મુંબઈ–પુણે એક્સપ્રેસવે… જેને દેશના સૌથી આધુનિક અને ઝડપી માર્ગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, એ જ એક્સપ્રેસવે પર જો ૨૪ કલાકથી વધુ સમય સુધી વાહનવ્યવહાર સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જાય, તો એ વાત માત્ર અકસ્માતની નહીં પરંતુ તંત્રની તૈયારી, સંકલન અને સંવેદનશીલતા પર મોટો પ્રશ્નચિહ્ન ઉભો કરે છે. ખંડાલા ઘાટ વિસ્તારમાં એક જ્વલનશીલ ગૅસ ભરેલું ટૅન્કર પલટી જતાં સર્જાયેલી પરિસ્થિતિએ મુંબઈ, પુણે અને આસપાસના વિસ્તારોના હજારો મુસાફરોને દોઢ દિવસ સુધી નરકસમાન અનુભવ કરાવ્યો.
ટૅન્કર પલટી ગયું અને એક્સપ્રેસવે બની ગયો ‘પાર્કિંગ લૉટ’
મંગળવારે સાંજે લગભગ પાંચ વાગ્યે મુંબઈ–પુણે એક્સપ્રેસવે પર રાયગડ જિલ્લાની હદમાં આવતા ખંડાલા ઘાટના આડોશી ટનલ નજીક મુંબઈ તરફ આવતું એક પ્રોપિલિન ગૅસ ભરેલું ટૅન્કર અચાનક પલટી ગયું. ઢાળવાળા માર્ગ પર વધુ ઝડપ હોવાને કારણે ડ્રાઇવરે કાબૂ ગુમાવતા આ ગંભીર અકસ્માત સર્જાયો હતો.
ટૅન્કર પલટી જતા જ તેમાં ભરેલો જ્વલનશીલ પ્રોપિલિન ગૅસ લીક થવા લાગ્યો, અને થોડી જ મિનિટોમાં આખા વિસ્તારમા ભયનો માહોલ સર્જાઈ ગયો. કોઈ મોટી આગ કે વિસ્ફોટ ન થાય એ માટે પોલીસે તાત્કાલિક નિર્ણય લઈ મુંબઈ તરફનો આખો ટ્રાફિક બંધ કરી દીધો. પરંતુ આ નિર્ણયના પરિણામે એક્સપ્રેસવે પર વાહનોની લાઈનો કિલોમીટરો સુધી ફેલાઈ ગઈ.
૨૩ કલાકથી વધુ સમય સુધી ટ્રાફિક સંપૂર્ણ ઠપ્પ
આ અકસ્માત પછી એક્સપ્રેસવે પર લગભગ ૨૩ કલાકથી વધુ સમય સુધી વાહનવ્યવહાર સંપૂર્ણપણે બંધ રહ્યો. બુધવારે મોડી સાંજે ટ્રાફિક ધીમે ધીમે શરૂ થઈ શક્યો. એટલે કે લગભગ દોઢ દિવસ જેટલો સમય આ મહત્વના માર્ગ પર મુસાફરો ફસાયેલા રહ્યા.
મુંબઈ તરફ જતાં વાહનોની લાંબી કતારો આખી રાત અને આખો દિવસ એ જ સ્થિતિમાં ઊભી રહી. એક ઇંચ પણ આગળ ખસવાની કોઈ શક્યતા નહોતી. બન્ને કૅરેજ-વે પર ભારે ટ્રાફિક જૅમ સર્જાયો હતો. અનેક લોકોએ જણાવ્યું કે તેમણે આખી રાત ગાડીમાં જ પસાર કરી.
મુસાફરોની હાલત કફોડી : ખોરાક, પાણી અને શૌચાલયની અછત
આ સમગ્ર ઘટનાનો સૌથી ગંભીર પાસું એ હતું કે ૧૫ કલાક સુધી હજારો મુસાફરોને ખોરાક, પીવાનું પાણી કે શૌચાલય જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ પણ મળી નહોતી. વાહનોમાં ફસાયેલા લોકોમાં વૃદ્ધો, મહિલાઓ, નાના બાળકો અને દરદીઓ પણ સામેલ હતા.
કેટલાક વાહનોમાં બાળકો રડતાં હતાં, વૃદ્ધોને દવાઓની જરૂર પડી રહી હતી અને દરદીઓને તકલીફ વધી રહી હતી. લાંબા સમય સુધી એક જ જગ્યાએ ફસાયેલા રહેવાને કારણે લોકો માનસિક રીતે પણ તૂટી પડ્યા હતા.
