આવતીકાલથી રાષ્ટ્રવ્યાપી બેંક હડતાળ: ગુજરાતમાં ૧૫ હજાર કરોડના વ્યવહારો ખોરવાય તેવી આશંકા, નવા લેબર કોડ સામે યુનિયનોનો વિરોધ; MGBEAનો ખુલ્લો ટેકો

દેશભરમાં ફરી એકવાર બેંકિંગ સેવાઓ પર અસર થવાની સંભાવના ઊભી થઈ છે. આવતીકાલથી રાષ્ટ્રવ્યાપી બેંક હડતાળનું એલાન કરવામાં આવતા ગુજરાત સહિત સમગ્ર દેશમાં નાણાકીય વ્યવહારો ખોરવાય તેવી આશંકા વ્યક્ત થઈ રહી છે. ખાસ કરીને ગુજરાતમાં અંદાજે ૧૫ હજાર કરોડ રૂપિયા જેટલા રોજિંદા બેંકિંગ વ્યવહારો પર અસર પડી શકે છે.

બેંક કર્મચારી સંઘો દ્વારા નવા લેબર કોડ સામે વિરોધ વ્યક્ત કરતાં આ હડતાળનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. રાષ્ટ્રવ્યાપી આંદોલનને MGBEA (મહા ગુજરાત બેંક એમ્પ્લોયીઝ એસોસિયેશન) દ્વારા પણ ખુલ્લો ટેકો આપવામાં આવ્યો છે.

આ હડતાળના કારણે સામાન્ય નાગરિકોથી લઈને ઉદ્યોગકારો, વેપારીઓ અને સરકારી-ખાનગી સંસ્થાઓ સુધીના તમામ વર્ગો પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે.

હડતાળ પાછળનું મુખ્ય કારણ: નવા લેબર કોડ

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અમલમાં મૂકાયેલા નવા લેબર કોડ અંગે બેંકિંગ ક્ષેત્રની યુનિયનોમાં ભારે અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે. યુનિયન નેતાઓનો દાવો છે કે નવા કાયદા અમલમાં આવવાથી કર્મચારીઓના હકોમાં ઘટાડો થશે અને હડતાળ કરવાની પ્રક્રિયા વધુ કઠિન બનશે.

નવા લેબર કોડ મુજબ હડતાળ પર જવા માટે અગાઉથી નોટિસ આપવી ફરજિયાત બનશે અને કેટલીક શરતો કડક બનાવવામાં આવી છે. યુનિયનોનું કહેવું છે કે આ નિયમો કર્મચારીઓની સંવિધાનિક હડતાળના અધિકારને નબળો પાડે છે.

બેંક કર્મચારી સંગઠનોનો આક્ષેપ છે કે:

• હડતાળ પહેલા ૧૪ દિવસની ફરજિયાત નોટિસ આપવી પડશે

• વાટાઘાટો પૂર્ણ થયા વગર હડતાળ પર જવું મુશ્કેલ બનશે

• કર્મચારી સંગઠનો પર પ્રશાસકીય દબાણ વધી શકે

યુનિયનો માને છે કે આ પગલાં કામદારોની સામૂહિક શક્તિને ઓછી કરવા માટે છે.

ગુજરાતમાં ૧૫ હજાર કરોડના વ્યવહારો ખોરવાય તેવી આશંકા

ગુજરાત દેશના સૌથી મોટા ઉદ્યોગપ્રધાન અને વેપાર કેન્દ્રોમાંનું એક છે. રાજ્યમાં રોજબરોજ બેંકિંગ મારફતે અંદાજે ૧૫ હજાર કરોડથી વધુના નાણાકીય વ્યવહારો થાય છે.

આમાં સમાવેશ થાય છે:

• ચેક ક્લીયરિંગ

• RTGS અને NEFT વ્યવહારો

• કેશ ટ્રાન્ઝેક્શન

• લોન વિતરણ

• વેપારી પેમેન્ટ

• સરકારી યોજનાઓના ભુગતાન

હડતાળના કારણે આ તમામ પ્રક્રિયામાં વિલંબ થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME) માટે રોકડ પ્રવાહમાં અવરોધ ઊભો થઈ શકે છે.

વેપારીઓનું કહેવું છે કે:

“એક દિવસની બેંક હડતાળ પણ અમારું કરોડોનું ટ્રાન્ઝેક્શન અટકાવી શકે છે. ખાસ કરીને ચેક ક્લીયરિંગ અને મોટી RTGS પેમેન્ટમાં વિલંબ થાય તો વેપાર ચક્ર ખોરવાઈ જાય છે.”

ATM અને ડિજિટલ બેંકિંગ પર અસર?

યુનિયનોના નિવેદન મુજબ, મુખ્યત્વે શાખા આધારિત કામગીરી પર અસર પડશે. ATM સેવા અને ઓનલાઈન બેંકિંગ (UPI, મોબાઇલ એપ, ઇન્ટરનેટ બેંકિંગ) સંપૂર્ણપણે બંધ નહીં રહે તેવી શક્યતા છે, પરંતુ:

• ATMમાં રોકડની અછત ઊભી થઈ શકે

• ચેક ક્લીયરિંગ પ્રક્રિયા અટકી શકે

• નવી એકાઉન્ટ ઓપનિંગ અને KYC કામગીરી સ્થગિત રહી શકે

• લોન સેનક્શન અને ડિસ્બર્સમેન્ટ અટકી શકે

બેંક મેનેજમેન્ટ દ્વારા ગ્રાહકોને જરૂરી કામ અગાઉથી પૂર્ણ કરવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.

MGBEAનો ટેકો: ગુજરાતમાં આંદોલન વધુ અસરકારક?

