કડોદરા (સુરત):
ગુજરાતમાં તાજેતરમાં બનતી આગ દુર્ઘટનાઓ અને તેમાં થતી જાનહાનિના પગલે હવે સુરત મહાનગરપાલિકાનો ફાયર વિભાગ સંપૂર્ણ એક્શનમાં આવ્યો છે. જાહેર સલામતીને સર્વોચ્ચ પ્રાધાન્ય આપતા પાલિકાના ફાયર વિભાગે કડોદરા-બારડોલી રોડ પર હલધરૂ પાટીયા નજીક સિલ્વર પ્લાઝામાં આવેલી કૃષ્ણા મલ્ટી સ્પેશિયાલિસ્ટ હોસ્પિટલ અને તેની આઈ.સી.યુ. સામે કડક કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. હોસ્પિટલમાં ફાયર સેફ્ટીના મૂળભૂત સાધનો બંધ હાલતમાં મળી આવતા ફાયર વિભાગે સંચાલકોને કારણદર્શક નોટિસ પાઠવી છે, જેના પગલે આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં ભારે ખળભળાટ મચી ગયો છે.
ફાયર સેફ્ટી પર તંત્રની લાલ આંખ
સુરત મહાનગરપાલિકાના ફાયર વિભાગે સ્પષ્ટ સંદેશો આપ્યો છે કે હવે ફાયર સેફ્ટી માત્ર કાગળ પર નહીં, પરંતુ હકીકતમાં કાર્યરત હોવી અનિવાર્ય છે. ખાસ કરીને હોસ્પિટલ, મલ્ટી સ્ટોરેજ બિલ્ડિંગ, શોપિંગ કોમ્પ્લેક્સ અને જાહેર સ્થળોએ ફાયર સેફ્ટીના નિયમોનું કડક પાલન કરાવવાનું અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ અભિયાન અંતર્ગત કડોદરાની કૃષ્ણા હોસ્પિટલમાં કરવામાં આવેલી આકસ્મિક તપાસમાં ચોંકાવનારી હકીકતો સામે આવી છે.
તપાસમાં ખુલેલી ગંભીર ખામીઓ
ફાયર વિભાગની ટીમે હોસ્પિટલમાં કરેલી તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે ચોથા માળે ગંભીર હાલતના દર્દીઓ સારવાર લઈ રહ્યા છે, જ્યારે ત્યાં આગ સામે રક્ષણ આપતી અગત્યની સિસ્ટમો બંધ હાલતમાં છે. ફાયર પંપ, સ્પ્રિંકલર સિસ્ટમ અને ફાયર એલાર્મ સિસ્ટમ કાર્યરત ન હોવાની વિગતો સામે આવતા અધિકારીઓ પણ અચંબામાં પડી ગયા હતા.
આઈ.સી.યુ. જેવા સંવેદનશીલ વિભાગમાં જો આગ જેવી દુર્ઘટના બને તો દર્દીઓને બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે. આવા સંજોગોમાં ફાયર સેફ્ટીના સાધનો બંધ હોવા એ માત્ર બેદરકારી નહીં પરંતુ માનવજીવન સાથે સીધો જોખમ ગણાય.
“પોલ સિસ્ટમ” માત્ર કાગળ પર?
ફાયર વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, હોસ્પિટલ પાસે ફાયર સેફ્ટી સર્ટિફિકેટ તો છે, પરંતુ સિસ્ટમ વાસ્તવમાં કાર્યરત નથી. એટલે કે, કાગળ પર બધું ઠીક દેખાડવામાં આવે છે, પરંતુ હકીકતમાં સલામતીના સાધનો ચાલતા નથી. આ સ્થિતિને અધિકારીઓએ “પોલ સિસ્ટમ” તરીકે વર્ણવી છે – એટલે કે માત્ર દસ્તાવેજી પૂરતી સેફ્ટી, હકીકતમાં શૂન્ય.
આવી સ્થિતિ માત્ર એક હોસ્પિટલ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ અનેક ખાનગી આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં ફાયર સેફ્ટી અંગે ગંભીર બેદરકારી જોવા મળે છે. પાલિકાના આ પગલાં બાદ હવે અન્ય હોસ્પિટલો અને કોમ્પ્લેક્સમાં પણ ચકાસણી તેજ બનશે તેવું મનાઈ રહ્યું છે.
વિજળીક સલામતી અંગે ગંભીર સૂચનાઓ
તપાસ દરમિયાન ઇલેક્ટ્રિક સેફ્ટી બાબતે પણ અનેક ખામીઓ સામે આવી છે. હોસ્પિટલના ઇલેક્ટ્રિક પેનલ રૂમમાં કચરો ભરેલો હતો, જે આગ લાગવાની સંભાવનાને વધુ ઊંચી બનાવે છે. ફાયર વિભાગે તાકીદે આ રૂમમાંથી તમામ કચરો દૂર કરવા અને ઇલેક્ટ્રિક કેબલો પર ‘ફાયર રીટાડન્ટ પેઈન્ટ’ લગાવવાનો આદેશ આપ્યો છે.
વિદ્યુત શોર્ટ સર્કિટ આગ લાગવાનું સૌથી મોટું કારણ હોય છે. હોસ્પિટલ જેવી જગ્યા પર જ્યાં 24 કલાક મશીનો અને સાધનો ચાલુ રહે છે, ત્યાં ઇલેક્ટ્રિક સલામતીનું મહત્વ અનેક ગણું વધી જાય છે.