જૂના હાઇવે પર ડાઇવર્ઝન છતાં ત્યાં પણ જૅમ
પરિસ્થિતિ સંભાળવા માટે પોલીસે કેટલાક વાહનોને જૂના મુંબઈ–પુણે હાઇવે તરફ ડાઇવર્ટ કર્યા, પરંતુ ત્યાં પણ સ્થિતિ કોઈ અલગ નહોતી. ખોપોલી વિસ્તારમાં લગભગ ૩ કિલોમીટર લાંબી વાહનોની લાઇન લાગી ગઈ. એટલે કે એક્સપ્રેસવે બંધ થતાં આખા વિસ્તારમાં ટ્રાફિક વ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ હતી.
પોલીસે ૧૫થી ૨૦ મિનિટના બ્લૉક લગાવીને ઑપોઝિટ લેનમાંથી વાહનોને મુંબઈ તરફ છોડવાની વ્યવસ્થા કરી, પરંતુ વાહનોની સંખ્યા એટલી વધુ હતી કે એ પ્રયાસ પણ પૂરતો સાબિત ન થયો.
ગૅસ લીકેજને કારણે ભયજનક સ્થિતિ
ઉંધા પડેલા ટૅન્કરમાંથી જ્વલનશીલ પ્રોપિલિન ગૅસનું લીકેજ સતત ચાલુ હોવાથી પરિસ્થિતિ અત્યંત સંવેદનશીલ બની ગઈ હતી. કોઈ નાનો ચિંગારી કે અકસ્માત પણ મોટો વિસ્ફોટ સર્જી શકે એવી સ્થિતિ હતી.
આથી ઘટનાસ્થળે નૅશનલ ડિઝૅસ્ટર રિસ્પૉન્સ ફોર્સ (NDRF), સ્ટેટ ડિઝૅસ્ટર રિસ્પૉન્સ ફોર્સ (SDRF) અને **ભારત પેટ્રોલિયમ કૉર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL)**ની નિષ્ણાત ટીમોને તહેનાત કરવામાં આવી હતી. નિષ્ણાતોએ સલાહ આપી હતી કે ગૅસ-લીકેજના સ્થળથી પાંચ કિલોમીટર સુધી ટ્રાફિક સંપૂર્ણપણે બંધ રાખવો જરૂરી છે.
બીજું ટૅન્કર બુધવારે બપોરે ઘટનાસ્થળે પહોંચાડવામાં આવ્યું, જેથી અકસ્માતગ્રસ્ત ટૅન્કરમાંથી ગૅસ ટ્રાન્સફર કરી શકાય. પરંતુ ત્યાં સુધીમાં લગભગ ૫૦ ટકા ગૅસ લીક થઈ ચૂક્યો હતો, જેના કારણે જોખમ વધુ વધી ગયું હતું.
સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટની બસો અટવાઈ, સેવા ખોરવાઈ
આ અકસ્માતની સીધી અસર મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ કૉર્પોરેશન (MSRTC) પર પણ પડી. મુંબઈ–પુણે માર્ગ પર દોડતી ૧૩૯ એસટી બસો બુધવારે બંધ રાખવી પડી, જ્યારે ૧૬૩ બસો ટ્રાફિકમાં ફસાઈ ગઈ હતી.
એક એસટી બસના કન્ડક્ટરે મધરાતે જણાવ્યું હતું કે,
“અમારી બસ અકસ્માતના સ્થળ નજીક જ ફસાઈ ગઈ છે. મુસાફરોને કોઈ સુવિધા નથી. પાણી માટે લોકો વલખાં મારે છે. ૧૦ રૂપિયાની પાણીની બોટલના ૩૦ રૂપિયા લેવામાં આવે છે.”
આ બસને પનવેલ પહોંચતા ૧૦ કલાક લાગી ગયા.
સ્થાનિક લોકો અને પોલીસ બન્યા દેવદૂત
જ્યાં એક તરફ તંત્રની તૈયારી પર સવાલ ઊભા થયા, ત્યાં બીજી તરફ સ્થાનિક લોકો અને પોલીસની માનવતાપૂર્ણ ભૂમિકા જોવા મળી. કલાકોથી ભૂખ્યા-તરસ્યા મુસાફરો માટે નાસ્તો અને પાણીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી.