મહા ગુજરાત બેંક એમ્પ્લોયીઝ એસોસિયેશન (MGBEA)એ જાહેર કર્યું છે કે તેઓ રાષ્ટ્રવ્યાપી હડતાળને સંપૂર્ણ ટેકો આપશે.

સંસ્થા દ્વારા જારી કરાયેલા નિવેદનમાં જણાવાયું છે કે:

• કર્મચારીઓના હિત માટે સંઘર્ષ જરૂરી છે

• નવા લેબર કોડમાં સુધારા જરૂરી

• સરકારી નીતિઓમાં કામદારો સાથે ચર્ચા વિના નિર્ણય લેવાયા

MGBEAના આગેવાનોનું કહેવું છે કે ગુજરાતમાં બેંક કર્મચારીઓ મોટી સંખ્યામાં હડતાળમાં જોડાશે.

બેંક કર્મચારીઓની મુખ્ય માંગણીઓ

હડતાળ માત્ર લેબર કોડ સુધી સીમિત નથી. યુનિયનો અન્ય મુદ્દાઓ પણ ઉઠાવી રહ્યા છે:

1. પબ્લિક સેક્ટર બેંકોનું ખાનગીકરણ રોકવું

2. ખાલી પડેલી જગ્યાઓ પર ભરતી

3. કર્મચારીઓની સુરક્ષા અને કામનો બોજ ઘટાડવો

4. વેતન સંશોધન અને ભથ્થાંમાં સુધારો

5. પેન્શન સંબંધિત પ્રશ્નોનું નિરાકરણ

યુનિયનો માને છે કે બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં સતત વધતા ડિજિટલ કામ અને ગ્રાહકોની સંખ્યાને અનુરૂપ સ્ટાફ ઉપલબ્ધ નથી.

સરકારનું વલણ

સરકારી સૂત્રો મુજબ નવા લેબર કોડનો હેતુ સમગ્ર દેશમાં એકરૂપ કામદારોના કાયદા લાવવાનો છે. સરકારનો દાવો છે કે આ સુધારા કામદારો અને ઉદ્યોગ બંને માટે સંતુલિત માળખું ઉભું કરશે.

સરકારનું કહેવું છે કે:

• હડતાળનો અધિકાર બંધ નથી કર્યો

• પરંતુ પ્રક્રિયાને વ્યવસ્થિત બનાવવામાં આવી છે

• ઉત્પાદન અને જાહેર સેવા ખોરવાય નહીં તે માટે પગલાં લેવાયા

હાલ સુધી સરકાર અને યુનિયનો વચ્ચે કોઈ સમાધાનની સત્તાવાર જાહેરાત થઈ નથી.

સામાન્ય નાગરિકો પર અસર

હડતાળનો સીધો પ્રભાવ સામાન્ય નાગરિકો પર પડશે. ખાસ કરીને:

• ચેક જમા કરાવનાર ગ્રાહકો

• લોન માટે અરજી કરનાર લોકો

• સરકારી સહાય માટે બેંક આધારિત ચુકવણી

• વેપારીઓ અને પગાર ચુકવણી

ઘણા લોકો માટે બેંક શાખા આધારિત સેવાઓ હજુ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં ચિંતા

ગુજરાત ઉદ્યોગ અને વેપારનું કેન્દ્ર હોવાથી હડતાળની અસર વધુ ગંભીર હોઈ શકે છે.

ટેક્સટાઈલ, ડાયમંડ, કેમિકલ, પેટ્રોકેમિકલ અને SME સેક્ટરમાં મોટા પાયે બેંકિંગ વ્યવહારો થાય છે. એક દિવસના વિલંબથી પણ:

• ઓર્ડર ડિલિવરીમાં વિલંબ

• કાચા માલની ખરીદી અટકી શકે

• નિકાસ પેમેન્ટમાં વિક્ષેપ

ઉદ્યોગ મંડળોએ સરકાર અને યુનિયનોને વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલ લાવવા અપીલ કરી છે.

ભવિષ્યમાં હડતાળ વધુ મુશ્કેલ બનશે?

નવા લેબર કોડ અમલમાં આવ્યા બાદ ભવિષ્યમાં હડતાળ માટે કાનૂની પ્રક્રિયા વધુ કડક બનશે. યુનિયનો માને છે કે આ અંતિમ તક છે સંગઠિત વિરોધ નોંધાવવાની.

વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે:

• જો આ વખતે મજબૂત સંદેશ જશે તો સરકાર વિચાર કરશે

• નહિતર ભવિષ્યમાં હડતાળનું પ્રભાવ ઓછું થઈ શકે

નિષ્કર્ષ

આવતીકાલથી શરૂ થનારી રાષ્ટ્રવ્યાપી બેંક હડતાળ માત્ર બેંકિંગ ક્ષેત્રની આંતરિક લડત નથી, પરંતુ કામદારોના હકો અને શ્રમિક કાયદાના ભાવિ દિશા સાથે જોડાયેલ મુદ્દો છે.

ગુજરાતમાં ૧૫ હજાર કરોડના વ્યવહારો ખોરવાય તેવી આશંકા વચ્ચે વેપાર અને ઉદ્યોગ જગત ચિંતિત છે. MGBEAના ટેકાથી રાજ્યમાં હડતાળ વધુ અસરકારક બનવાની સંભાવના છે.

હવે નજર સરકાર અને યુનિયનો વચ્ચે થનારી સંભવિત ચર્ચા પર છે. જો સમાધાન નહીં થાય તો આંદોલન વધુ વિસ્તરી શકે છે.

બેંકિંગ સેવા સામાન્ય જીવન અને અર્થતંત્રની ધમની સમાન છે. એક દિવસની હડતાળ પણ તેના પ્રભાવને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવી શકે છે.