ઈમરજન્સી એક્ઝિટ અને સીડી વ્યવસ્થા પર ધ્યાન
ફાયર વિભાગે હોસ્પિટલમાં ઈમરજન્સી એક્ઝિટ અને સીડી વ્યવસ્થાની પણ તપાસ કરી હતી. તપાસમાં સામે આવ્યું કે કેટલાક એક્ઝિટ પર યોગ્ય સાઈનેજીંગ નથી. અંધારામાં કે ધુમાડા ભરેલા વાતાવરણમાં બહાર નીકળવા માટે ‘ઓટો-ગ્લો સાઈનેજીંગ’ અત્યંત જરૂરી હોય છે.
આથી ફાયર વિભાગે આદેશ આપ્યો છે કે તમામ ઈમરજન્સી એક્ઝિટ પર અંધારામાં ચમકતા ઓટો-ગ્લો બોર્ડ તાત્કાલિક લગાવવામાં આવે, જેથી આપત્તિ સમયે દર્દીઓ, સ્ટાફ અને મુલાકાતીઓ સુરક્ષિત રીતે બહાર આવી શકે.
અગાશી પર ગેરકાયદે બાંધકામ
તપાસ દરમિયાન બિલ્ડિંગની અગાશી પર ગેરકાયદે બનાવવામાં આવેલા ડોમ અને શેડ પણ નજરે પડ્યા છે. આવા બાંધકામો આગ બુઝાવવાની કામગીરીમાં અડચણરૂપ બની શકે છે અને ફાયર બ્રિગેડના વાહનો માટે પણ મુશ્કેલી ઊભી કરે છે. ફાયર વિભાગે સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે આ ગેરકાયદે ડોમ અને શેડ તાકીદે દૂર કરવામાં આવે.
ચીફ ફાયર ઓફિસરની અંતિમ ચીમકી
સુરત મહાનગરપાલિકાના ચીફ ફાયર ઓફિસરે આ મામલે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે જો ફાયર વિભાગ દ્વારા આપવામાં આવેલી તમામ સૂચનાઓનું સમયમર્યાદામાં પાલન નહીં થાય, તો હોસ્પિટલનું લાયસન્સ રદ કરવાની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. એટલું જ નહીં, ફાયર સેફ્ટી સર્ટિફિકેટ રીન્યુ નહીં કરાવાય તો હોસ્પિટલ ખાલી કરાવવાની ફરજ પડશે.
ચીફ ફાયર ઓફિસરે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો ભવિષ્યમાં કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના કે જાનહાનિ બને, તો તેના માટે હોસ્પિટલના માલિકો અને સંચાલકો વ્યક્તિગત રીતે જવાબદાર ગણાશે. આ નિવેદન બાદ હોસ્પિટલ સંચાલકોમાં ફફડાટ ફેલાઈ ગયો છે.
દર્દીઓ અને તેમના સ્વજનોમાં ચિંતા
આ કાર્યવાહી બાદ હોસ્પિટલમાં સારવાર લઈ રહેલા દર્દીઓ અને તેમના પરિવારજનોમાં પણ ચિંતા વ્યાપી છે. ઘણા લોકોએ જણાવ્યું કે હોસ્પિટલમાં દાખલ થતી વખતે તેઓએ ક્યારેય વિચાર્યું નહોતું કે આગ જેવી દુર્ઘટના સામે સલામતીની વ્યવસ્થા નબળી હોઈ શકે. “હોસ્પિટલ તો સૌથી સુરક્ષિત જગ્યા હોવી જોઈએ,” એવી લાગણી દર્દીઓના સ્વજનો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
શહેરમાં અન્ય હોસ્પિટલો પર પણ નજર
ફાયર વિભાગના આ પગલાં બાદ સુરત શહેર અને આસપાસની હોસ્પિટલો, નર્સિંગ હોમ્સ અને મેડિકલ સેન્ટરોમાં પણ ચકાસણી તેજ બનશે તેવી શક્યતા છે. પાલિકાના સૂત્રો મુજબ, આગામી દિવસોમાં ફાયર સેફ્ટી ઓડિટ અભિયાનને વધુ વિસ્તૃત કરવામાં આવશે અને નિયમોનું પાલન ન કરનાર સંસ્થાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
જાહેર સલામતી સામે બેદરકારી સહન નહીં
આ સમગ્ર ઘટનાએ એક મોટો સંદેશો આપ્યો છે કે જાહેર સલામતી સાથે કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી હવે સહન કરવામાં આવશે નહીં. ખાસ કરીને આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં, જ્યાં માનવજીવન સીધું સંકળાયેલું છે, ત્યાં ફાયર સેફ્ટી અને અન્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓને માત્ર નિયમ નહીં પરંતુ નૈતિક જવાબદારી તરીકે જોવી જરૂરી છે.
અંતમાં…
કડોદરાની કૃષ્ણા હોસ્પિટલ સામે થયેલી કાર્યવાહી માત્ર એક હોસ્પિટલ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે સમગ્ર આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે ચેતવણીરૂપ છે. ફાયર સેફ્ટી ‘રામભરોસે’ ન ચાલે – આ વાત હવે તંત્રએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહી દીધી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે હોસ્પિટલ સંચાલકો સમયસર સૂચનાઓનું પાલન કરે છે કે નહીં, અને પાલિકા આ મામલે આગળ શું કડક પગલાં ભરે છે. એક વાત ચોક્કસ છે કે સુરત મહાનગરપાલિકાનો ફાયર વિભાગ હવે જાહેર સલામતીના મુદ્દે કોઈ સમાધાન કરવા તૈયાર નથી.