ખાસ કરીને પુણે રૂરલ પોલીસ અને લોનાવલા પોલીસ દ્વારા પાણીની બોટલો, બિસ્કિટ અને નાસ્તાનું વિતરણ કરીને લોકોની મદદ કરવામાં આવી. સ્થાનિક નાગરિકોએ પણ પોતાની રીતે શક્ય સહાય પહોંચાડી, જેને કારણે અનેક મુસાફરોને થોડી રાહત મળી.
સોશિયલ મીડિયા પર લોકોનો રોષ
આ સમગ્ર ઘટનાને લઈને લોકોનો ગુસ્સો સોશિયલ મીડિયા પર ફાટી નીકળ્યો. કોઈએ એક્સપ્રેસવેને “પાર્કિંગ લૉટ” કહીને વ્યંગ કર્યો, તો કોઈએ લોકોને સલાહ આપી કે “જરૂર ન પડે ત્યાં સુધી આ રોડ પર ન જશો.”
મુંબઈના એક યુઝરે લખ્યું,
“અંધેરી વેસ્ટથી કૅબ બુક કરીને સાંજે ૭ વાગ્યે નીકળ્યો હતો. પરોઢિયે ૩.૪૦ વાગ્યે પુણે પહોંચ્યો. અત્યાર સુધીનો સૌથી ખરાબ ટ્રાફિક અનુભવ.”
એક અન્ય મુસાફરે લખ્યું,
“કલાકો સુધી ફસાયેલા મુસાફરોને પાણી પણ આપવામાં આવ્યું નથી, પણ ટોલ-બૂથ પર ટોલ વસૂલવાનું સતત ચાલુ છે. ટોલ કર્મચારીઓને પણ ટ્રાફિક વિશે કોઈ માહિતી નથી.”
ટોલ વસૂલાત પર પણ પ્રશ્ન
ઘણા મુસાફરોએ આક્ષેપ કર્યો કે જ્યારે એક્સપ્રેસવે પર વાહનો હલતા જ નહોતા, ત્યારે પણ ટોલ વસૂલાત ચાલુ રાખવામાં આવી. આ બાબતે તંત્રની સંવેદનશીલતા પર ગંભીર સવાલ ઊભા થયા છે.
મુખ્ય પ્રધાનનું કડક વલણ
આ આખી ઘટનાને ગંભીરતાથી લેતાં મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય પ્રધાન દેવેન્દ્ર ફડણવીસે મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ રોડ ડેવલપમેન્ટ કૉર્પોરેશન (MSRDC) પાસે વિગતવાર અહેવાલ માગ્યો છે. સાથે સાથે ભવિષ્યમાં આવા અકસ્માતો બને તો કેવી રીતે ઝડપી કાર્યવાહી કરી શકાય, ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ કેવી રીતે વધુ અસરકારક બનાવી શકાય અને મુસાફરોને તાત્કાલિક સુવિધાઓ કેવી રીતે પૂરી પાડી શકાય – એ અંગે પણ ભલામણો રજૂ કરવા જણાવ્યું છે.
પ્રથમ વખત સર્જાઈ એવી સ્થિતિ
મુંબઈ–પુણે એક્સપ્રેસવે પર આટલા લાંબા સમય સુધી ટ્રાફિક સંપૂર્ણપણે બંધ રહેવાની આ કદાચ પહેલી ઘટના હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. આ બનાવે બતાવી દીધું કે એક મોટી ઈમરજન્સીમાં તંત્ર હજુ પણ પૂરતું સજ્જ નથી.
અંતમાં…
મુંબઈ–પુણે એક્સપ્રેસવે માત્ર એક માર્ગ નથી, પરંતુ રાજ્યની આર્થિક નસ છે. અહીં ૨૪ કલાકથી વધુ સમય સુધી ટ્રાફિક ખોરવાઈ જાય એ માત્ર અકસ્માત નથી, પરંતુ વ્યવસ્થાપન, આયોજન અને માનવ સંવેદનશીલતાની કસોટી છે. આ ઘટનાએ તંત્રને આત્મપરીક્ષણ કરવાની તક આપી છે. હવે જોવામાં રહ્યું છે કે આ અનુભવમાંથી પાઠ શીખી ભવિષ્યમાં મુસાફરોને આવી કફોડી સ્થિતિમાંથી બચાવવા માટે કેટલા અસરકારક પગલાં લેવામાં આવે છે.
