો કે જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કોઈ દંડાત્મક કે કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી. ફક્ત ટેન્ડર રદ કરી દેવામાં આવ્યું છે, જેનાથી એવું લાગી રહ્યું છે કે જવાબદાર વ્યક્તિઓને બચાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ પ્રકારની અર્ધવટ અને ઔપચારિક તપાસોથી ભવિષ્યમાં પણ આવી ગેરરીતિઓને પ્રોત્સાહન મળે તેવી સંભાવના રહેલી છે.

આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે હવે વધુ ગંભીર બાબત એ છે કે જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટીના બાયોટેકનિકલ વિભાગ દ્વારા તાજેતરમાં GEM પોર્ટલ પર ટેન્ડર બિડ નંબર GEM/2025/B/702652 જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ ટેન્ડર હેઠળ કુલ 26 સ્ટાફની ભરતી માટે અંદાજિત રૂ. 58 લાખની માનવશક્તિ સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે એક એજન્સીની નિમણૂક કરવાની છે. પ્રથમ નજરે આ ટેન્ડર નિયમિત અને સામાન્ય લાગતું હોવા છતાં, તેની અંદરની શરતો અને પસંદગી પ્રક્રિયા જોતા ગંભીર શંકાઓ ઊભી થાય છે.

આ ટેન્ડરમાં કુલ 404 એજન્સીઓએ ઓનલાઈન રીતે ભાગ લીધો હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે, જે સ્વયંમાં સ્પર્ધાત્મક પ્રક્રિયાની છાપ આપે છે. પરંતુ જ્યારે ટેકનિકલ બિડ ખોલવામાં આવ્યા, ત્યારે આશ્ચર્યજનક રીતે ફક્ત બે જ એજન્સીઓ લાયક ઠરી છે. આ બંને એજન્સીઓ છે – (1) પી.આર. એન્ટરપ્રાઇઝ, જૂનાગઢ અને (2) રાજા સલાહકાર, જૂનાગઢ. બાકીની 402 એજન્સીઓને વિવિધ કારણોસર અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવી છે, જે પોતે જ શંકાસ્પદ બાબત છે.

આ બંને લાયક ઠરાવાયેલ એજન્સીઓ અંગે જો વિગતવાર તપાસ કરવામાં આવે તો અનેક ચોંકાવનારા તથ્યો સામે આવે છે. બંને એજન્સીઓ વર્ષોથી જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી સાથે વિવિધ કામગીરી કરી રહી છે અને તેમનો પરસ્પર સંબંધ પણ ખૂબ નજીકનો હોવાનું જાણવા મળે છે. વધુ ગંભીર બાબત એ છે કે આ બંને એજન્સીઓ એક જ સંકુલમાં, બાજુબાજુ સ્થિત છે અને તેમના માલિકો પરસ્પર સંબંધીઓ હોવાનું પણ ચર્ચામાં છે. આવી સ્થિતિમાં ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં નિષ્પક્ષતા અને સ્વતંત્ર સ્પર્ધા કેવી રીતે જળવાઈ હશે, તે મોટો પ્રશ્ન છે.

સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી ગુજરાત સરકારની પ્રાપ્તિ નીતિ-2024 મુજબ સ્પષ્ટ રીતે નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન ટેન્ડરમાં ભાગ લેતી કોઈપણ એજન્સીનું સરેરાશ વાર્ષિક ટર્નઓવર ટેન્ડરના કુલ મૂલ્ય કરતાં ઓછામાં ઓછું બમણું હોવું આવશ્યક છે. આ નિયમ રાજ્યના તમામ સરકારી કાર્યાલયો, યુનિવર્સિટીઓ અને સંલગ્ન સંસ્થાઓ પર લાગુ પડે છે અને તેમાં કોઈ છૂટછાટ આપવાની જોગવાઈ નથી.

પરંતુ જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી દ્વારા જારી કરાયેલા આ 26 સ્ટાફના ટેન્ડરમાં આ મૂળભૂત નિયમનું ખુલ્લેઆમ ઉલ્લંઘન કરવામાં આવ્યું છે. ટેન્ડર દસ્તાવેજોમાં ટર્નઓવર માટેની લાયકાત રૂ. 70.00 લાખ દર્શાવવામાં આવી છે. જ્યારે ટેન્ડરનું વાસ્તવિક મૂલ્ય અંદાજિત રૂ. 58.00 લાખનું છે. સરકારની પ્રાપ્તિ નીતિ મુજબ, આ ટેન્ડર માટે લાયક થવા એજન્સીનું સરેરાશ ટર્નઓવર ઓછામાં ઓછું રૂ. 116.00 લાખ (અંદાજિત મૂલ્યનું બમણું) હોવું જરૂરી હતું.

પરંતુ જાણબૂઝીને ટર્નઓવર શરત રૂ. 70.00 લાખ રાખવામાં આવી હોવાનું સ્પષ્ટ જણાય છે, જેથી ચોક્કસ એજન્સીઓને જ લાયક ઠરાવી શકાય અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક એજન્સીઓને બહાર રાખી શકાય. આ પ્રકારની શરતો ગોઠવીને ટેન્ડરને “ટેઇલર-મેડ” બનાવવામાં આવ્યું હોવાનું પ્રાથમિક દૃષ્ટિએ સ્પષ્ટ થાય છે.

આવું લાગતું નથી કે આ કોઈ અજાણતા થયેલી ભૂલ છે, પરંતુ આ પાછળ સચોટ યોજના અને નિશ્ચિત લાભાર્થીઓને ફાયદો પહોંચાડવાનો ઈરાદો રહેલો છે. કારણ કે જો સરકારની પ્રાપ્તિ નીતિનું યોગ્ય પાલન કરવામાં આવ્યું હોત, તો 404માંથી ઘણી વધુ એજન્સીઓ લાયક ઠરી શકી હોત અને ટેન્ડર પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બની શકી હોત.

આ પ્રકારની ગેરરીતિઓથી માત્ર સરકારના નાણાંનો દુરુપયોગ થતો નથી, પરંતુ ઈમાનદાર અને લાયક એજન્સીઓ સાથે મોટો અન્યાય થાય છે. લાંબા ગાળે આથી સરકારી તંત્ર ઉપર લોકોનો વિશ્વાસ પણ ડગમગી જાય છે.

અત્યારની પરિસ્થિતિમાં, આપ સમક્ષ નમ્ર પરંતુ દ્રઢ વિનંતી છે કે:

1. ટેન્ડર બિડ નં. GEM/2025/B/702652ની સમગ્ર પ્રક્રિયાની તાત્કાલિક અને નિષ્પક્ષ તપાસ કરવામાં આવે.

2. સરકારની પ્રાપ્તિ નીતિ-2024ના ઉલ્લંઘન માટે જવાબદાર અધિકારીઓ અને વ્યક્તિઓની ઓળખ કરી તેમની સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે.

3. લાયકાતની શરતોમાં ફેરફાર કરીને ચોક્કસ એજન્સીઓને ફાયદો પહોંચાડવામાં આવ્યો છે કે નહીં તેની વિગતવાર તપાસ કરવામાં આવે.

4. અગાઉના ટેન્ડર GEM/2025/B/5903618 બાબતે ચાલતી તપાસની હાલની સ્થિતિ અને જવાબદાર એજન્સીઓ સામે લેવામાં આવેલી કાર્યવાહી અંગેનો લેખિત અહેવાલ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે.

5. સમગ્ર તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ લેવામાં આવેલી કાર્યવાહીનો અહેવાલ (કોપી) મને તેમજ સંબંધિત ઉચ્ચ અધિકારીઓને પ્રદાન કરવામાં આવે.

આ બાબત માત્ર એક ટેન્ડર સુધી સીમિત નથી, પરંતુ સરકારી તંત્રની વિશ્વસનીયતા અને પારદર્શિતાને લગતી છે. જો સમયસર અને અસરકારક પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો આવી ગેરરીતિઓ વધુ વ્યાપક બનવાની શક્યતા રહેલી છે.

આથી, જાહેર હિત અને સરકારની નીતિઓના રક્ષણ માટે આ મુદ્દે તાત્કાલિક, નિષ્પક્ષ અને કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા સાથે આ રજૂઆત કરવામાં આવે છે.